Van elke euro supermarktomzet in koffieproducten komt ongeveer 21 cent bij de koffieboer terecht. Maar na aftrek van kosten houdt die boer nauwelijks geld over als beloning voor zijn eigen arbeid, blijkt uit onderzoek van in opdracht van Global Coffee Platform, IDH en Solidaridad.
De bevindingen van onderzoeksbureau Basic vormen nieuw bewijs dat de westerse koffieverslaving geen verdienmodel biedt voor de boeren uit het mondiale Zuiden, die die koffie op vaak kleinschalige plantages telen. ‘De huidige waardeverdeling is economisch niet houdbaar voor boerengezinnen en de planeet’, reageert Annette Pensel, directeur van Global Coffee Platform. ‘Het verlamt de ambitie van de koffie-industrie om te verduurzamen. De koffiesector moet het economische model veranderen om haar toekomst veilig te stellen.’
Op basis van onder andere openbare gegevens en interviews met betrokkenen bracht Basic de volledige waardeketen van Duitse supermarktkoffie in kaart. Voor de teeltfase modelleerde het bureau de kosten en inkomsten van elf archetypische plantages in vier belangrijke koffieproducerende landen: Brazilië, Colombia, Ethiopië, en Vietnam.
Over de auteur
Maarten Albers is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en de voedingsindustrie.
In 2021 betaalden Duitsers gemiddeld 9,71 euro voor een kilo koffie in de supermarkt. Koffieboeren, koffiebranderijen en supermarkten kregen elk ruim een vijfde daarvan. Eenzelfde deel ging naar de Duitse fiscus in de vorm van koffiebelasting. Het resterende deel ging op aan internationale handel en transport en btw.
De waarde van koffie wordt dus relatief gelijkelijk verdeeld over de verschillende ketenpartijen, maar dat geldt niet voor de winst. Branderijen hanteren een winstmarge van 4,3 procent, bij supermarkten ligt die op 6,7 procent.
De onderzoekers slaagden er niet de precieze winstmarge voor kleine koffieboeren – tien van de elf archetypes – te berekenen. Wel blijkt uit het onderzoek dat de kosten voor deze boeren 80 procent van hun opbrengsten bedragen. Het resterende bedrag is de beloning voor hun eigen arbeid en die van hun familieleden.
‘Arbeid vormt het grootste deel van de bedrijfskosten voor kleine boeren, maar wordt vaak niet betaald en niet verantwoord, waardoor het netto-inkomen van boeren hoger kan lijken dan het is’, schrijven de onderzoekers. Yuca Waarts, onderzoeker koffieketens bij Wageningen University & Research en niet betrokken bij het onderzoek, bevestigt dat. ‘Het merendeel van de boeren verdient een inkomen onder de armoedegrens.’
Onderzoeken naar de waardeketen van koffie zijn er meer, maar het is volgens Waarts voor het eerst dat ook de kosten tot in detail zijn berekend. ‘Dat is interessant, want dan zie je wie er winst maakt. Grote koffiebranders vertegenwoordigen veel waarde, maar hebben ook hoge kosten aan bijvoorbeeld fabrieken.’ Ze vermoedt dat de bevindingen in Duitsland in grote lijnen overeenkomen met de situatie in Nederland.
Opvallend is dat de winsten voor koffiebranderijen en supermarkten sterk oplopen bij producten als koffiepads en -cupjes, waar consumenten bereid zijn meer voor te betalen. Boeren die koffie leveren voor deze producten krijgen daar echter niet meer geld voor. Over het algemeen hebben ze ook geen controle over wat voor product er van hun koffie wordt gemaakt. Keurmerken zoals Rainforest Alliance en Fair Trade leiden wel tot hogere inkomens voor boeren.
Waarts hoopt dat de resultaten partijen verderop in de keten tot actie aansporen. ‘Supermarkten hebben samen best veel macht. Hetzelfde geldt voor branderijen, die iets lagere marges hebben maar grotere volumes. Nu kunnen we het gesprek aangaan: blijft er niet wat over om terug te sluizen naar de boer?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant