Nu de Roemeense president Klaus Iohannis zich heeft teruggetrokken, staat niets nog de benoeming van Mark Rutte als secretaris-generaal van de Navo in de weg. Waarmee krijgt hij dan te maken? ‘De Amerikanen zijn de grote baas.’
Mark Rutte wordt secretaris-generaal van de Navo op een cruciaal moment in de geschiedenis van de alliantie, van Europa en van de trans-Atlantische betrekkingen. Tien jaar na het begin van de oorlog tegen Oekraïne beleeft Europa de grootste oorlog sinds 1945. Een bepalende factor voor de uitkomst is de opstelling van de Navo-bondgenoten. Blijven die Oekraïne steunen, ook na de Amerikaanse presidentsverkiezingen van november? En, zo ja, in welke mate?
Als secretaris-generaal van de Navo wordt Rutte het gezicht van die organisatie - en haar belangrijkste woordvoerder: zijn woorden zullen op een weegschaaltje worden gewogen, door vriend en vijand. De belangrijkste formele taak van een secretaris-generaal is het voorzitterschap van de Noord-Atlantische Raad (NAR). Hij is ook voorzitter van de Nucleaire Planningroep (NPG) waarin het nucleaire beleid van de Navo wordt besproken.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
De NAR is het politieke besluitvormingsorgaan van de Navo, dat meestal op woensdag formeel bijeenkomt op het niveau van permanente vertegenwoordigers van de 32 lidstaten - en op dinsdag informeel, tijdens een lunch. ‘Dan kan er vrijer gesproken worden’, zegt Henne Schuwer, de voormalige topdiplomaat die Ed Kronenburg in 2007 opvolgde als kabinetschef van toenmalig secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer (2004-2009).
De secretaris-generaal kan onderwerpen agenderen, maar zijn belangrijkste taak is het faciliteren (en bevorderen) van consensus - zeker in tijden van oorlog en van openlijke twijfel over de toekomst van de Amerikaanse veiligheidsgarantie die besloten ligt in Art. V van het Noord-Atlantisch Verdrag: de wederzijdse bijstandsverplichting in geval van een ‘gewapende aanval’ op een bondgenoot.
‘Het bondgenootschap en dus ook de secretaris-generaal gaan een hele spannende tijd tegemoet’, zegt Kronenburg. ‘De belangrijkste taak is de cohesie te bewaken in het bondgenootschap, en vooral de relatie met de Verenigde Staten te onderhouden. Dat wordt het spannendst, daar staat of valt het hele bondgenootschap mee.’
Er staan Amerikaanse verkiezingen voor de deur. De mogelijkheid dat Donald Trump die gaat winnen is reëel. Trumps eerste presidentschap zette de verhoudingen in de alliantie onder grote druk. Dit jaar uitte hij openlijk zijn twijfel over die bijstandsverplichting door te zeggen dat hij alleen landen zal bijstaan die voldoende aan defensie uitgeven. Kronenburg: ‘Op zijn minst is het onvoorspelbaar en dat is op zich al een heel onplezierig vooruitzicht met de oorlog die woedt en de steun die Navo-landen nu aan Oekraïne geven. Dat maakt het extra spannend.’
Het gaat er daarbij niet zozeer om of Trump zich formeel zou terugtrekken uit de Navo - wat niet verwacht wordt. Zijn uitspraken kunnen ook grote schade veroorzaken. ‘Als de indruk ontstaat dat je niet meer op de Amerikanen kunt bouwen, dan krijg je een ongelofelijke instabiele situatie’, zegt Kronenburg. ‘Investeren in de relatie met de nieuwe Amerikaanse president, of het nu Biden wordt of Trump, dat wordt Ruttes belangrijkste taak.’ Twijfel aan de bijstandsverplichting ‘zal een uitnodiging zijn aan Poetin om te kijken hoe het ermee staat’, zegt Schuwer. ‘Bijvoorbeeld met een kleine inval in Estland.’
Schuwer ziet ook in Europa problemen met het bijeenhouden van de alliantie. ‘We hebben dat al gezien met Hongarije. Slowakije komt er ook nog aan als premier Fico terug is. En de zuidelijke landen zijn veel minder betrokken bij wat er in Oekraïne gebeurt dan de landen meer in het oosten.’
De afspraak die nu door Jens Stoltenberg en Rutte is gemaakt met Hongarije - dat het land niet mee hoeft te doen aan de steunverlening aan Oekraïne - noemt Schuwer een ‘gevaarlijke deal’. Hij erkent dat het vaker zo was dat bondgenoten niet deelnamen aan coalities, bijvoorbeeld in Irak en Afghanistan. ‘Maar als je al van tevoren laat vastleggen dat je niet meedoet, dat is gevaarlijk. Ik heb zoiets bij de Navo nooit meegemaakt. Dit bondgenootschap berust op solidariteit en dit is het grote conflict waar we nu in zitten.’
Uitdagingen genoeg, dus, maar we moeten Ruttes rol en mogelijkheden ook niet overschatten, zegt Kronenburg. ‘Je moet jezelf niet groter maken dan je bent. Het is belangrijk, ook voor de Amerikanen, maar aan de andere kant ook weer helemaal niet. De Amerikanen zijn de grote baas.’ Zo viel het op dat de VS Rutte van harte steunden, maar niet heel hard liepen om de laatste obstakels voor hem weg te nemen. Biden heeft Orban niet de oren gewassen en de Roemeense president Iohannis werd weliswaar (conform zijn wens) op het Witte Huis ontvangen, maar daarna volgde niet (zoals verwacht) de intrekking van zijn kandidatuur.
Dus hoe ver Ruttes macht echt strekt? Kronenburg herinnert zich wat de Hoop Scheffer daarover zei: ‘Mijn polsstok is zo lang als de lidstaten die willen maken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant