Met argusogen kijkt het Westen naar de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang, waar de Russische president Vladimir Poetin dinsdag zijn opwachting maakt. Nadat Poetin de vriendschap met Noord-Korea nieuw leven heeft ingeblazen, is de vrees dat hij nu een stap verder gaat door openlijk internationale sancties tegen het land te trotseren.
De passagierstreinen tussen Noord-Korea en Rusland rijden weer. Na een pauze van vier jaar door de pandemie ging vorige week een veertigtal Russische vakantiegangers bij het Noord-Koreaanse plaatje Tumangang de grens over. Eerder dit jaar genoten Russische toeristen al van de skipistes in het buurland.
Een recente inspectie van deze treinverbinding door Russische en Noord-Koreaanse veiligheidsfunctionarissen doet vermoeden dat het op dit spoor niet bij toeristen blijft. Pyongyang levert volgens de Amerikaanse regering miljoenen kogels aan Rusland en op Oekraïense slagvelden komen regelmatig Noord-Koreaanse raketten neer. Bij wapentransporten komt deze treinlijn van pas. Niemand weet wat Noord-Korea terugkrijgt: het kan olie zijn, of voedsel, maar ook militaire technologie.
Over de auteur
Marije Vlaskamp is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
In de aanloop van het bezoek van Vladimir Poetin aan de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang wordt volop gespeculeerd over uitbreiding van de samenwerking. Zo zouden volgens de aan het Kremlin verbonden denktank Russian International Affairs Council (RIAC) tienduizenden Noord-Koreaanse gastarbeiders per spoor naar Russische bouwputten kunnen worden getransporteerd.
Nu Moskou zijn mannen nodig heeft in Oekraïne, zit Rusland te springen om arbeidskrachten. Al decennialang komt Pyongyang aan buitenlandse deviezen door gastarbeiders naar het buitenland te sturen: de eerste werkploegen gingen volgens de gerenommeerde Noord-Korea-specialist Andrei Lankov tachtig jaar geleden naar Rusland.
Op een klein bedrag voor de arbeider na, gaan de lonen naar de staatskas. Daarom wordt deze tewerkstelling getypeerd als moderne slavernij. Toch wordt werken in het buitenland in Noord-Korea als een buitenkansje beschouwd, zegt Lankov. Zelfs met een afgeroomd salaris kan een gastarbeider binnen een paar maanden een koelkast of een televisie kopen.
In 2022 was Pyongyang er dan ook als de kippen bij om de pro-Russische separatistenleider Denis Poesjilin gastarbeiders aan te bieden voor de wederopbouw van de zogeheten ‘Volksrepubliek Donetsk’, de door Rusland geannexeerde regio in het oosten van Oekraïne. Die werkers zijn volgens websites met contacten onder Noord-Koreanen zoals NK News en Daily NK, in januari in Donetsk aan de slag gegaan.
Het zal Poesjilin een zorg zijn dat dit hiermee sancties van de Verenigde Naties worden overtreden die zijn ingesteld vanwege het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma. In 2019 moesten alle gastarbeiders terugkeren naar huis. Dat er toch Noord-Koreanen in bouwputten in Donetsk werken is niet opzienbarend. Het is echter een teken aan de wand als Poetin en Kim voorbereidingen treffen voor openlijke tewerkstelling van zo’n 20 tot 50 duizend arbeiders.
Onder het motto ‘alles wat niet is verboden, is toegestaan’ zegt Moskou zich aan de sancties tegen Noord-Korea te houden, maar flirt tegelijkertijd opzichtig met heimelijke samenwerking. Afhankelijk van de geopolitieke situatie (lees: westerse druk op Rusland) kan Moskou die samenwerking uitbouwen. In het radicaalste scenario trotseert Rusland de sancties openlijk en is militaire samenwerking zelfs op nucleair gebied geen taboe, aldus de RIAC-denktank op haar website. Deze mogelijkheden worden de komende dagen in Pyongyang ‘verkend’.
Of het nu gaat om de inzet van kernwapens of samenwerking met zijn Noord-Koreaanse evenknie Kim Jung-un: met beiden probeert Poetin het westen de stuipen op het lijf te jagen.
Voor Kim is dit een droomscenario, nadat Moskou zijn land na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in de steek liet. Vanaf de jaren negentig zat Pyongyang zonder olie en voedselhulp. Afschuwelijke hongersnoden braken uit. Rusland was in Noord-Koreaanse ogen een verrader, die het socialisme en de kameraden in Pyongyang de rug had toegekeerd. Noord-Korea werd afhankelijk van China.
Poetin liet in 2000 als de allereerste Russische leider ooit zijn gezicht in Pyongyang zien. Het was de eerste van enkele halfslachtige pogingen de relaties te reanimeren.
Bijna een kwart eeuw later liggen de kaarten totaal anders. Poetin heeft Kim nodig. Niet alleen voor kogels en raketten, ook voor propaganda. Beelden van hartelijkheden tussen de twee autoritaire leiders, beiden in het bezit van een atoomknop, bezorgen Poetins westerse opponenten zo’n grimmig gevoel dat de VS en Zuid-Korea al in een kramp liggen bij het vooruitzicht op een topontmoeting in Pyongyang.
Vorig jaar september toonde Poetin Kim de nieuwste snufjes op het gebied van rakettechnologie. Daarna zorgde Rusland voor de ontbinding van een VN-panel van deskundigen die toezien op de handhaving van de sancties tegen Noord-Korea.
Op het eerste gezicht zijn Rusland en Noord-Korea perfecte partners, verbonden door hun afkeer van het westen, en soms lijkt zelfs een autoritair driemanschap met China in de maak. Achter de schermen staat echter diep wantrouwen tussen deze drie landen samenwerking in de weg.
Al zullen de beelden uit Pyongyang een andere indruk wekken, Rusland en Noord-Korea hebben een puur transactionele relatie. Ondanks vurige verklaringen over de anti-imperialistische kameraadschap weet Kim dat zijn verstandshuwelijk met Poetin voorbij is zodra Rusland zonder hem kan. Dan wordt Pyongyang naar de marge geschoven. Voor dat zover is, melkt Kim de situatie uit.
Poetin is beducht dat er in Beijing onrust ontstaat over de Russische intenties met Noord-Korea, want de Chinese leider Xi Jinping staat argwanend tegenover zowel Moskou als Pyongyang, en wordt bovendien niet graag buitengesloten. De Chinese regering heeft echter nauwelijks gereageerd op Russische suggesties voor veiligheidsoverleg tussen de drie landen of Noord-Koreaanse deelname aan Russisch-Chinese militaire oefeningen.
China houdt de boot af om allerlei redenen, maar het vermijden van een nieuwe crisis met de Verenigde Staten is op dit moment het belangrijkste voor China.
Er wordt nu al gespeculeerd over een provocerende ‘verrassing’ van Kim, later dit jaar rond de Amerikaanse verkiezingen. In dat scenario heeft China, vooralsnog de enige formele bondgenoot van Noord-Korea, weinig lust om alsnog tegenover Washington te staan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant