Al in augustus vorig jaar was bij Justitie bekend dat ‘nareis-op-nareis’ niet om ‘duizenden mensen’ per jaar gaat, zoals demissionair minister Yesilgöz (VVD) in de campagne volhield. Hoe zit dat? Donderdag moet ze verantwoording afleggen in de Tweede Kamer.
Wat is het verschil tussen ‘nareis’ en ‘nareis-op-nareis’?
Een asielzoeker die een verblijfsvergunning krijgt, heeft recht op gezinshereniging. Dit heet voor de betrokkenen ‘nareis’. Deze nareizigers zijn gezinsleden die tot het kerngezin behoren, ook zij krijgen een verblijfsvergunning. Het gaat om een grote groep. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kwamen in 2023 iets meer dan 10 duizend nareizende gezinsleden naar Nederland. Het aantal asielzoekers en nareizigers bij elkaar bedroeg volgens het CBS vorig jaar 48.500 mensen.
Nareis-op-nareis is iets anders: dit gaat om nareizigers die op hun beurt een asielverzoek indienen, met het oogmerk verdere familie te laten overkomen. Bijvoorbeeld een jongvolwassene die als nareiziger naar Nederland is gekomen en vervolgens zelf asiel aanvraagt, om zo het eigen gezin, dat hij of zij kennelijk al heeft, ook te laten nareizen.
Dit komt niet op grote schaal voor, omdat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het ministerie van Justitie en Veiligheid het onwenselijk vindt – al is het niet expliciet verboden. De dienst kon er tot voor kort geen exacte cijfers bij leveren. In mei 2023 noemde de dienst het in zijn jaarlijkse rapportage Stand van de uitvoering wel ‘een knelpunt’, omdat nareis-op-nareis ‘meestal inhoudt dat de gezinsleden in de eerste nareisprocedure niet de waarheid hebben verteld’. Dat ziet de IND als een vorm van misbruik.
Wanneer zijn nareis en nareis-op-nareis politieke issues geworden?
Het kabinet-Rutte IV kreeg in de zomer van 2022 te maken met onhoudbare toestanden in het aanmeldcentrum in Ter Apel. Bleven in de coronaperiode veel asielzoekers weg, nu kwamen zij weer in groten getale. Het leidde tot onverkwikkelijke taferelen, van gebrek aan doorstroming in overvolle asielcentra tot aan buiten slapen in het gras van Ter Apel aan toe.
De toenmalige regeringspartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie (CU) kwamen tot afspraken die wederzijds pijn deden. De VVD-fractie moest tegen heug en meug de spreidingswet-in-wording van de eigen staatssecretaris Eric van der Burg slikken. D66 en CU moesten schoorvoetend akkoord gaan met tijdelijk uitstel (van een half jaar) van de gezinshereniging. Tot de Raad van State in februari 2023 een streep zette door de omstreden ‘nareismaatregel’.
Daardoor bleef van de aanvankelijke ‘migratiedeal’ in de coalitie weinig over. Het leidde tot voortgaande onderhandelingen over wat dan wél mogelijkheden waren om de instroom te beperken. Besloten werd terug te keren naar het tweestatussenstelsel van voor 2001, waarbij vluchtelingen die persoonlijk worden vervolgd – op grond van bijvoorbeeld ras, religie of sekse – sneller permanente bescherming krijgen dan oorlogsvluchtelingen. Voor die laatste groep wilde de VVD opnieuw kijken naar nareis, bij voorkeur door uitstel van gezinshereniging. Daarin wilde de CU niet meegaan. Het kabinet viel op vrijdag 7 juli 2023.
En toen?
Op zaterdag 8 juli zat VVD-leider Dilan Yesilgöz bij Op1. Behalve een dag na de kabinetsval, was het ook dag één van de verkiezingscampagne. aan de talkshowtafel agendeerde ze nareis-op-nareis als een groot probleem. Gestapelde gezinshereniging komt ‘heel veel’ voor, zei Yesilgöz. Zij is dan tevens demissionair als minister van Justitie en Veiligheid.
Een dag later al verwees VluchtelingenWerk dit verhaal ‘naar het rijk der fabelen’. NRC liet dinsdag 11 juli een reeks experts aan het woord, onder wie een asielambtenaar, die het ‘een non-issue’ noemde. Toch ging het een rol spelen in de campagne.
De Volkskrant interviewde Yesilgöz een week voor de verkiezingen. Het vraaggesprek werd, geautoriseerd, afgedrukt in de krant van zaterdag 18 november. Desgevraagd noemde zij voor het eerst een getal: ongewenste nareis-op-nareis ging om ‘duizenden mensen’, maar ‘hoeveel exact weten we niet’.
De dagen nadien suggereerde de VVD dat Yesilgöz over nareis in het algemeen had gesproken en dat de krant haar woorden verwarrend had opgeschreven. Maar een factcheck van onderzoeksplatform Pointer, waarbij de krant inzage gaf in de transcriptie van het interview, bevestigde ze dit letterlijk zo had gezegd.
De IND kwam op 16 februari 2024 alsnog met cijfers. Waarom zo laat?
Hier begint het politieke probleem voor Yesilgöz, waarvoor zij zich donderdagmiddag- en avond moet verantwoorden. De cijfers maken onomstotelijk duidelijk dat nareis-op-nareis niet ‘duizenden mensen’ betreft, maar hooguit enkele tientallen per jaar. NSC-Kamerlid Caspar Veldkamp deed een aanvullend informatieverzoek, gevolgd door Kamervragen van onder meer Kati Piri (GroenLinks-PvdA), Michiel van Nispen (SP) en Marieke Koekkoek (Volt).
Die vragen leverden niets op. Het verzoek van Veldkamp wel. Demissionair staatssecretaris Van der Burg, formeel verantwoordelijk voor de portefeuille, kwam vorige maand met een nieuw document. Al begin augustus 2023, dus vlak na de opmerkingen in de Op1-uitzending, heeft de IND in een conceptnota ‘een analyse gemaakt van de omvang van nareis op nareis’. Deze conceptnota heeft de bewindslieden niet bereikt ‘via de gebruikelijke DigiJust-lijn’, aldus Van der Burg. Reden: ze bevatte ‘nog niet de definitieve cijfers’ zoals die in februari uiteindelijk werden vrijgegeven. Een heel ander beeld geven ze overigens niet.
En nu?
Het kan zijn, zegt Kamerlid Piri, dat Yesilgöz zich in de Op1-uitzending heeft vergist, of moe was. ‘Maar het kan niet zo zijn dat je zo’n fout de hele campagne volhoudt, ondanks de waarschuwingen van experts, zelfs uit je eigen organisatie, en dat je in de week voor de verkiezingen tegen de Volkskrant heel stoer over ‘duizenden’ spreekt’, aldus Piri.
Zijn de cijfers uit augustus bewust terug de organisatie ingestuurd, omdat ze onwelgevallig waren? Heeft minister Yesilgöz haar departement gebruikt voor de campagne van VVD-leider Yesilgöz? En wist Dick Schoof hiervan, haar hoogste ambtenaar en nu beoogd minister-president? Ziedaar een aantal vragen waarop in het debat een antwoord moet komen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant