Beoogd minister Marjolein Faber, Kamervoorzitter Martin Bosma en anderen spraken de laatste jaren over ‘omvolking’: een theorie van witte racisten die beweren dat immigranten hun cultuur bedreigen. Het extremistische gedachtengoed kreeg tot voor kort flink tegengas, maar lijkt inmiddels genormaliseerd. Hoe kan dat?
Het was een kloeke waarschuwing die Dilan Yesilgöz als minister van Justitie uitsprak in de Tweede Kamer. ‘Omvolkingstheorieën zijn een bekend thema binnen het rechts-extremisme en rechts-populisme’, zei ze. ‘De dreiging die van deze theorieën uitgaat, is dat deze kunnen dienen als inspiratie voor een aanslag in Nederland.’
Dat is nog maar twee jaar geleden. Vrijdag werd PVV-Kamerlid Marjolein Faber, aanhanger van de racistische omvolkingstheorie, door Geert Wilders voorgedragen als minister van Asiel en Migratie. Yesilgöz sputterde aanvankelijk wat tegen, noemde Faber ‘niet onomstreden’ vanwege ‘eerdere uitspraken en de toon’. Maar na een kort crisisberaad, en een sussend bedoelde verklaring van Faber op X, bond ze toch in.
Over de auteurs
Loes Reijmer is politiek verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over migratie, asiel en polarisatie.
Robert van de Griend is algemeen verslaggever bij de Volkskrant en schrijft onder meer over polarisatie en radicalisering
Op 2 juli zal er dus een verkondiger van de omvolkingstheorie, die dateert van begin vorige eeuw en onder anderen Adolf Hitler inspireerde, naast de koning op het bordes staan. Eerder al werd een fanatiek pleitbezorger van diezelfde theorie tot Tweede Kamervoorzitter gekozen. Daarmee is, zou je kunnen zeggen, de normalisering van dit extremistische gedachtengoed een feit. Hoe kon dit gebeuren?
Dat er een groot gevaar schuilt in het omvolkingsdenken is de afgelopen jaren meermaals gebleken. In Utoya (2011), Pittsburgh (2018), Christchurch (2019), El Paso (2019) en Buffalo (2022) grepen extreem-rechtse terroristen het gedachtengoed aan als legitimatie voor dodelijke schietpartijen. In 2017 waarschuwde de AIVD voor de opkomst van omvolkingstheorie-aanhangers in Nederland. Die zouden de ‘politieke elite’ verwijten beleid in te voeren ‘dat op de lange termijn kan leiden tot het uitsterven van het blanke ras’.
Het was huidig Kamervoorzitter Martin Bosma die het begrip ‘omvolking’ in de Nederlandse politiek introduceerde. Al in 2015 sprak de PVV’er in een debat over de publieke omroep ‘als instrument in de omvolking van Nederland’. De NPO besteedde veel te veel positieve aandacht aan vluchtelingen, vond hij.
De andere Kamerleden lieten het passeren. In de jaren daarop begon Bosma nog zeker dertien keer over omvolking. Soms sleepte hij de term er met de haren bij, zoals in een debat over gemeentelijke herindelingen.
Bosma lijkt zijn ideeën te ontlenen aan de Franse schrijver Renaud Camus, die in 2010 het boek Le grand replacement schreef, waarin de omvolkingstheorie wordt gepopulariseerd. Begin 2018 bezocht Camus een PVV-betoging in Rotterdam. ‘Onder de indruk’, schreef Bosma op Twitter bij een selfie met de schrijver.
Zelf publiceerde hij een boek over de Afrikaners in Zuid-Afrika met de titel Minderheid in eigen land. Geert Wilders hield een toespraak bij de boekpresentatie en trok een parallel met Nederland. ‘De volksvervanging gaat ondertussen vrolijk door’, zei de PVV-leider.
Geconfronteerd met het onfrisse karakter van de omvolkingstheorie wijzen de verkondigers ervan vaak op reële ontwikkelingen, zoals demografische veranderingen in wijken en steden. ‘Kijk naar de Schilderswijk!’, zeggen ze dan.
Maar dat is nooit het hele verhaal. Ze suggereren in hun uitlatingen óók dat de elite doelbewust bezig is om de bevolking te vervangen. In de woorden van Bosma ‘de omvolkingsagenda’ of ‘de Soros-/Merkelagenda’, refererend aan de Joods-Hongaarse filantroop die mikpunt is van antisemitische complottheorieën en de voormalige Duitse bondskanselier. Instituties zoals de publieke omroep en de EU zijn volgens de PVV’er ‘een instrument’ in de omvolking van Nederland.
Als tweede verdedigingslijn wordt geregeld verwezen naar een onderzoeksrapport van de VN uit 2000 met de titel Replacement migration, vervangingsmigratie. ‘Die term heb ik dus gewoon uit het VN-migratieverdrag (sic.) van 2000 gehaald’, zei PVV’er Emiel van Dijk toen hij door andere partijen werd bekritiseerd vanwege het woord omvolking. Ook Marjolein Faber zei in de Eerste Kamer dat ze de term daar vandaan heeft.
Het rapport is geen verdrag, maar een verkenning van scenario’s om de Europese beroepsbevolking op peil te houden in tijden van vergrijzing. De VN wil de landen niets aanbevelen, benadrukte de directeur bij de verschijning, alleen op de gevolgen wijzen als regeringen geen beleid ontwikkelen. Het woord omvolking komt er niet in voor.
‘Ik zou de PVV willen uitnodigen te zeggen in welk Engels-Nederlands woordenboek die vertaling staat bij het woord ‘replacement’’, zei VVD-Kamerlid Bente Becker tegen Van Dijk. ‘Dit is iets wat de PVV gewoon zelf verzint.’
Premier Mark Rutte was ook uitgesproken. ‘Als historicus vrees ik in de richting van mevrouw Faber te moeten bevestigen dat het woord ‘omvolking’ echt uit de nazi-ideologie komt’, zei hij vier jaar geleden in de Eerste Kamer. Waarop Faber riposteerde: ‘Zijn de nazi’s dan verplaatst naar de VN?’
Twee jaar later stelden negen Tweede Kamerfracties, waaronder de VVD, Kamervragen over een uitzending van Ongehoord Nederland, waarin Vlaams Belang-kopstuk Filip Dewinter onweersproken over omvolking mocht praten.
Van die openlijke kritiek is bij de VVD weinig meer over sinds de partij een kabinet probeert te smeden met de PVV, NSC en BBB. Bij de verkiezing van de nieuwe Kamervoorzitter stelde de VVD Bosma geen vragen over omvolking of andere xenofobe uitlatingen. Ook toen Wilders begin april zijn toespraak hield op het radicaal-rechtse congres CPAC in Hongarije, waarin hij betoogde dat een opengrenzenbeleid heeft geleid tot het ‘verdunnen’ van de Europese joods-christelijke cultuur, zwegen de liberalen.
Hetzelfde geldt voor NSC. Pieter Omtzigt verklaarde dit weekend bij Nieuwsuur dat hij de omvolkinggedachten van Faber weliswaar ‘op geen enkele manier binnen het hoofdlijnenakkoord’ vond passen, maar zei gerustgesteld te zijn door haar toezegging op X dat ze zich als minister ‘binnen de lijnen van het hoofdlijnenakkoord en de rechtsstaatverklaring’ zal uiten. Hardere uitspraken wenste Omtzigt niet te doen over de beoogde immigratieminister.
Volgens formateur Richard van Zwol was er sowieso weinig aan de hand, business as usual. ‘Het is van alle tijden dat er in de pers of vanuit politieke hoek in meer of mindere mate commentaar komt als kandidaten worden genoemd’, zei hij vrijdag na het crisisberaad. ‘Daar moeten we niet zo van schrikken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant