Eind 2022 pakte de Duitse federale recherche tientallen mensen op die een staatsgreep zouden beramen. De 69 verdachten komen uit de hoek van complotdenkers. Dinsdag begint deel drie van het megaproces. Krijgt Duitsland grip op de beweging?
Wat is de aanklacht?
Hoogverraad en lidmaatschap van een terreurorganisatie. In de vroege uren van woensdag 7 december 2022 vielen Duitse politiecommando’s 150 adressen binnen bij mensen die volgens de autoriteiten een staatsgreep voorbereidden. Het was een van de grootste antiterreuroperaties in de geschiedenis van de Bondsrepubliek Duitsland.
Anderhalf jaar later loopt een mega-rechtszaak tegen 26 verdachten (één van de verdachten is overleden). Nog eens 42 personen worden onderzocht en mogelijk later aangeklaagd. Omdat de zaak te groot is voor één rechtbank, is hij opgesplitst in drie processen. Sinds april staan in Stuttgart negen leden van ‘de militaire tak’ van de organisatie terecht. Sinds mei worden in Frankfurt negen vermoedelijke leiders van de groep vervolgd. En dinsdag begint in München een zaak tegen acht anderen, onder wie een huisarts die na het omverwerpen van de regering minister van Gezondheid had moeten worden.
Wat is er tot nu toe uit de rechtszaken duidelijk geworden?
Dat het gaat om een grote, gestructureerde groep mensen met toegang tot wapens en vergevorderde plannen om Duitsland middels geweld te destabiliseren. Onder hen zijn meerdere oud-officieren van militaire elite-eenheden. Bij de arrestatie van één verdachte, begin 2023, raakte een politiecommando zwaargewond toen de verdachte het vuur opende op de politiemensen die zijn woning bestormden.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Eerder was hij correspondent in het Midden-Oosten.
Deden ze in Duitsland niet een beetje lacherig over opa’s met staatsgreepfantasieën?
Ja, maar dat geluid is inmiddels verstomd. Een machtsovername in de Bondsrepubliek Duitsland met enkele tientallen mensen is natuurlijk een illusie. Voor een enigszins succesvolle staatsgreep moeten op zijn minst grote delen van politie, leger en veiligheidsdiensten de kant van de coupplegers kiezen. Daar was geen sprake van.
Maar de vermeende coupberamers – hun schuld is nog niet bewezen – waren wel degelijk gevaarlijk. De groep had anderhalf jaar gewerkt aan gedetailleerde plannen voor de machtsovername en de periode erna. Met aanvallen op het elektriciteitsnet wilden ze de samenleving destabiliseren. Er waren plannen voor ontvoeringen van politici, zoals minister Karl Lauterbach van Volksgezondheid.
Tijdens de zaak in Stuttgart bleek dat de zelfbenoemde militaire tak druk bezig was sympathisanten te rekruteren voor milities die na een machtsovername per regio moesten worden georganiseerd. Volgens de federale aanklager beschikte de groep over 380 vuurwapens en bijna 150 duizend stuks munitie. In twee regio’s vonden onderzoekers ledenlijsten en organogrammen die erop duidden dat gewapende militieleden daar klaar waren om te beginnen met een ‘politieke zuivering’ als daartoe het bevel kwam.
De campagne moest culmineren in een bestorming van de Bondsdag, de Duitse Tweede Kamer. Daarbij waren ze bereid te doden. Een oud-parlementslid van de grotendeels extreem-rechtse AfD, met toegang tot de Bondsdag, had leden van de groep geholpen het gebouw te verkennen.
Wat drijft deze mensen?
Een bonte mix van vaak rechtse en/of antisemitische samenzweringstheorieën. De Reichsbürger zijn een uniek Duits fenomeen. Aanhangers geloven dat het hedendaagse Duitsland een marionettenstaat is die al sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog heimelijk wordt gerund door de geallieerden, en dus geen legitimiteit bezit. Zij bepleiten een terugkeer naar de staatsordening en grondwet van 1871, ten tijde van het Duitse keizerrijk. De Duitse veiligheidsdienst becijferde in 2022 dat de beweging 23 duizend aanhangers heeft. 10 procent daarvan is bereid tot geweld om hun doel te bereiken.
De laatste jaren zijn dwarsverbanden ontstaan tussen Reichsbürger, geradicaliseerde coronasceptici en aanhangers van de Amerikaanse QAnon-theorie. Die laatste stelt dat de wereld heimelijk wordt gerund door satanische pedoseksuelen. Wat ze gemeen hebben is het geloof dat de democratie een leugen is, dat een verborgen elite stiekem aan de touwtjes trekt en dat het volk moet worden bevrijd. Deze cocktail van complotdenkers als geheel leunt steeds verder naar extreem-rechts. Joden zijn dikwijls de kwade genius achter de complotten.
Wie zijn de verdachten?
De leider is een obscuur lid van een vroegere adellijke familie uit het oosten, Heinrich XIII, oftewel prins Reuß (72). Dat is de man met tweed jasje die op een bekende foto een politiebus in wordt geduwd. Hij is een vervreemde achterneef van prinses Beatrix. De leider van de militaire tak is luitenant-kolonel b.d. Rudiger von P. (70), voormalig commandant van een bataljon luchtlandingstroepen. Er zijn ook andere oud-officieren van elite-eenheden betrokken, onder wie een kolonel b.d. van het Duitse Korps Commandotroepen.
Een ‘Raad’ stond klaar om het land te besturen na de machtsovername, enkele ministersposten waren al verdeeld. Birgit Malsack-Winkemann (59), het voormalige AfD-parlementslid dat de deur naar de Bondsdag moest openen, zou minister van Justitie worden. Prins Reuß het staatshoofd.
Hoe kwamen de autoriteiten de groep op het spoor?
Eén van de verdachten, ex-militair parachutist Peter W., publiceerde in 2021 een video waarin hij speculeerde dat het weleens tot een staatsgreep zou kunnen komen. Dat trok de aandacht van de veiligheidsdiensten, bleek tijdens een zitting in Stuttgart. Zij hebben de groep vervolgens anderhalf jaar lang in kaart gebracht. Daarbij heeft de Bundeskriminalamt, de Duitse federale recherche, undercoveragenten ingezet.
De rechtszaken zullen vermoedelijk jaren duren. Zittingen staan in elk geval tot begin 2025 gepland.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant