In Warschau trok zaterdag de Gelijkheidsparade door de straten. Dat conservatieve partij PiS niet meer aan de macht is, voelt voor de Poolse lhbti-gemeenschap als extra reden voor een feestje. Maar er borrelt ook frustratie.
Over de regenboogkleurige straten van Warschau trekt als vanouds een bonte en vrolijke stoet tijdens Pride Month juni. Lady Gaga en Beyoncé galmen tussen de gebouwen, weelderig uitgedoste dragqueens dansen. Net als afgelopen jaren lopen duizenden mee in de Gelijkheidsparade, de stemming is opgewekt als altijd. Toch is er iets belangrijks veranderd.
‘Vorig jaar hadden we nog een homofobe regering’, zegt de 24-jarige Patryk Adamajtis, die een regenboogvlag om zijn schouders draagt. ‘De nieuwe regering is ruimdenkender.’ Hij doelt op de recente omwenteling in de Poolse politiek: rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die een jarenlange hetze tegen de lhbti-gemeenschap voerde, verloor na de verkiezingen afgelopen oktober de macht. Sinds december is er een liberale coalitieregering aan de macht.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Maar daarmee is alles ook gezegd, volgens Adamajtis. Ondanks verkiezingsbeloftes van premier Tusk over gelijke rechten voor lhbti’ers is er afgelopen maanden niets gebeurd, zegt hij. ‘Er zit geen beweging in. We staan stil.’ De beloftes waren een ‘verkiezingsworst’, zegt hij, een typisch Poolse uitdrukking voor een al dan niet retorisch douceurtje in verkiezingstijd.
Premier Donald Tusk, leider van grootste regeringspartij Burgerplatform, belooft al sinds de verkiezingscampagne een breuk met de afgelopen acht PiS-jaren. Maar een half jaar later lopen verkiezingsbeloftes over wat Polen ‘wereldbeschouwelijke’ zaken noemen, zoals abortus en lhbti-rechten, vast in de modderige sporen van coalitiepolitiek. De regering bestaat verder uit Lewica (Links), een veel progressievere partij dan die van Tusk, en de conservatieve Trzecia Droga (Derde Weg), een partij met een stevige katholieke grondslag.
Naast het strafbaar stellen van discriminatie van lhbti’ers en een wet die het makkelijker moet maken voor trans personen om hun geslacht te wijzigen op officiële documenten, buigt de regering zich over geregistreerd partnerschap voor koppels van hetzelfde geslacht. Polen is een van de vijf EU-landen waar dit niet mogelijk is.
De wet had in maart behandeld moeten worden, maar is uitgesteld omdat de regeringspartijen het niet eens kunnen worden. Onder meer voorgenomen adoptiemogelijkheden vormen een struikelblok voor Derde Weg. Liefst had minister van Gelijkheid Kotula, van Lewica, deze zaterdag al goed nieuws voor de deelnemers aan de parade gehad. Nu beloofde ze in een toespraak eind deze maand een wetsvoorstel te hebben. Er zijn naar schatting enkele tienduizenden zogenoemde regenboogfamilies in Polen, inclusief kinderen – alleen voor de wet bestaan ze niet.
Derde Weg gijzelt de rest van de regering, zegt Agnieszka Graff, universitair docent gender studies aan de universiteit van Warschau. ‘Maar er is meer aan de hand. De invloed van de katholieke kerk op de Poolse politiek blijft groot. We zitten vast in een politieke cultuur waarbij ook liberale politici richting de kerk buigen bij thema’s als abortus en lhbti-rechten, uit angst dat de ze anders verkiezingen verliezen’, zegt ze aan de telefoon.
Afgelopen drie maanden waren er lokale en Europese verkiezingen in Polen. ‘Het belangrijkste is de overwinning (op PiS, red.). Wereldbeschouwelijke zaken worden opzijgeschoven. Vrouwen en lhbti’ers staan vervolgens met lege handen.’
‘Het gaat langzaam en dat is frustrerend’, zegt Katarzyna Augustynek (68), een vrouw met kort grijs haar en een zwart T-shirt met kleurige buttons. ‘Ik strijd al 24 jaar voor onze rechten’, dat wil zeggen elk jaar sinds de eerste Gelijkheidsparade in 2001. ‘Het zijn vooral veel mooie woorden en beloftes’, zegt ze over de nieuwe regering. Het contrast met haar voorgangers is niettemin groot. Onder PiS introduceerden meerdere gemeentes zogenoemde ‘lhbti-ideologie-vrije zones’, samen bijna eenderde van het land. Een minister zei dat lhbti’ers ‘geen mensen, maar een ideologie’ waren.
‘Op 15 oktober (verkiezingsdag, red.) was ik heel blij’, zegt Augustynek. ‘Maar nu zijn we een half jaar verder.’ Regeringspolitici wijzen op conservatieve president Duda en zijn vetorecht als potentieel obstakel, zelfs als ze het onderling eens worden. Presidentsverkiezingen zijn pas volgend jaar mei. ‘Maar ze kunnen toch al aan de slag gaan?’, zegt Augustynek. ‘Ze wekken de indruk dat ze er zelf ook niet echt aan willen.’ Overigens is het huidige voorstel onvoldoende, vindt ze. ‘Waarom niet het recht om te trouwen? We zijn toch allemaal gelijk voor de wet?’
Uit een recente peiling blijkt dat een groot deel van de samenleving zowel geregistreerd partnerschap (63 procent) als het huwelijk voor koppels van hetzelfde geslacht steunt (50 procent). Overigens is er weinig enthousiasme voor adoptierechten: slechts 22 procent van de Polen steunt dit.
Onder aanhangers van de regeringspartijen kunnen de ideeën op meer steun rekenen. Voor partnerschappen en huwelijken bijvoorbeeld 97 en 86 procent. Polen is nog deels een conservatief land, maar er zit verschuiving in, zegt Graff. ‘Het Poolse culturele klimaat is afgelopen jaren veranderd. Maar we hebben helaas een cynische politieke elite.’
Daarnaast is de Gelijkheidsparade in Warschau dit jaar op nog een manier anders. Na ruzie binnen de organisatie werd het evenement opgesplitst in drie verschillende parades, drie zaterdagen achter elkaar. Burgemeester Trzaskowski velde een salomonsoordeel en bestempelde de optocht van vandaag tot ‘officiële’ parade. Het laat bij sommige deelnemers een bittere smaak in de mond. Progressief dagblad Gazeta Wyborcza schreef: ‘Het had een groot feest moeten zijn na de val van PiS, nu loopt het uit op een ramp.’ Op het eerste oog lijkt de parade inderdaad minder groot dan in voorgaande jaren.
Voor de 68-jarige Augustynek mag dit de pret niet drukken. ‘Ik ga naar alle drie de parades. Uiteindelijk zijn zij – ze wijst naar politici op een paradekar – niet belangrijk. Gelijkheid is belangrijk.’ De 18-jarige Magda Tchórewska, roze haar en oogschaduw in regenboogkleuren, is het daarmee eens. Ze draagt een vlag met een K-Popster en de tekst ‘Get behind lesbians’. Ze woont in het nabijgelegen Siedlce, in tegenstelling tot de hoofdstad een conservatief bastion. ‘Daar krijg ik vuile blikken en opmerkingen als ik me zo kleed.’ Ze hoopt dat Polen op den duur verandert. ‘Maar misschien moeten eerst meer mensen zoals wij de politiek in.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant