Duitsland ziet na ruim een jaar onderhandelen af van de aanschaf van Tennet Duitsland, dat in handen is van de Nederlandse hoogspanningsnetbeheerder. ‘Budgettaire uitdagingen’ staan Berlijn in de weg om de koop rond te krijgen, meldde Tennet donderdag op zijn website.
Wat moest Nederland ook alweer met een deel van het Duitse hoogspanningsnet?
De Duitse Tennetdeal was al een heet hangijzer toen het in 2009 gesloten werd en Tennet ongeveer een kwart van het Duitse hoogspanningsnet kocht voor 885 miljoen euro. Ook toen al was de vraag wat een Nederlands staatsbedrijf daar in hemelsnaam mee moest. Het toenmalige kabinet beloofde plechtig dat er geen cent Nederlands belastinggeld naar Duitsland zou vloeien.
In 2015 nog oordeelde de Rekenkamer hard over de aankoop, die stelde dat destijds onvoldoende was getoetst of de aankoop het publieke belang van een betrouwbare, betaalbare en duurzame stroomvoorziening had gediend. Maar de deal bleek een gouden greep, want er vloeiden de afgelopen jaren flinke winsten terug naar de staatskas. En met een beoogde verkoopprijs van 22 miljard euro leek Nederland met terugwerkende kracht een puike koop te hebben gedaan.
Over de auteur
Bard van de Weijer is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de energietransitie en de impact daarvan op het dagelijks leven.
Waarom wil Nederland er nu weer vanaf?
Nederland wilde niet per se af van het Duitse deel – Tennet was aanvankelijk tegen de ontvlechting omdat het veel prijsvoordeel zegt te halen uit de samenwerking met de Duitsers. Het waren de Duitsers zelf die hun net wilden terugkopen. Dit gebeurde na de Russische inval in Oekraïne, gevolgd door de afsluiting van Russisch gas naar Duitsland. Hierdoor ontstond in 2022 een energiecrisis die zijn weerga niet kende. Duitsland wilde daarop meer grip op zijn eigen energie-infra en klopte in Den Haag aan met de vraag of ze Tennet Duitsland konden terugkopen.
Dat kon en anderhalf jaar geleden begonnen de onderhandelingen. Die leken aanvankelijk vlotjes te verlopen. Tot eind vorig jaar, toen het grondwettelijk hof van Duitsland bepaalde dat er geen geld mocht worden overgeheveld uit een oud coronafonds om de Duitse energietransitie te financieren. Dit besluit leidde onder meer tot een stop op subsidies voor elektrische auto’s en ging er dus ook een streep door de beoogde aankoop van Tennet Duitsland.
In maart leek er nog een oplossing gevonden. Volgens persbureau Reuters zou de staatsontwikkelingsbank KfW de Duitse activiteiten van Tennet overnemen en deze in een volgende stap verkopen aan private investeerders, waarbij de Duitse regering een blokkerende minderheid zou behouden.
Maar deze route is om onduidelijke redenen mislukt en de onderhandelingen liepen vast. Een betrokkene van het Nederlandse ministerie van Financiën liet vorige maand weten ‘dat het niet opschiet’. Financiën had toen al laten doorschemeren dat er voor 1 juli een akkoord moest zijn. Deze deadline is niet gehaald; donderdag maakte Tennet bekend dat de verkoop is mislukt.
Wat betekent het afketsen van de verkoop?
Onder meer een directe tegenslag voor de Nederlandse begroting. Het kabinet rekende op een teruggave van 1,6 miljard euro van een lening die Tennet had gekregen om alvast noodzakelijke investeringen te kunnen doen in het elektriciteitsnet. Begin vorig jaar maakte het kabinet, vooruitlopend op de verwachte verkoop van het Duitse deel, 25 miljard over aan Tennet. Doordat de verkoop niet doorgaat, ontstaat een fors gat in de begroting, meldde een ‘teleurgestelde’ minister van Financiën Steven van Weyenberg donderdag aan de Tweede Kamer; de zoveelste tegenvaller voor het nieuwe kabinet.
Hoe het verder gaat is onduidelijk. De komende jaren moeten tientallen miljarden worden gestoken in het Nederlandse en Duitse hoogspanningsnet. Tot 2033 is naar verwachting 160 miljard euro nodig, waarvan 100 miljard voor het Duitse deel.
Waarom kan Duitsland de benodigde 22 miljard niet ophoesten?
De kwestie wordt nu geschaard onder het kopje Duitse begrotingsproblemen. Maar Berlijn zou de benodigde miljarden relatief makkelijk moeten kunnen opbrengen. Dat dit niet lukt is volgens een anonieme bron in het Duitse Handelsblatt ‘een nederlaag voor de federale overheid’.
Het mislukken van de verkoop is ook een tegenslag voor de Duitse minister Robert Habeck van Energie en Klimaat. Hij liet onlangs nog weten dat het zinvol is dat de Duitse overheid ‘ervoor zorgt dat zulke belangrijke infrastructuur in goede handen blijft’.
Loopt de energietransitie nu gevaar?
De verkoop van het Duitse deel was nodig om het eigen vermogen van Tennet te versterken. Als het bedrijf meer eigen vermogen heeft, kan het tegen lagere tarieven geld lenen op de kapitaalmarkt.
Tennet laat weten dat het gewoon blijft investeren in het Duitse net, al was het maar omdat het zich als eigenaar hiertoe heeft verplicht. Als het Duitse net, of een deel daarvan, niet verkocht wordt, moet er mogelijk meer geld naar het staatsbedrijf, iets waar met name de PVV geen heil in ziet. Ook de VVD heeft laten weten dat het geen Nederlands belastinggeld wil spenderen aan het versterken van het Duitse stroomnet.
Het netwerkbedrijf vreest niet zonder geld te komen zitten: het zegt weinig moeite te hebben om geld op te halen van de kapitaalmarkt: afgelopen maart werd nog een groene obligatielening van 1,1 miljard euro zes keer overtekend. ‘Dit laat zien dat er vanuit de markt grote interesse is om te investeren in Tennet’, aldus een woordvoerder.
Blijft Tennet Duitsland in Nederlandse handen?
Mogelijk zal de Staat zelf in Tennets kapitaalbehoefte voorzien, laat Van Weyenberg weten. De energietransitie moet immers door. De minister onderzoekt nu wat de gevolgen van een eventuele extra injectie zijn voor het begrotingstekort. Een andere optie is verkoop aan een private investeerder of een beursgang. Berlijn heeft laten weten te zullen meewerken aan een oplossing.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant