Mark Rutte is zich altijd bewust van de nabijheid van een fotograaf. Zodra hij ziet dat hij in beeld kan komen, past hij zich aan, zegt NRC-fotograaf Bart Maat. „Dan doet hij bijvoorbeeld zijn stropdas goed, of haalt hij snel een hand door z’n haar. Rutte zat een keer onderuitgezakt in Vak K, tijdens een lang debat in de Tweede Kamer. Toen hij mij zag binnenlopen met mijn camera, ging hij direct rechtop zetten. Hij is altijd met beeldregie bezig.”
Bart Maat begon in 2010 als nieuwsfotograaf in politiek Den Haag, precies in het jaar dat Mark Rutte zijn eerste kabinet formeerde. Nu de demissionair premier naar de NAVO vertrekt en Den Haag gaat verlaten, blikt Maat terug op de veertien jaar waarin hij Rutte honderden keren fotografeerde. Maat reisde voor ANP, en later ook NRC, met Rutte de hele wereld over. Er is geen fotograaf die zo vaak zo dicht bij Rutte kon komen.
In al die jaren zag Maat Rutte veranderen, en ook de omstandigheden waaronder hij in Den Haag kon fotograferen. Neem de vijf kabinetsformaties, inclusief de huidige, die Maat meemaakte. De formaties van de kabinetten-Rutte vonden allemaal plaats op het Binnenhof, waar altijd veel dagjesmensen liepen. „Dan werden er heel veel selfies gemaakt, ook met Rutte, hij nam daar altijd de tijd voor. De politici waren echt aan te raken. Nu speelt de formatie zich in het Kamergebouw af, ook vanwege de beveiliging van Wilders. Dat is heel anders en voorspelbaarder, en daarom moeilijker voor mooie fotografie.”
In de loop der jaren nam Ruttes status in Europa steeds verder toe. Dat kon je zien aan de hoeveelheid aandacht die de premier van fotografen kreeg, zegt Maat. „Tijdens de Europese toppen in Brussel kun je aan hoe vaak iemand gefotografeerd wordt, zien of hij of zij belangrijk is. In het begin was hij nog een onbeduidende premier waar fotografen geen aandacht voor hadden. Bij de laatste top waar ik was, zie je dat alle fotografen hun camera’s pakken als ze Rutte zien. Het helpt dat hij in de omgang met andere regeringsleiders, zoals bijvoorbeeld Merkel en Macron, altijd heel joviaal was.”
Maat maakte veel van Ruttes ontmoetingen met buitenlandse wereldleiders mee, inclusief ontmoetingen die nu ondenkbaar zijn, zoals het bezoek van de Russische president Vladimir Poetin in 2013 aan Nederland, in het kader van het Nederland-Ruslandjaar. „In dat jaar werd de Nederlands-Russische vriendschap gevierd, de verhoudingen waren toen echt nog heel anders dan nu. Het was gemoedelijk, er werd geproost.”
Een van de beroemdste foto’s die Maat van Rutte maakte, was in de Oval Office van het Witte Huis. Rutte was bij president Joe Biden op bezoek in januari 2023, en Maat kreeg als officiële fotograaf van Nederlandse kant net iets meer te zien. „Ik vroeg aan het team van Biden om me op te halen als de president en Rutte afscheid zouden nemen. Dat gebeurde. Toen ik binnenkwam, gaf Biden Rutte nog een rondleiding en bekeken ze wat foto’s. Daarna kwamen ze bij de desk en zei Biden tegen Rutte: ga maar zitten. Daar pakte Rutte voor de grap de telefoon.”
Het was voor Maat een bekend beeld, dat van de jolige Rutte. Het viel de fotograaf op dat grapjes maken de premier heel makkelijk af ging, maar dat hij meer moeite moest doen om serieus te zijn. „Je hebt mensen die moeite moeten doen om vriendelijk te kijken, maar bij Rutte is het andersom. Als Rutte serieus of ernstig moet kijken, knijpt hij een beetje met zijn ogen of trekt hij een serieuze mond. Dat merkte ik heel erg rond de MH17-ramp, de eerste grote crisis van zijn premierschap. Dat was echt het moment dat hij even van z’n lachende imago af moest komen.”
Een andere serieuze episode uit Ruttes premierschap was de coronacrisis, waarin de premier continu in beeld was bij persconferenties en Kamerdebatten. Voor fotografen een moeilijke tijd, herinnert Maat zich. „Er was politiek verder weinig te fotograferen, er waren veel belemmeringen door de coronamaatregelen. De persconferenties van Rutte waren in het begin heel gespannen, er keken miljoenen mensen naar. Later werden ze iets luchtiger.” Maat maakte een aantal bijzondere coronafoto’s, zoals die van de VVD-top op de verkiezingsavond in 2021, waar Rutte en de rest ingetogen, en op afstand van elkaar, juichten. Ook bijzonder was de bordesfoto begin 2022 van het kabinet-Rutte IV, de eerste en enige bordesfoto op 1,5 meter afstand.
Naast corona maakte de beslotenheid van politieke onderhandelingen het vaak moeilijk om Rutte te fotograferen. Regelmatig fotografeerde Maat door de bosjes, bijvoorbeeld als de formerende partijen weer eens waren neergestreken op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Op andere momenten legde Maat Rutte telefonerend in de VVD-fractiekamer of het partijkantoor vast tijdens onderhandelingen. Een keer ging hij daarvoor op een papiercontainer staan, zodat hij Rutte goed in beeld kreeg. Een acceptabele werkwijze, vindt Maat. „Het lijkt een beetje paparazzi, maar ik vind het kunnen, want het gaat niet om hun privéleven, maar om politieke onderhandelingen die het land aangaan. Je snapt de wens tot beslotenheid, maar als fotograaf wil je toch iets van de sfeer vastleggen.”
Andersom gebeurde het ook geregeld, dat Rutte juist wilde dat de fotografen hem op een bepaalde manier in beeld zouden brengen. Beroemd zijn de foto’s van Rutte die, bijvoorbeeld voor aanvang van de wekelijkse ministerraad op vrijdag, fietsend arriveerde met een appel in z’n hand. „Daar heb ik een hele serie foto’s van”, zegt Maat. „Wat me opviel, is dat er altijd nog maar drie happen ofzo uit die appel waren. Terwijl hij van huis naar het Binnenhof fietste. In die tijd had hij wel drie appels kunnen eten. Dus hij begon altijd pas met eten vlak voordat hij er was, echt voor het fotomoment, om uit te stralen hoe gewoon hij was.”
Ook geregisseerd was een fietstocht naar koning Willem-Alexander, nadat het kabinet-Rutte III was gevallen als gevolg van de Toeslagenaffaire. Het was in coronatijd, dus Rutte had het ontslag van zijn regeringsploeg telefonisch al aangeboden. Maar hij ging, na overleg met zijn voorlichters, toch ook nog op de fiets, hoorde Maat later. „Dat was een bijzonder beeld, de premier die op de fiets zijn ontslag ging aanbieden bij de koning. Terwijl dat ontslag dus al aangeboden was. Het laat zien hoe hij fotografen ook wist te gebruiken om positief in beeld te komen.”
De fotoredactie selecteert in deze nieuwsbrief om de week de mooiste fotografie
Source: NRC