Haar cartoons wekken de woede van de ayatollahs: ze wordt er snoeihard voor afgestraft. Waar andere activisten naar het Westen vluchtten, blijft Atena Farghadani (37), voorvechter voor de rechten van Iraanse vrouwen en kinderen, moedig strijd leveren in Iran zelf.
Met het nodige cynisme kan de manier waarop de Iraanse autoriteiten omgaan met Atena Farghadani worden opgevat als erkenning van het belang van de spotprent. Kennelijk zien ze haar werk als een gevaar voor de gevestigde orde.
Al diverse keren de afgelopen tien jaar verdween de beeldend kunstenaar in de gevangenis en onlangs werd een nieuw streepje bijgeschreven op haar penitentiaire conduitestaat. De 37-jarige Farghadani werd op 10 juni door het Revolutionaire Hof in Teheran veroordeeld tot in totaal zes jaar gevangenisstraf. Vijf jaar vanwege ‘belediging van het heilige’ en één jaar wegens ‘propaganda tegen de staat’.
De in Parijs gevestigde organisatie Cartooning for Peace, die het nieuws van de veroordeling naar buiten bracht, laat weten ‘verbijsterd’ te zijn over de pogingen van het islamitisch regime ‘om deze moedige rechtenverdediger het zwijgen op te leggen’.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden. Voorheen specialiseerde hij zich op de buitenlandredactie in mensenrechten en het Midden-Oosten.
Die pogingen begonnen tien jaar geleden. Farghadani werd gearresteerd omdat zij in een op Facebook gepubliceerde tekening Iraanse parlementsleden had afgebeeld als apen en geiten. Kort daarvoor was een wet aangenomen die vrijwillige sterilisatie strafbaar maakte en de toegang tot anticonceptie beperkte. Ook had ze een tentoonstelling georganiseerd voor de slachtoffers die vielen toen protesten rond de omstreden presidentsverkiezingen van 2009 hardhandig door de politie werden neergeslagen.
De cartoonist kreeg twaalf jaar cel, een strafduur die later werd teruggebracht tot anderhalf jaar. In de gevangenis werd ze naar eigen zeggen geslagen en uitgescholden door bewakers. Ook verklaarde ze, in een brief die uit de gevangenis werd gesmokkeld, dat ze een maagdelijkheidstest en een zwangerschapstest had moeten ondergaan omdat ze de hand had geschud van haar advocaat Mohammad Moghimi. Dat lichamelijk contact leidde zelfs tot een aanklacht wegens een ‘onwettige seksuele relatie’ en ‘onfatsoenlijk gedrag’. Ook de advocaat werd aangeklaagd (en vrijgesproken).
Veel Iraanse activisten en dissidenten ontvluchtten in die jaren na het mislukken van de hervormingsgezinde Groene Beweging het repressieve regime en vroegen asiel aan in Europa, de VS of Canada, maar Farghadani liet – eenmaal op vrije voeten – weten niet van plan te zijn haar land te verlaten. Zij besloot haar werk en activisme voort te zetten, in het bijzonder voor de rechten van vrouwen en kinderen.
Voortdurend werd Farghadani daarbij door de autoriteiten in de gaten gehouden en lastiggevallen. Een voorwaardelijke gevangenisstraf van drie jaar wegens belediging van Irans Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, was daarbij voor de autoriteiten een stok achter de deur. Zulke conditionele straffen worden in Iran vaak gebruikt om lastige en kritische personen koest te houden.
Vorig jaar juni werd Farghadani gearresteerd nadat ze een politieke cartoon op haar Instagramaccount had geplaatst. Ze werd beschuldigd van ‘het verstoren van de openbare orde’. Nadat ze had geweigerd de ongewoon hoge borgsom te betalen – aangezien ze in haar ogen geen misdaad had begaan – werd ze overgebracht naar de overbevolkte Qarchak-vrouwengevangenis nabij Teheran.
Daar werd ze volgens haar advocaat Moghimi mishandeld. Nadat ze in hongerstaking was gegaan, ging haar gezondheid ernstig achteruit. Na twee weken hechtenis maakte de advocaat op X bekend dat Farghadani naar de intensive care was overgebracht als gevolg van martelingen en de hongerstaking.
Opnieuw werd de kunstenaar/activist vrijgelaten, maar niet voor lang. Op 13 april dit jaar werd Farghadani opgepakt toen ze probeerde een aantal van haar karikaturale kunstwerken op te hangen op een muur in Teheran, vlakbij het hoofdkwartier van Opperste Leider Khamenei.
Volgens informatie die ze met haar man deelde toen hij haar op 21 april in de gevangenis bezocht, zo meldt Cartooning for Peace, werd ze aanvankelijk naar een zogenoemd ‘safe house’ van de Revolutionaire Garde gebracht en zwaar mishandeld. Ze raakte bewusteloos nadat ze meerdere keren op haar neus en hoofd was geslagen.
Nadat ze weer bij bewustzijn was gekomen, viel het haar op dat ze enkele kledingstukken miste die ze tijdens de arrestatie had gedragen. Toen de kledingstukken bij haar terugkwamen, zaten ze onder het bloed, ook al waren ze gewassen. Naderhand werd ze overgebracht naar de beruchte Evin-gevangenis, waar ze nog altijd verblijft.
Toen Farghadani tien jaar geleden tot twaalf jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, werd internationaal campagne gevoerd voor haar vrijlating, na een oproep daartoe van cartoonist Michael Cavna in The Washington Post. Cartoonisten over de hele wereld maakten tekeningen uit solidariteit met hun Iraanse collega. Op sociale media werden de cartoons verspreid met de hashtag #draw4atena. Ook de Britse krant The Guardian publiceerde de tekeningen.
Een dergelijke campagne is na Farghadani’s recente veroordeling nog niet op gang gekomen.
Atena Farghadani is door Amnesty International geadopteerd als ‘gewetensgevangene’. Ook Amnesty Nederland bracht de Iraanse kunstenaar diverse malen publiekelijk onder de aandacht, onder meer op de festivals Lowlands (2016) en Breda Barst.
Werken van Farghadani werden begin juni, een week voor haar veroordeling tot zes jaar gevangenisstraf, tentoongesteld in Noorwegen, tijdens het Oslo Forum for Freedom (OFF). Dat is een jaarlijks driedaags evenement, georganiseerd door de Noorse Human Rights Foundation. Thema dit jaar was ‘Het terugwinnen van de democratie’.
Farghadani zal op 28 juni niet haar stem kunnen uitbrengen, mocht ze daar al behoefte aan hebben. Die dag vinden in Iran presidentsverkiezingen plaats – de Iraanse president Ebrahim Raisi kwam op 19 mei om het leven bij een helikopterongeluk. Van een echte keuze is geen sprake: alle zes mannen op de kieslijst komen uit het conservatieve kamp. Alleen door de Raad van Hoeders goedgekeurde kandidaten kunnen meedoen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant