In de Loonse en Drunense Duinen worden duizenden Amerikaanse eiken gekapt, geringd of gesnoeid om inheemse soorten meer ruimte te geven. Boswachter Jan Verhagen trekt zelfs handmatig zaailingen uit de grond. ‘Anders wordt het een levenloos bos met nog maar één type boom.’
Boswachter Jan Verhagen (62) hoeft niet heel lang na te denken over de vraag wat er zou gebeuren met het bosgebied van de Loonse en Drunense Duinen als hij en zijn collega’s binnenkort niet met grof geweld – kettingzagen, graaf- en houtwerkmachines – ingrijpen. Als vanaf 15 juli, de dag dat het broedseizoen eindigt, geen duizenden bomen worden gekapt, dan verandert het geliefde Brabantse Natura 2000-gebied de komende tientallen jaren in ‘een levenloos bos met nog maar één type boom’: de Amerikaanse eik.
Verhagen gaat het gevecht aan met deze exoot. Op 65 hectare van het natuurgebied tussen Tilburg en Den Bosch wordt de eik de komende tijd gekapt, geringd of gekandelaberd – dat laatste woord spreekt de boswachter uit met de klemtoon op de ‘la’, geen Brabantse vocabulaire, maar boswachterstaal voor het snoeien van de boom in de vorm van een kandelaar. Takken en toppen worden gesnoeid, zodat daar geen eikels meer aan groeien. Zo voorkomt Verhagen dat de Amerikaan dit bosdeel overwoekert.
Want dat wil Natuurmonumenten met deze drastische ingreep voorkomen. De Amerikaanse eik heeft in het Nederlandse bos geen natuurlijke vijanden, en kon de laatste decennia ongestoord groeien. Net als de Amerikaanse vogelkers; de zaailingen van die boom worden in dit gebied wekelijks door honderd vrijwilligers handmatig uit de grond getrokken.
Op sommige plekken in het bos groeit slechts nog de Amerikaanse eik. Andere (inheemse) bomen en struiken en schimmels verdwenen daar, het aantal insectensoorten per boom ging van 423 naar 14 en de specht kon vermoedelijk vanwege het dikke hout met zijn snavel moeilijker gaatjes hakken, waardoor bijvoorbeeld de vleermuis geen oude nestholten meer kon bewonen.
De Amerikaanse eik oogt als een imposant exemplaar: hij is vaak tientallen meters hoog, met een dikke bast en boven in de top een waaier aan takken met daaraan groen, spits eikenblad. Veel bezoekers houden van de boom, zegt Verhagen. In de herfst kleurt het blad geel, oranje of rood. Een lust voor het oog. Maar hij hoort hier niet.
Tijdens een rondgang door ‘de Duinen’, zoals het gebied in omliggende Brabantse dorpen als Loon op Zand, Udenhout en Giersbergen wordt genoemd, vertelt Verhagen – sinds 1988 boswachter in het gebied – waarom er gekapt moet worden, met een verminkt bos tot gevolg.
Naar schatting staat de exoot nu ongeveer honderd jaar in dit bos. Wie hem ooit heeft meegenomen vanuit de Verenigde Staten en hem hier heeft geplant, is gissen voor de boswachter. Wat wel bekend is, is dat dit waarschijnlijk gebeurde omdat de boom snel groeit en het hout dus sneller geld oplevert dan dat van zijn Nederlandse soortgenoot. Maar de Amerikaan heeft de Duinen niet veel goeds gebracht.
In een donker stukje bos, niet ver van de dorpskern van Loon op Zand, laat Verhagen zien wat hij bedoelt. Onder de oksels van tientallen Amerikaanse eiken staan een paar inheemse eiken. Die maken eigenlijk geen kans hier. Sommige zijn dood, andere hellen gevaarlijk naar links of rechts, op zoek naar daglicht onder het groene dak van de Amerikaanse eik.
‘Deze Nederlandse eik kan goed honderd jaar oud zijn’, zegt de boswachter over een dun boompje. Naast een dikke Amerikaan. ‘En deze een jaar of vijftig, misschien.’ De Amerikaan, kortom, komt de biodiversiteit in het bos niet ten goede. Daardoor ontstaat een doods bos met ongezonde grond.
Met zijn vierwielaangedreven auto rijdt de boswachter over modderige zandpaadjes langs hei en stuifduinen naar een volgend stuk bos. Dit keer stopt Verhagen op een plek waar hij twaalf jaar geleden op kleine schaal heeft ingegrepen. De Amerikaanse eiken tot 20 meter in de buurt van een wandel-, fiets- en ruiterpad zaagde hij om, de bomen verder weg van wandelgebied werden geringd.
Dat doet Verhagen door twee cirkels om de bast te kerven met een kettingzaag. De boom sterft zo langzaam af en het dode hout geeft mineralen af aan de grond. Te zien is een ‘gelaagd bos’, met een grondlaag vol sterrenmos, een middenlaag met hulst, varens en krentenbomen, en gezonde inheemse eiken, grove dennen en berken als bovenlaag. Tussen de takken van de bomen schijnt het zonlicht op de grond. ‘Zo zou het hier overal moeten zijn, want dit is een gezond bos.’ Als Verhagen een zaailing van de Amerikaanse eik ziet die het hier toch heeft gered, bukt hij meteen en trekt hem uit de grond.
Het zagen en snoeien in de Duinen gaat tot halverwege oktober duren, een project dat 300 duizend euro kost. De helft wordt door de provincie Noord-Brabant vergoed, de andere helft wordt betaald uit de opbrengst van het door Natuurmonumenten verkochte hout; tweeduizend grote, gekapte bomen leveren 2.000 kubieke meter hout op.
Verhagen snapt heus dat het geluid van de zaag en de gevolgen van de ingreep in het beschermd natuurgebied gevoelig liggen. Natuurmonumenten houdt daarom op 26 juni een voorlichtingsbijeenkomst.
De laatste plek die hij laat zien, is een stuk bos waar een half jaar geleden de eerste Amerikaanse eiken werden omgezaagd. Zo zal het er binnenkort in een deel van de Duinen uitzien. De grond is bezaaid met grijze, levenloze stronken, takken en omgekeerde boomkluiten met de wortels in de lucht. Het dorre hout kraakt onder de wandelschoenen van de boswachter.
Het plaatje stemt somber. ‘De mensen leven in het nu. Ze willen nu genieten van groen. Ik begrijp heus dat mensen teleurgesteld zijn, en we doen dit ook echt niet om te plagen’, zegt Verhagen.
Maar kijk, te midden van de resten van de Amerikaanse bomen, piept een kleine zaailing met een groen blaadje uit de grond. Een inheemse eik. Het zal nog wel even duren voordat dit een serieuze boom is. ‘Dit is het bewijs dat hier in de toekomst weer een mooi gelaagd Nederlands bos zal verrijzen’, aldus Verhagen. En terwijl hij dat zegt, beginnen zijn ogen te glimmen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant