We horen het verschil al bijna niet meer tussen een echte en een nagemaakte stem. Criminelen gaan met stemklonen aan de haal om slachtoffers te misleiden. In het buitenland ging het al een paar keer mis.
Een medewerker van een bedrijf in Hongkong betaalde criminelen begin dit jaar per ongeluk zo'n 24 miljoen euro. De man dacht met de financieel directeur van zijn bedrijf in een videogesprek te zitten, maar in werkelijkheid keek hij naar een virtueel persoon en hoorde hij een nagemaakte stem. Het was zo overtuigend dat hij een enorm bedrag overmaakte toen hem dat werd opgedragen.
Het is maar een voorbeeld van misleiding met namaakbeeld en -geluid. Stemklonen kunnen ook tot andere problemen leiden. Zo werd de stem van Emma Watson nagemaakt om het boek Mein Kampf voor te lezen. En in de Amerikaanse staat New Hampshire kregen mensen de gekloonde stem van president Joe Biden aan de telefoon, die hen opriep om niet te gaan stemmen tijdens de voorverkiezingen.
Uit onderzoek van de Rijksoverheid blijkt dat meer dan de helft van de Nederlanders erin tuint als ze de nagemaakte stem van een bekende horen. Toch zijn in Nederland nog geen gevallen bekend van geslaagde oplichting met stemklonen. Strategisch Specialist Digitaal bij de politie Manon den Dunnen zegt dat er wel enkele aangiftes zijn gedaan van mensen die ermee te maken kregen. "Maar we konden daarbij niet vaststellen dat het om namaakstemmen ging."
De overheid is bezorgd dat dit een kwestie van tijd is en waarschuwt daarom nu alvast om alert te blijven op vreemde telefoontjes en stemberichten. Zelf als die van een vriend of familielid lijken te komen. Een bekende naam op het belscherm biedt geen garantie dat je diegene aan de lijn krijgt. Ook de naam kan namelijk vervalst worden.
Er bestaan al veel middelen om overtuigende stemklonen te maken en de ontwikkelingen gaan volgens cybersecurityexpert Dave Maasland in een krankzinnig tempo. "Voor een kloon zijn soms maar drie tot vijf seconden aan stemgeluid nodig", zegt hij. Als een crimineel belt en de begroeting van de ander opneemt, is dat mogelijk al genoeg.
Vervolgens proberen criminelen met een stemkloon te doen alsof ze een bekende zijn. Via een spraakbericht op WhatsApp kunnen ze zich voordoen als iemand anders om gegevens en geld afhandig te maken. Of ze doen een BN'er na die zogenaamd belt voor een goed doel.
Als mens vertrouwen we op ons waarnemend vermogen, zegt Den Dunnen. "Maar onze zintuigen zijn niet gewend aan een digitaal filter. Dus als je ziet dat iemand belt en je hoort dan een bekende stem, dan verwachten je hersenen dat het die persoon is."
Criminelen spelen vaak in op stresssituaties. Ze doen alsof ze een bekende zijn die snel geld nodig heeft, anders raakt degene in de problemen. "Je kunt je voorstellen dat je gebeld wordt en een emotionele stem hoort", zegt Den Dunnen. "Misschien met sirenes op de achtergrond. Dan heeft dat direct effect op het brein van degene die wordt gebeld. Ze spelen daarmee in op onze drang om te willen helpen."
En hoewel dit nu allemaal nog niet of nauwelijks aan de orde is in Nederland, waarschuwt de overheid er nu al voor. En dat is goed, vindt Maasland. "Er zijn al gevallen bekend van stemklonen die worden ingezet voor bankhelpdeskfraude", zegt hij. "Dat gebeurt vooral in het Engels, maar er gaat geen vijf jaar overheen voordat dit ook in het Nederlands kan. We zijn een digitaal land en dus een doelwit. De waarschuwing is dus op tijd, nog voordat het echt een groot probleem wordt."
Er zijn tips om te voorkomen dat je slachtoffer wordt van dit soort fraude. "Het is zo lastig om een nepstem te herkennen, we zouden de stap eigenlijk moeten overslaan om dat te proberen", zegt Den Dunnen. Volgens haar gaat het om bewustwording. "Als je benaderd wordt en de ander vraagt iets onomkeerbaars, zoals snel geld overmaken of gegevens delen, doe dan een stapje terug. Stel bijvoorbeeld vragen die moeten uitwijzen of jullie elkaar echt kennen, bijvoorbeeld door herinneringen op te halen aan iets wat je samen hebt meegemaakt."
Volgens Den Dunnen heeft dat niets met paranoia te maken, maar hoort het bij de bewustwording van digitale veiligheid. Het is niets meer dan een verandering in het gedrag. "Vroeger deden we onze voordeuren ook niet massaal op slot", zegt ze. "Dat doen we nu allemaal wel."
Source: Nu.nl economisch