In het straatbeeld van Turkije zijn dieren een gegeven. Maar een nieuw wetsvoorstel pleit ervoor straathonden te vangen en naar het asiel te brengen, zodat ze geadopteerd kunnen worden – of afgemaakt. Het plan schiet veel Turken in het verkeerde keelgat: ‘Wij hebben een cultuur van samenleven met dieren.’
Een betoging voor hondenrechten waar honden niet gewenst zijn. Het gebeurt op evenemententerrein Yenikapi in Istanbul, waar op deze zonnige zondag duizenden dierenliefhebbers zich verzamelen om te protesteren tegen een wetsvoorstel dat een eind moet maken aan een typisch Turks fenomeen: de alomtegenwoordigheid van straathonden.
Minstens een dozijn betogers wordt tegengehouden bij het hek waar de politie op vriendelijke wijze (dat is wel eens anders bij demonstraties in Turkije) de mensenstroom reguleert. Zij hebben hun huisdier meegenomen. ‘We doen dit op verzoek van de organisatie’, zegt een politieagent. ‘Honden kunnen van slag raken van de mensenmenigte.’
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden. Voorheen specialiseerde hij zich op de buitenlandredactie in mensenrechten en het Midden-Oosten.
Maar honden zijn er genoeg te zien op de vele zelfgemaakte posters die worden meegevoerd: sommige zielig en verwaarloosd, andere juist kloek en kerngezond, zoals de meeste van de straathonden die vanzelfsprekend onderdeel zijn van het straatbeeld in Istanbul en alle andere steden en dorpen in Turkije. Grote, grijze, goedmoedige lobbesen meestal, die liggen te slapen waar het ze uitkomt en zo op het oog niemand tot last zijn.
‘Adalet hayvala için’, is een van de leuzen, gerechtigheid voor dieren. Of ‘Katliam fasarisina hayir’, nee tegen het bloedbad. Opmerkelijk is: ‘Het is hier geen Europa, we zijn Turkije.’
Dat is een breed gedeeld sentiment onder de hondenvrienden. ‘De regering wil dat Turkije net als de Europese Unie wordt – zonder straathonden’, zegt actrice Aylin Arasil, een van de betogers. ‘Wij willen dat niet. Wij hebben een cultuur van samenleven met dieren. Europa zou juist van ons moeten leren.’
Aanleiding voor het protest is het voornemen van de regering een eind te maken aan de aanwezigheid in de publieke ruimte van honden zonder eigenaar. Volgens een wetsvoorstel dat binnenkort door het parlement wordt besproken, moeten alle straathonden worden gevangen en worden ondergebracht in asiels. Daar ‘krijgen’ ze dertig dagen de tijd om te worden geadopteerd. Is er dan geen baasje gevonden, dan krijgen de dieren een spuitje.
Vandaar termen als ‘bloedbad’ op de protestborden. ‘De asiels zijn vernietigingskampen’, zegt Eray Özgüner, organisator van een kleine betoging een dag eerder bij de drukke pontsteiger van de wijk Besiktas. Volgens haar is het onmogelijk in korte tijd zo veel nieuwe hondenbezitters te werven. Het aantal straathonden in Turkije wordt geschat op minstens 4 miljoen. De minister van Landbouw noemde twee jaar geleden zelfs het aantal van 10 miljoen.
Özgüner – die als dierenrechtenactivist het werk van haar in 2019 overleden zoon Burak voortzet – staat hier vrijwel elke middag sinds eind mei het wetsvoorstel bij het parlement werd ingediend. Het protest blijft niet beperkt tot Istanbul. Overal in Turkije komen dierenliefhebbers op de been. Bij de bijeenkomst in Yenikapi staan bussen die betogers uit twaalf Turkse steden hebben aangevoerd.
De actievoerders raken een gevoelige snaar bij het Turkse publiek. Straatdieren behoren inderdaad tot de Turkse cultuur. Loslopende katten en honden worden door de bevolking liefdevol verzorgd. In steden als Istanbul staan overal op trottoirs bakjes met water en brokken, dagelijks bijgevuld door buurtbewoners. Ook kattenhuisjes zijn alomtegenwoordig.
Een deel van de bevolking deelt de zorgen van de regering. Ongevaccineerde honden kunnen hondsdolheid verspreiden en ze kunnen mensen aanvallen. Volgens de Vereniging voor Veilige Straten en het Recht op Leven, die het wetsvoorstel steunt, werden tussen maart 2022 en december 2023 92 mensen (deels kinderen) gedood door straathonden.
Niet duidelijk is waarop het cijfer is gebaseerd. Özgüner gelooft er niets van. Het gaat om ‘incidentele gevallen’ van agressieve honden. Doden zijn daarbij niet gevallen, zegt ze. En de cijfers van hondsdolheid onder mensen zijn volgens haar gebaseerd op preventieve inentingen, niet op daadwerkelijke ziektegevallen.
Bovendien vinden de betogers dat zij de bestaande wet achter zich hebben. Wet 5199, drie jaar geleden nog vernieuwd, stelt dat ‘dieren die vrij in de natuur leven niet zullen worden gevangen en van hun vrijheid beroofd’. Zulke dieren ‘moeten op dezelfde manier worden ondersteund als dieren met een eigenaar’. Straathonden worden wel overgebracht naar asiels, maar als ze daar zijn opgeknapt, gesteriliseerd, gevaccineerd en geregistreerd, moeten ze volgens artikel 6 weer worden ‘vrijgelaten in de omgeving waaruit ze zijn gehaald’.
Özgüner heeft geen bezwaar tegen sterilisatie, mits dat op een ‘gecontroleerde manier’ gebeurt. Maar dan nog: in de praktijk komt er niets van terecht. Overheidsinstanties voor dierenwelzijn schieten grotelijks tekort, meent ze. Alle gemeenten in Turkije worden geacht een dierenopvang te hebben, maar niet eens 300 van de 1.394 gemeenten hebben er een. Bovendien zijn ook die niet in staat tot afdoende sterilisatie. Er zijn veel te weinig dierenartsen, volgens Özgüner.
Ondertussen worden in Turkije volop honden gefokt, met alle gezondheidsrisico’s van dien, en verkocht in dierenwinkels. Laat de regering dat dan verbieden, zeggen de dierenbeschermers. Mensen die een huisdier willen, kunnen beter een straathond adopteren.
En wat als het hondenprobleem is opgelost? Komen dan de katten aan de beurt? In het wetsvoorstel wordt gesproken over ‘dieren’, niet over honden. Het aantal straatkatten in Turkije is vele malen groter dan het aantal straathonden, en bij de bevolking zijn ze minstens zo geliefd. ‘Catstantinopel’, is de bijnaam van Istanbul.
Met afschuw verwijzen tegenstanders van het wetsvoorstel naar wat gebeurde in 1910, toen 80 duizend straathonden naar een onbewoond eilandje voor de kust van Istanbul werden overgebracht en achtergelaten zonder voedsel. De beesten stierven van honger, ziekte en onderling geweld. Dat nooit weer, zeggen Özgüner en haar medestanders. ‘We zullen de dieren op straat nooit opgeven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant