Met een AI-afbeelding van een blond gezin voerde Geert Wilders campagne voor de Europese verkiezingen. In woord en beeld zetten radicaal-rechtse partijen opvallend vaak blonde vrouwen in. ‘In deze context is blond vaak het symbool voor zuiverheid en onschuld.’
Het was een opmerkelijk beeld dat Geert Wilders kort voor de Europese verkiezingen op X plaatste. Op de voorgrond stond een jonge vrouw met lang blond haar en helderblauwe ogen, in een wit hemdje met blote schouders. Links daarachter: een blond heterostel met twee blonde kinderen, en ogenschijnlijk een derde onderweg. Rechts: een vader en zijn blonde dochtertje, die vermoedelijk bij de vrouw op de voorgrond horen. Het gezelschap lachte gelukzalig, in een zonovergoten decor van hoog wuivend gras.
Het beeld was overduidelijk gemaakt met AI, zo verraadden ook de wonderlijk gevormde ledematen van sommige geportretteerden. ‘De zon gaat weer schijnen in Nederland’, had Wilders erbij geschreven. Zijn bericht werd bijna 500 duizend keer bekeken.
Over de auteur
Robert van de Griend is algemeen verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over polarisatie en radicalisering.
Zou het blonde tafereel niet door een radicaal-rechtse politicus zijn verspreid, dan hadden waarschijnlijk weinigen er hun bedenkingen bij gehad. In genoeg Nederlandse huiskamers prijken immers familiekiekjes waarop niet één bruine of zwarte haar te bespeuren valt.
Maar dit groepsportret werd gepresenteerd door de leider van de PVV, een partij met een ijskast vol moslimhaat. Voor de Duitse historicus Canik Tekin, die onderzoek deed naar islamofobe retoriek op radicaal-rechtse campagneposters, lijdt het daarom geen twijfel dat er een xenofobische boodschap achter schuilging. Hij wijst onder meer op de rol van de voorste blonde vrouw op de afbeelding. ‘Haar haarkleur, witte huid en blauwe ogen komen overeen met wat de PVV als een Nederlandse vrouw beschouwt’, zegt Tekin. ‘Daarnaast staat ze voor vrijheid, dat zie je aan haar blote schouders en decolleté. Die moeten de visie van de partij ondersteunen dat de vrijheid wordt bedreigd door de islam.’
Ook op X klonk ter linkerzijde van het meningencircuit het verwijt dat Wilders een wel erg nauwe definitie van ‘de Nederlander’ tentoonspreidde. Wilders’ oudere broer Paul, die al meermaals in de media zijn afschuw betuigde over het PVV-gedachtengoed, voelde zich zelfs geroepen om ‘enig tegenwicht’ te bieden. Hij zette een foto op X van hun Indische oma, die ‘zeker niet blond en noch volkomen blank was’, en merkte op: ‘De zon schijnt, zonder onderscheid van huidskleur.’
Twitter bericht wordt geladen...
Zou het kunnen dat de PVV-voorman bij toeval koos voor een beeltenis met louter blonde mensen, zonder dat hij daarmee ook een andere boodschap wilde ventileren? Kenners van radicaal-rechts achten die kans klein. Het was namelijk niet voor het eerst, en evenmin voor het laatst, dat Wilders de blonde kaart trok. Ook andere radicaal-rechtse partijen in Europa hebben hier een sterke neiging toe, ziet de Vlaamse cultuurwetenschapper Ico Maly, die aan de Universiteit van Tilburg de taal en beeldcultuur van radicaal-rechts bestudeert. ‘Het is vooral de consistentie in het gebruik van blonde vrouwen en witte gezinnen in de propaganda die het betekenisvol maakt’, zegt Maly.
De prominente positie van een blondine op de AI-illustratie van Wilders raakt volgens deskundigen aan diverse, met elkaar overlappende trends in radicaal-rechtse kringen. Zo worden blonde vrouwen binnen radicaal-rechts geregeld ingezet in politieke uitingen als potentieel slachtoffer van ‘massa-immigratie’, op een voetstuk gehesen als belichaming van een raszuiver schoonheidsideaal en naar voren geschoven als boegbeeld van alarmistische nieuwsmedia. Met name die eerste twee trends vinden hun oorsprong in het nationaal-socialisme, zegt kunsthistoricus Almar Seinen, die een tentoonstelling over nazidesign samenstelde voor het Design Museum Den Bosch. ‘Je moet het even doorkrijgen, maar als je het eenmaal ziet, wordt het ineens heel duidelijk waar mensen als Wilders de mosterd hebben gehaald.’
Wat Geert Wilders precies wilde overbrengen met zijn blond gekleurde plaatje, wie van zijn fractie een AI-programma had toegepast, en welke prompt (opdracht) daarbij was ingevoerd, wil de PVV niet zeggen tegen de Volkskrant. Vaststaat dat Wilders al vaker blonde vrouwen in de strijd wierp om zijn geluid kracht bij te zetten.
‘Vrouwen zijn bang om hun blonde haar te laten zien’, beweerde hij in 2017 op een conferentie van de radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD), suggererend dat dit de schuld was van moslims. Een uitspraak die zelfs volgens Annabel Nanninga, destijds columnist voor het rechtse weblog The Post Online en tegenwoordig senator voor JA21, een ‘arisch, rassenachtig tintje’ had.
Vorig jaar riep Wilders op X op tot actie tegen wat hij ‘culturele zelfmoord’ noemde. Daarbij schetste hij een beeld van ‘Allahu Akbar schreeuwende moslimmannen’ die op weg zouden zijn naar Nederland. ‘Waar alles gratis is en de vrouwen blond.’
Partijgenoot Martin Bosma, inmiddels Kamervoorzitter, deelde in 2018 op X nepnieuws van de omstreden website Voice of Europe. De kop boven dat bericht: ‘Zweden investeert miljoenen om migranten te leren hoe ze seks kunnen hebben ‘met blonde vrouwen’.’
Twitter bericht wordt geladen...
Daarmee borduurden de PVV’ers voort op de ideeën van Pim Fortuyn, die stelde dat islamitische mannen ‘onze blonde vrouwen’ afpakken. En ze schaarden zich bij andere radicaal-rechtse partijen in Europa, die geregeld blonde vrouwen en meisjes centraal stellen in hun campagnemateriaal.
Al in 2001 liet de Dansk Folkeparti posters drukken met daarop een meisje met blonde krullen en de tekst: ‘Als zij met pensioen gaat, heeft Denemarken een moslimmeerderheid.’ Zowel Vlaams Belang als het Oostenrijkse FPÖ verspreidde affiches met een afbeelding van een blondine en de slogan ‘Te mooi voor een sluier’. Datzelfde Vlaams Belang en AfD deelden via sociale media een foto van een zwangere blonde vrouw, met de leus: ‘Nieuwkomers? Die maken we zelf.’
Bij de PVV lijken ze goed te hebben gekeken naar hun Duitse geestverwanten. De AfD raakte recentelijk in opspraak na beelden in omloop te hebben gebracht van agressief ogende vluchtelingen en een blond, bebloed meisje. Beide beelden bleken, net als het groepsportret van Wilders, gemaakt met AI.
Twitter bericht wordt geladen...
Dat het in radicaal-rechtse uitingen vrijwel nooit over bruinharige, zwartharige of roodharige vrouwen en meisjes gaat, terwijl er van hen toch minstens zoveel wonen in Europa, heeft volgens cultuurwetenschapper Ico Maly een duidelijke reden. ‘Het tonen van een blonde vrouw is op zichzelf natuurlijk niet politiek’, zegt hij. ‘Maar in een radicaal-rechtse context wordt blond vaak gebruikt als het aloude symbool voor zuiverheid en onschuld, om een scherp contrast te schetsen met het vermeende gevaar van migranten.’
Maly vergelijkt dit met het woord ‘boreaal’, zoals Thierry Baudet dat gebruikte in zijn Uil van Minerva-speech. ‘Het is eenzelfde soort hondenfluitje, waarmee Nederland als wit wordt gedefinieerd.’
In de afbeelding van Wilders ziet de cultuurwetenschapper ook een hang naar traditionalisme. ‘Dat kun je afleiden uit hoe het witte gezin wordt gepromoot. En aan de houthakkershemden die een van de vaders en zijn zoontje dragen. Dat soort kenmerken komen vaak terug bij traditionalistische subculturen op internet.’
Nadat Wilders zijn creatie op X had gezet, regende het vanuit linkse hoek al snel parallellen met de arische plaatjes van de NSDAP. Waar nazivergelijkingen vaak al te makkelijk worden gehanteerd om radicaal-rechts mee te diskwalificeren, zijn ze hier niet geheel onterecht, zegt kunsthistoricus Almar Seinen.
‘Nationaal-socialisme light’, noemt hij de beeltenis die de PVV-leider gebruikte. ‘In het Derde Rijk had je precies dit soort versimpelde weergaven van het volk. Dat een van die twee blonde vrouwen zwanger lijkt van haar derde kind, doet denken aan hoe de nazi’s vrouwen doorgaans met minstens vier kinderen portretteerden om de bevolkingsaanwas te stimuleren. Met dat verschil dat de nazi’s vaak de veronderstelde agressor naast zo’n blond gezinnetje afbeeldden: een Jood of een bolsjewiek.’
Het punt is wel, zegt Ico Maly, dat Wilders elke kritische interpretatie terzijde kan schuiven met het verweer dat hij simpelweg een typisch Hollands plaatje wilde tonen. ‘Daardoor is hij er nooit echt op te pakken. Je kunt het vergelijken met hoe de radicaal-rechtse stroming alt-right voortdurend dubbelspel speelt, door racisme en antisemitisme te verpakken in ironische memes. ‘Strategisch ambivalentie’, noemen we dat.’
Dat de hoofdfiguur op Wilders’ afbeelding niet zomaar een blonde vrouw is, maar eentje met trekken van Barbie-actrice Margot Robbie en een engelachtige gloed, kan een AI-ongelukje zijn. Haar voorkomen past in elk geval naadloos in het schoonheidsideaal dat uiteenlopende radicaal-rechtse bewegingen propageren.
Toen alt-right-grondlegger Richard Spencer in 2016 een toespraak hield over hoe hij de perfecte witte etnostaat voor zich zag, fantaseerde hij hardop over ‘blonde vrouwen in een korenveld’. In dezelfde periode werd zangeres Taylor Swift massaal omarmd door neonazi’s, die haar tot ‘arische godin’ uitriepen en op sociale media haar foto’s voorzagen van Hitler-citaten.
Twitter bericht wordt geladen...
Tegenwoordig bestaan er diverse radicaal-rechtse X-accounts waar mensen die verlangen naar een wereld vol blonde vrouwen hun hart kunnen ophalen. Daartoe behoort bijvoorbeeld het account van de racistische datingsite Whitedate, dat grossiert in portretten van jonge blonde moeders met talrijke kinderen, en dat Thierry Baudet tot zijn volgers mag rekenen.
Ook zijn er nieuwe substromingen van radicaal-rechtse vrouwen opgekomen, waarbinnen blond en lelieblank de norm bepalen. Neem de zelfverklaarde tradwives, die de genderrollen van de jaren vijftig terug willen, of de zogenoemde granola nazi’s, die een geloof in witte superioriteit verenigen met een liefde voor de natuur.
‘Natuurlijk staat blond ook voor wit zijn’, verklaarde de Duitse publicist Peter Praschl deze ontwikkelingen met enig cynisme in Die Welt. ‘Uiteindelijk zijn blonde mensen de witste witten, en zoals bekend heeft wit zijn niet meer de beste reputatie en status. Het wordt gemarginaliseerd, vervaagd door al die niet-zo-witten.’
Ook bij de belangrijkste nieuwszender van radicaal-rechts, Fox News, is de gemene deler onmiskenbaar. Zo ongeveer alle presentatoren zijn daar vrouw en blond. In New York Magazine omschreef modejournalist Amy Larocca de gemiddelde Fox-presentator als ‘een voetbalmoeder uit een buitenwijk die ervoor zorgt dat iedereen op de achterbank van het busje zijn gordels omdoet’. De Fox-blondine, zo stelde Larocca, ‘herinnert ons misschien aan wat volgens veel Amerikanen werkelijk op het spel staat in een nieuwe mondiale wereld’.
Bij Ongehoord Nederland, de Nederlandse variant van Fox, was de presentatie tot voor kort eveneens in handen van twee blonde vrouwen, Raisa Blommestijn en Arlette Adriani. Maar als er één mediapersoonlijkheid is bij wie zo’n beetje alle blonde trends binnen radicaal-rechts samenkomen, dan is het Eva Vlaardingerbroek.
Twitter bericht wordt geladen...
Vijf jaar geleden was de blondgelokte opiniemaker nog woedend toen de Volkskrant haar vanwege haar weloverwogen verschijning en felle strijd tegen feminisme en ‘massa-immigratie’ aanduidde als ‘het gestileerde gezicht van radicaal-rechts’. Inmiddels lijkt Vlaardingerbroek de schroom voorbij. Ze treedt nu geregeld op bij radicaal-rechtse media in de VS, hield in maart in Hongarije op het radicaal-rechtse congres CPAC een alarmistische toespraak over migratie die online zo’n vijftig miljoen keer werd bekeken, en schreef op X aan Elon Musk en Geert Wilders: ‘Als we willen dat onze beschaving overleeft, moeten we de grenzen sluiten, beginnen met massadeportaties en onze eigen geboortecijfers omhoogbrengen – snel.’
Onlangs maakte Vlaardingerbroek, die graag engelachtige foto’s van zichzelf mag posten op Instagram, zich boos over het ‘agressieve pushen’ van diversiteit in de media: ‘Ik kan me niet herinneren wanneer ik voor het laatst een Duits tijdschrift zag met een blank gezin op de cover’, stelde ze op X, ‘laat staan een gezin met blond haar en blauwe ogen.’
Aan Geert Wilders zal het niet liggen. Drie dagen na zijn eerste groepsportret plaatste hij opnieuw een AI-afbeelding op X waar blond de boventoon voerde. Dit keer van een breed lachend stelletje met twee kleine kinderen. Anders dan bij het eerdere plaatje, waarschuwde de PVV-leider nu ook voor het onheil dat het stel zou bedreigen. ‘Onze gezinnen weer veilig in Nederland’, schreef hij ernaast. ‘Met het strengste asielbeleid ooit.’
Twitter bericht wordt geladen...
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant