Jan Cremer stond bekend om zijn uitgesproken en soms shockerende kunst. De woensdag overleden schilder en schrijver wist van alles dat hij deed een groot succes te maken. "Nederland verliest een icoon, die de kunst en literatuur ten diepste heeft veranderd."
De in 1940 geboren Enschedeër studeerde aan kunstacademies in Arnhem, Den Haag en Parijs. Als hij begint met schilderen, krijgt Cremer al snel erkenning met zijn 'peinture barbarisme', waarbij hij doeken beschildert met een dikke laag verf, gemengd met zand, jute en andere materialen. Het is een zelfbedachte, onorthodoxe techniek die hem tot een grote naam maakt in de moderne kunst.
Na het schilderen, volgt het schrijven als een andere manier voor Cremer om zich te uiten. Als hij zijn eerste boek schrijft, is Cremer slechts 21 jaar. De in 1964 verschenen roman Ik Jan Cremer over zijn eigen woelige leven, veroorzaakt een hoop ophef vanwege grof taalgebruik en expliciete seksscènes. Het boek wordt in die tijd gezien als slecht voorbeeld voor de jeugd, omdat het dierlijke driften bij zijn lezers zou losmaken. Cremer wordt onder meer een "zedeloos monster" en "viezerik" genoemd.
Maar de ophef legt Cremer geen windeieren: de eerste druk van vijfduizend exemplaren is binnen een week uitverkocht. Ook internationaal wordt Ik Jan Cremer een bestseller, met miljoenen verkochte exemplaren. Bij zijn collega's wordt de schrijver geprezen. Cremer, die opgroeit met een Hongaars-Russische moeder die de Nederlandse taal niet spreekt, staat bekend om zijn rauwe en directe manier van schrijven. "Ik ben tegen elk taboe en al vanaf het begin af aan erg voor de vrijheid van meningsuiting. Je moet zeggen wat je wil", zegt hij in een interview op de radio.
De reislustige Cremer gaat de wereld rond. Na een tijd in Amsterdam, Parijs en op Ibiza gewoond te hebben, vestigt hij zich in New York. Daar maakt hij al snel deel uit van de culturele scene, die onder meer uit jonge kunstenaars bestaat. In the Big Apple brengt Cremer een poptijdschrift uit en wordt hij mede-eigenaar van een succesvolle nachtclub in Manhattan.
In New York pakt Cremer het schilderen weer op. De 'peinture barbarisme' maakt plaats voor kleurrijke tulpen. Daarin komt zijn Hollandse identiteit naar voren, maar altijd met internationale allure. Niet alleen Nederland, maar ook andere landen die Cremer tijdens zijn vele reizen bezoekt, vormen een inspiratie voor zijn kunstwerken.
In 1966 verschijnt Ik, Jan Cremer 2. Ook dit vervolg kan rekenen op groot succes en verschillende vertalingen. Maar er is opnieuw controverse: in 1967 komt de jury van de Amsterdamse Prozaprijs niet tot een eensluidend oordeel aan wie de prijs moet worden toegekend. Twee leden waren voor Jan Cremer, één voor Renate Rubinstein. Het leidt tot een conflict tussen de Amsterdamse Kunstraad en het college van burgemeester en wethouders.
In zijn carrière schrijft Cremer onder meer De Hunnen (1983), over de Londense regering tijdens de Tweede Wereldoorlog, Odyssee (2016), waarin hij het verleden van zijn ouders onderzoekt, Sirenen (2017), over een dramatisch verlopen liefde en Canaille (2019), over de moeder van zijn eerste kind.
In 2008 volgt, 44 jaar na de eerste bestseller, het derde Ik Jan Cremer-boek. Daarin beschrijft Cremer de keerzijde van zijn succes. "Ik verloor veel vrienden door mijn boek. Door het succes. Er zijn veel boeken en schrijvers ondergesneeuwd door mij. Dus ik was niet zo welkom in de schrijverswereld", vertelt hij in 2020.
In 2000 wordt Cremer benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. In 2020 ontvangt hij de Frans Banninck Cocq Penning. De penning is een onderscheiding van de stad Amsterdam en wordt verleend aan Amsterdammers die zich ten minste tien jaar bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt op cultureel, maatschappelijk of economisch gebied.
Zijn tachtigste verjaardag viert Cremer groots. "Ik vind het mooi die leeftijd te vieren, al heb ik er verder weinig mee. Ik voel me net zoals twintig of dertig jaar geleden", zegt Cremer dan in interview met het AD. "Maar ik werk nog elke dag en niets in mij zegt dat ik daar verandering in moet brengen." Uitgeverij De Bezige Bij presenteert speciaal voor zijn verjaardag het rijk geïllustreerde boek, Barbaar op Ibiza, over Cremers tweejarig verblijf op het Spaanse eiland begin jaren zestig.
Woensdag maakt zijn uitgeverij, De Bezige Bij, bekend dat Cremer op 84-jarige leeftijd is overleden. De schrijver was volgens zijn uitgever nog bezig met een nieuwe roman. Of die nog uitgebracht gaat worden, is nog onduidelijk.
"Nederland verliest een icoon, die de kunst en literatuur ten diepste heeft veranderd. We zijn intens bedroefd en diep getroffen door zijn dood", schrijft de uitgeverij in een statement. Cremer wordt in besloten kring wordt begraven.
Source: Nu.nl algemeen