Nu de Europese verkiezingen achter de rug zijn, begint in Brussel de grote stoelendans om de hoge posities. Anders dan in 2019, lijken de benoemingen voor de Europese top ditmaal zonder spektakel te verlopen.
‘Dit wordt een eenvoudige invuloefening’, zegt een EU-diplomaat over de verdeling van de Europese topbanen. Draaide de Brusselse banentombola in 2019 nog uit op een politiek bloedbad – met Frans Timmermans (PvdA) als voornaamste slachtoffer –, zo lijkt het ditmaal zonder spektakel te verlopen. Wat dan weer tot de nodige nervositeit leidt.
Vanavond schuiven de Europese regeringsleiders aan voor een speciaal informeel diner in Brussel. Het politieke menu telt maar één gerecht: een debat over de uitslag van de Europese verkiezingen. Die bepaalt wie de kanshebbers zijn voor de beschikbare topposities en de koers van de EU de komende jaren.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent voor de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Omdat de christen-democraten in die verkiezingen met afstand de grootste zijn geworden (190 zetels), de sociaal-democraten een duidelijke tweede (136 zetels) en de liberalen nipt derde (80 zetels), lijken de kaarten voor de banen geschud. ‘Er ligt een solide fundament waarop gebouwd kan worden’, aldus dezelfde diplomaat.
Dat ‘fundament’ is Ursula von der Leyen. Als topkandidaat van de Europese christen-democraten heeft Von der Leyen, de huidige voorzitter van de Europese Commissie, de juiste papieren voor de tweede termijn die ze ambieert. Niet alleen won haar partij de verkiezingen, ze ligt ook goed bij de regeringsleiders die haar daarvoor moeten voordragen.
Met haar Green Deal, de aanpak van de coronacrisis – de aankoop van vaccins, de opzet van een Europees Herstelfonds – en resolute steun voor Oekraïne, heeft ze respect afgedwongen bij premier Mark Rutte en zijn collega’s. Op de Hongaarse premier Viktor Orbán en misschien de vertegenwoordiger van de Slowaakse premier Robert Fico na (die er maandagavond vermoedelijk niet bij zal zijn omdat hij herstelt van de aanslag op zijn leven), gaan de leiders akkoord met haar nominatie.
De speculaties vóór de verkiezingen – vooral in Parijs, over mogelijke tegenkandidaten als de Italiaanse oud-premier Mario Draghi – zijn verstomd. De Franse president Emmanuel Macron likt zijn wonden na de zware nederlaag die zijn partij heeft geleden bij de Europese verkiezingen. Ook de sociaal-democratische Duitse bondskanselier Olaf Scholz houdt zich muisstil na de teleurstellende score voor zijn SPD.
Een groter verschil met 2019 is nauwelijks denkbaar. Ook toen waren de christen-democraten de grootste, al werd hun spitzenkandidaat – de Duitser Manfred Weber – subiet terzijde geschoven omdat hij als ‘te licht’ gezien werd. Vervolgens kwam Timmermans in beeld, maar zijn kandidatuur werd door de christen-democraten en Oost-Europese leiders om zeep geholpen. Von der Leyen was in 2019, met dank aan de Franse president Emmanuel Macron die haar naam op tafel legde, het konijn uit de hoge hoed. De enige die zich destijds van stemming onthield, was toenmalig bondskanselier Angela Merkel: zij mocht haar partijgenote, de tot dan toe in Brussel vrijwel onbekende Duitse minister van Defensie, niet steunen van coalitiepartner Scholz in Berlijn.
Met de eerste en belangrijkste plek van de Europese machtsdriehoek afgevinkt, laten de twee andere posities zich makkelijker invullen. De post van EU-president zal vermoedelijk worden opgeëist door de sociaal-democraten. De naam van de Portugese oud-premier António Costa zingt al weken rond als opvolger van Charles Michel. Costa is geliefd bij collega’s, ondanks zijn breedsprakigheid. Wel loopt er nog een onderzoek in Portugal naar zijn mogelijke betrokkenheid bij een omkoopschandaal, maar dat lijkt voor hem met een sisser af te lopen.
De derde topbaan – de EU-buitenlandchef – rolt dan naar de liberalen. Hier gooit de Estse premier Kaja Kallas de hoogste ogen. Haar scherpe anti-Moskouhouding leek in haar nadeel te werken, maar inmiddels zien EU-leiders in dat ze daarin gelijk had.
Zo zijn de drie grootste politieke stromingen bediend, en zijn ook het geografische evenwicht (West-, Zuid- en Noord-Europa) en de man-/vrouwverhouding in orde.
Dat wil niet zeggen dat deze drie namen – Von der Leyen, Costa, Kallas – maandagavond al naar buiten worden gebracht. De leiders willen graag nog enige tijd om, ieder voor zich, een goede positie voor hun kandidaat-commissaris af te dwingen bij Von der Leyen. Bovendien bestaat de kans dat door herschikking van de partijen in het Europees Parlement, niet de liberalen maar de rechtse fractie van de Europese Conservatieven en Hervormers (met de Fratelli d’Italia van de Italiaanse premier Giorgia Meloni) de derde plaats inneemt. In dat geval kan die fractie de positie van de EU-buitenlandhef claimen, of dat electoraal gewicht inzetten voor een zware portefeuille in de Commissie.
Verder dwingt de verkiezingsuitslag tot reflectie op de koers van de EU. De pro-Europese partijen mogen de meerderheid behouden hebben, de opmars van de anti-Europese rechtse fracties zal doorklinken in de Strategische Agenda van de leiders en het politieke programma van Von der Leyen.
Eind juni treffen de leiders elkaar opnieuw in Brussel, dan worden de voordrachten verwacht. Vervolgens is het parlement aan zet, dat benoemt de Commissievoorzitter en de rest van de commissarissen. Von der Leyen zal alle zeilen moeten bijzetten om de benodigde meerderheid van 361 stemmen te krijgen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant