John Berends keert niet terug als commissaris van de koning van Gelderland. Woensdag besloot hij zijn termijn, die loopt tot februari 2025, niet af te maken. Hij hield de eer aan zichzelf nadat Gedeputeerde Staten en een meerderheid van Provinciale Staten kritisch waren over zijn terugkeer op het provinciehuis.
Zijn terugtreden volgde woensdag na de presentatie van een KPMG-onderzoek naar mogelijk grensoverschrijdend gedrag de CDA-politicus. In afwachting daarvan zat Berends ruim negen maanden thuis.
Het onderzoek werd ingesteld nadat Berends in opspraak was geraakt door een publicatie in De Gelderlander. De manier waarop hij en zijn vertrouwelingen op het provinciehuis werkten, zou grensoverschrijdend zijn en voor een sociaal onveilige werksituatie zorgen, schreef de krant op basis van anonieme bronnen.
In reactie stapte de hoogste ambtenaar van de provincie op, omdat ze ‘niet genoeg’ heeft kunnen doen om ‘alle medewerkers een veilige werkomgeving te bieden’. Waar Berends aanvankelijk dacht aan te kunnen blijven, besloot hij een paar dagen later toch ‘lopende het onderzoek naar zijn integriteit’ terug te treden. Hij deed dit nadat hij had gehoord dat binnen het Gelderse provinciebestuur ‘het gevoel was ontstaan dat zijn positie onhoudbaar was’, staat in het KPMG-rapport.
Over de auteur
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Berends treedt definitief terug, ondanks dat hij het KPMG-rapport ziet als een document dat hem vrijpleit. ‘De beelden in de media dat ik met deuren zou hebben gegooid of zou hebben geschreeuwd, gescholden, gepest, die beelden zijn onjuist’, zei hij woensdag voordat de Statenleden hun oordeel gaven. ‘Ik ben een scherpe, veeleisende bestuurder. Geen makkelijke jongen, zoals we hier in Gelderland zeggen. Maar grensoverschrijdend gedrag is écht van een andere orde.’
KPMG concludeert weliswaar dat er ‘geen formele meldingen zijn gedaan over het handelen van Berends’, maar sprak toch ook ambtenaren die zeggen last te hebben gehad van zijn werkwijze. De onderzoekers spraken met twintig personen die zich meldden. Nog eens acht werden benaderd door de onderzoekers.
Een aantal geïnterviewden kwalificeert het gedrag van Berends als ‘ongewenst, onveilig en intimiderend’. Meerderen zeggen dat ‘de hoge werkdruk’ die zij onder Berends hebben ondervonden ‘tot uitval heeft geleid’.
In het rapport valt onder meer te lezen dat Berends vertrouwelijke feedback of andere informatie deelde met medewerkers voor wie deze niet bestemd was. Ook viel hij een keer in een volle zaal uit tegen een stagiair en zou hij in discussie met een ambtenaar hebben gezegd: ‘Als jij het mij moeilijk gaat maken, ga ik het jou ook moeilijk maken en dan gaat het erg vervelend voor je worden.’
Berends ontkent dit zo gezegd te hebben, staat in het rapport. Woensdag zei hij wel: ‘Dat er naar nu blijkt enkele situaties zijn geweest dat mensen zich onder druk gezet hebben gevoeld, vind ik zeer vervelend. Dat is vanzelfsprekend nooit mijn bedoeling geweest, maar ik kan invoelen dat het zo kan zijn overgekomen.’
Berends mag het KPMG-rapport als ‘rehabilitatie’ zien, het provinciebestuur oordeelde woensdag anders. ‘Ook de Gedeputeerde Staten hebben signalen ontvangen waarin wij ons afvragen of goede samenwerking überhaupt nog mogelijk is’, gaf gedeputeerde Ans Mol-van de Camp de Statenleden mee. ‘We proeven onvoldoende basis om te komen tot herstel van een goede samenwerking.’
De ondernemingsraad van de provincie denkt er net zo over en reageerde fel op Berends’ analyse. ‘We hoorden een dader die zichzelf presenteerde als slachtoffer’, zegt voorzitter Jos Israël. ‘Wij staan voor veiligheid in de organisatie en die zal er niet op vooruitgaan als Berends terugkeert. Maar het is aan Provinciale Staten om daar besluiten over te nemen.’
Doordat Berends zelf zijn conclusie trok, kwam het niet tot een stemming over Berends aanblijven. De BBB schaarde zich als grootste partij, net als Berends’ CDA, nog achter de commissaris van de koning.
Volgens Volt pleitte Berends zichzelf ‘ten onrechte vrij’. Ook D66 zag een ‘gebrek aan zelfreflectie’ bij Berends en noemde het ‘onwenselijk als hij terugkeert’. GroenLinks concludeerde dat Berends’ gedrag ‘niet past bij de voorbeeldfunctie van een commissaris van de koning’.
VVD, de tweede partij in Gelderland, leek woensdagochtend nog niet overtuigd. Wel heerste ‘het idee dat een onwerkbare situatie’ is ontstaan tussen Berends en de ambtenaren. In een verlengde schorsing op verzoek van de VVD, kwam de partij alsnog tot de conclusie dat het terugtreden van Berends ‘het beste is voor de provincie Gelderland’. In een motie schaarde de BBB zich uiteindelijk ook achter die conclusie.
In afwachting van het onderzoek werd Berends sinds september 2023 vervangen door oud-burgemeester van Leiden, Henri Lenferink (PvdA). Hij zal deze functie blijven vervullen tot het einde van Berends termijn. Die zou volgend jaar februari aflopen, maar had dan nog een jaar verlengd kunnen worden.
Het gebeurt niet vaak dat een commissaris van de koning vroegtijdig terugtreed. In 2017 gebeurde dit in Drenthe. Toen trad Jacques Tichelaar (PvdA) af nadat onder meer de Volkskrant had geschreven over een klus die door de provincie aan zijn schoonzus werd gegund.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant