Terwijl de giften op een dieptepunt zijn beland, gaan de trouwste gevers verdwijnen en zet het nieuwe kabinet het mes in de giftenaftrek. Drie uitdagingen voor de goededoelensector.
De trouwste en gulste gevers zijn ouderen, geboren voor de Tweede Wereldoorlog. De ‘stille generatie’, zoals hoogleraar filantropie René Bekkers ze noemt, mensen die zijn opgevoed met het idee dat je veel moet geven aan goede doelen, omdat dit nou eenmaal zo hoort.
Goede doelen kunnen deze groep heel goed gebruiken. De giften zijn als percentage van het bbp (0,62 procent) op een dieptepunt beland, staat in het woensdag verschenen Geven in Nederland, een groot tweejaarlijks onderzoek naar ‘ons’ geefgedrag. Trouwe gevers zijn dus meer dan welkom, maar deze oudere generatie is aan het verdwijnen, waarschuwt Bekkers. En met haar de automatische overschrijvingen.
Over de auteur
Wilco Dekker is economieredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
De jongere generatie is minder trouw, en geeft minder. Het geven via een vast donateurschap nam in 2022 af tot 43 procent. Twee jaar eerder was het nog bijna de helft. Volgens de onderzoekers komt dat mogelijk door de financiële onzekerheid in 2022, met de hoge inflatie, waardoor het vaste donateurschap werd opgezegd om kosten te besparen. Ook werden minder nieuwe vaste donateurs geworven. Daarnaast nam de bereidheid om te geven bij huis-aan-huiscollectes met 39 procent in 2022 opnieuw af.
‘Het geven door de jongere generaties moet echt omhoog’, zegt hoogleraar Bekkers, die het onderzoek begeleidde. Potentieel obstakel daarbij is dat volgens Geven in Nederland iets meer dan de helft van de Nederlanders vindt dat goede doelen geld verspillen. Extra informatie en transparantie door de goede doelen leidt juist weer tot meer bereidheid om te geven.
Ook bij de goede doelen dragen de sterkste schouders niet de zwaarste lasten. Huishoudens met een vermogen tot 5.000 euro gebruikten de giftenaftrek voor gemiddeld 1 procent van hun vermogen. Voor elke vermogensgroep erboven gaat het percentage omlaag, tot 0,03 procent bij huishoudens met 5 tot 10 miljoen euro.
Dat hoeft niet per se te komen doordat rijken gierig zijn, zegt Bekkers, of weinig maatschappelijk betrokken. Volgens de hoogleraar kan een eenvoudige verklaring zijn dat mensen er niet aan denken het bedrag dat ze geven te verhogen, als ze meer gaan verdienen en hun vermogen groeit.
Verder weten goede doelen de rijkste gevers niet altijd goed te vinden. Die willen vaak meer dan simpelweg een bedrag overmaken, waarmee het goede doel mag doen wat het wil. De welgestelden willen weten wat er met hun geld gebeurt. Ook willen ze graag het verschil maken met hun bijdrage. Goede doelen zouden zich dus meer moeten richten op ontwikkelingen als impact investing. Daarmee wordt geld geïnvesteerd in sociale en duurzame doelen, waarbij ook nog winst wordt gemaakt.
Volgens Bekkers is er in elk geval nog een wereld te winnen bij periodiek geven voor een periode van vijf jaar. Dat doet nu maar 8 procent van de huishoudens.
Terwijl de giften aan goede doelen op een dieptepunt zijn beland, zadelt het nieuwe kabinet de sector op met een groot probleem, in de vorm van het versoberen van de giftenaftrek. Daardoor wordt geven aan een goed doel fiscaal veel minder aantrekkelijk. De bezuiniging moet 250 miljoen euro opleveren, waarvan de eerste 100 miljoen al volgend jaar.
Dat betekent dat de giftenaftrek voor burgers en bedrijven meer dan gehalveerd wordt, want die kost de schatkist nu 460 miljoen euro. Hoe dat moet gebeuren, mag Folkert Idsinga (NSC), de nieuwe staatssecretaris van Financiën, bedenken. Onderzoeksbureau SEO berekende eerder dit jaar in opdracht van het ministerie van Financiën dat het verlagen van de giftenaftrek naar 20 procent de overheid 130 miljoen euro oplevert. Nu krijgen mensen 37 procent van het totaalbedrag aan giften terug van de Belastingdienst.
Ook zou het extra voordeel van de door Bekkers genoemde periodieke giften voor vijf jaar afgeschaft kunnen worden. Dat zou 50 tot 80 miljoen euro opleveren. Mkb-bedrijven kunnen nu jaarlijks maximaal de helft van de winst of 100 duizend euro aan giften aftrekken. Dat schrappen levert 21 miljoen euro op.
De drang om te bezuinigen komt doordat de giftenaftrek lastig te controleren is voor de Belastingdienst. Ook zou een versobering niet leiden tot minder giften. Maar de goede doelen hebben al alarm geslagen, de kerken voorop. Ze vrezen dat goede doelen tientallen miljoenen aan inkomsten gaan mislopen, als de bezuiniging wordt doorgevoerd. ‘Alle maatschappelijke initiatieven die je hiermee ontmoedigt, komen straks als een boemerang terug’, zei SGP-Kamerlid Chris Stoffer tegen het Nederlands Dagblad. ‘Dan kan de overheid het zelf gaan oplossen en betalen.’
Volgens zijn ChristenUnie-collega Pieter Grinwis ‘geeft deze coalitie duidelijk blijk van een armetierige samenlevingsvisie’. Een CU-petitie tegen de maatregel werd binnen een dag meer dan tienduizend keer ondertekend. Maar of Schoof I zich daardoor laat vermurwen, moet nog blijken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant