Honderden mensen zijn dit jaar aan de hitte bezweken tijdens de hadj, de jaarlijkse pelgrimstocht naar Mekka. Door de klimaatverandering wordt de pelgrimstocht steeds verhitter – maar paradoxaal genoeg ook veiliger.
Symbolisch de duivel stenigen, door kiezels tegen drie muren (voorheen zuilen) te gooien? Doe maar even niet. Of in elk geval liever niet op het heetst van de dag, adviseerde de regering van Saoedi-Arabië deze week tijdens de hadj, de jaarlijkse pelgrimstocht voor moslims.
Het ongewone advies kon niet voorkomen dat deze week honderden moslims bezweken in de verzengende warmte, met temperaturen tot 49 graden. Volgens tellingen bij de mortuaria lagen daar op de laatste dag van de pelgrimage in elk geval 550 doden, van wie velen mede vanwege de hitte overleden. De Saoedische autoriteiten maakten bekend meer dan 2.700 pelgrims met oververhitting te hebben behandeld.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Ongewoon of uniek is dat overigens niet. Aan de pelgrimstocht doen in tien dagen tijd zo’n 1,8 miljoen moslims mee, vaak oud of ziek, en vaak afkomstig uit koelere landen. Dat laatste alleen al geeft zo’n 4,5 keer groter risico op hittegerelateerde sterfte dan voor iemand die uit de regio zelf komt, bleek uit een vorig jaar verschenen analyse. Bij de vorige hadj bezweken 240 pelgrims; in 1987 kostte de extreme hitte zelfs meer dan duizend Mekkagangers het leven.
In Mekka zelf is het risico op oververhitting trouwens nog het kleinst. Tweederde van de mensen die verzorging nodig hebben, wordt onwel in Mina, de plek waar men ritueel de duivel stenigt, bleek uit een enkele maanden geleden verschenen academische analyse van veertig jaar pelgrimstochten. Op enige afstand volgen Muzdalifa en de berg Arafat, heilige plaatsen waar pelgrims onder meer langdurig in de buitenlucht moeten bidden en staan.
De pelgrimsperiode valt elk jaar op een ander moment, omdat de islamitische kalender niet gelijkloopt met de Romeins-christelijke. Sinds 2015 zit de pelgrimsgang weer in de ‘hete fase’: de hadj valt tussen mei en september, in het zomerseizoen. Die zomer wordt bovendien steeds heter: sinds 1980, gemiddeld liefst 2 graden warmer. Ook de uitschieters komen daardoor hoger uit.
Toch is het aantal gevallen van oververhitting en hitteberoerte lager dan tijdens de vorige hete fase, tussen 1982 en 1995, constateerden Arabische epidemiologen onlangs in vakblad Journal of Travel Medicine. En wie eenmaal oververhit is, overleeft dat vaker, dankzij snellere medische hulp.
De Saoedische regering heeft dan ook talloze maatregelen genomen om de extreme warmte het hoofd te bieden, van gratis parasols en water en adviezen om niet op het heetst van de dag de duivel te stenigen, tot sprinklers, gekoelde bussen en metro’s die de pelgrims vervoeren, groene aanplant en vloerairconditioning in de grondig verbouwde Grote Moskee. Het gevolg is dat het aantal mensen dat medische zorg behoeft wegens oververhitting, tegenwoordig nauwelijks meer boven de 20 per 100 duizend pelgrims komt. In de jaren tachtig waren het er regelmatig vijf keer zoveel.
Geen reden overigens voor optimisme, tekenen de epidemiologen uit Riyad daarbij aan. Als de wereld 2 graden opwarmt ten opzichte van de tijd vóór de Industriële Revolutie – we zitten momenteel op zo’n 1,3 graden – zal dat betekenen dat het risico op hitteberoerte tien keer hoger ligt. ‘De verergerende hitte kan de omvangrijke matigingsmaatregelen inhalen’, signaleren de onderzoekers.
Niet alleen in Mekka, ook in Italië, Griekenland en de Balkan, aan de Amerikaanse oostkust, in China en in Afrika is het momenteel ongewoon warm voor de tijd van het jaar. In Siberië en op Antarctica is het op sommige plekken zelfs 10 tot 15 graden warmer dan gebruikelijk in juni.
Gemiddeld over de hele planeet was het vorige week volgens voorlopige cijfers 16,8 graden, warmer dan ooit in juni gemeten, en meer dan een graad warmer dan gebruikelijk voor de tijd van het jaar. En dat, terwijl het opwarmende zeefenomeen El Niño inmiddels ten einde is. ‘Je zou nu juist enige afkoeling verwachten’, zegt atmosfeerwetenschapper van het KNMI Bart Verheggen. ‘Maar dat lijkt nog niet zo erg te gebeuren.’
Wat er volgens klimaatwetenschappers eerder aan de hand is, is dat de opwarming van de aarde sneller gaat. ‘Eigenlijk doordat de forcering van het klimaat door de zon sneller toeneemt dan de uitstraling van energie vanuit de dampkring kan bijbenen’, zegt Verheggen. Door de verdikking van de dampkring met broeikasgassen neemt de aarde steeds meer zonne-energie op die niet goed meer wegkomt, bleek vorig jaar uit satellietwaarnemingen. Gevolg is dat het tempo waarmee de aarde opwarmt, afgelopen twintig jaar verdubbelde.
De pelgrimstocht naar Mekka is een van de religieuze verplichtingen in de islam, voor mensen die daar fit en vermogend genoeg voor zijn. Volgens de islamitische geloofsregels is er geen extra religieus voordeel voor moslims die onverhoopt tijdens de hadj overlijden, zegt publicist Marcel Hulspas, die meerdere boeken schreef over de islam. ‘Maar de traditie stelt wel dat als je tijdens de hadj sterft, Allah er op de dag des oordeels van uitgaat dat je de hadj hebt uitgevoerd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant