Aan dossierkennis of Europa-ervaring ontbreekt het NSC’er Caspar Veldkamp allerminst. De vraag is of dat genoeg is om staande te blijven in een ministerie waar de nodige veenbranden te blussen zijn. En dat getroffen wordt door bezuinigingen.
Tomeloze energie. Intelligent, Scherp. Goed in keuzes maken. Ambitieus. Bevlogen. Het zijn omschrijvingen van mensen die met Caspar Veldkamp, de aankomende minister van Buitenlandse Zaken, hebben gewerkt tijdens zijn tijd als diplomaat. Maar, voorspelt een ingewijde op het departement, hij zal die eigenschappen hard nodig hebben; Veldkamp komt te regeren bovenop een vulkaan. ‘In dit kabinet zal Geert Wilders op afstand de toon zetten, en daar zal iedereen zich naar moeten verhouden.’ Dan kun je nog zoveel dossierkennis bezitten, of uitmunten in genuanceerde analyses – het afbreukrisico is niet gering.
Veldkamp heeft die internationale ervaring en kennis als weinig anderen in de politiek. Zijn hele carrière als diplomaat – in Den Haag en op buitenlandse posten – is doordrenkt met Europa-ervaring. Dat begon al een kwarteeuw geleden, toen hij deel uitmaakte van een klein groepje ambtenaren dat de directeur-generaal Politieke Zaken (DGPZ) ondersteunde. ‘Hij deed dat uitmuntend, toen al’, zegt Kees van Rij, destijds zijn chef.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Maar Veldkamps eerste zorgen liggen niet op het vlak van buitenlands beleid, maar in Den Haag. Zijn partij, NSC, is onderdeel van een coalitie die hard snoeit op de buitenlanduitgaven en het ambtenarenapparaat – maar er ook ideologisch plezier in schept het zout in de wonden te wrijven. Zo wordt er 2,5 miljard bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking, een taak die Reinette Clever (PVV) ter hand zal nemen, die als Kamerlid pleitte voor afschaffing van alle ontwikkelingshulp. Zij is de beoogd minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp – en dus niet van Ontwikkelingssamenwerking, zoals je de internationale hulp volgens honderden vuistdikke nota’s van de afgelopen jaren moet noemen.
Met die keuze slaat Nederland volgens critici zichzelf een belangrijk instrument voor buitenlands beleid uit handen. En dat in een tijd waarin het kabinet internationaal juist zoveel gedaan wil krijgen.
Net zo radicaal dreigt te worden ingegrepen in het ambtenarenbestand en de buitenlandse posten. Een ambtelijke notitie waarschuwde er begin deze maand voor dat als de huidige plannen worden uitgevoerd, dit kan leiden tot sluiting van 34 ambassades. Zelfs als dat niet doorgaat, zullen er volgens de plannen veel ambtenaren uit moeten op het departement.
Nog los van het buitenlands beleid dat het nieuwe kabinet voorstaat, zal dat de sfeer op het departement niet verbeteren. En die sfeer was al niet geweldig, getuige de wekelijkse protesten van een deel van het eigen personeel tegen het Israëlbeleid van het huidige demissionaire kabinet, dat nu nog ouderwets bestaat uit louter middenpartijen.
Het departement is aan het verjongen en probeert diverser te worden. Dat dit progressiviteit met zich meebrengt, bleek de afgelopen jaren al in diverse protestbrieven en -acties. De ene keer ging dat over gebrek aan diversiteit, de andere keer betrof het een protest tegen uitlatingen van een minister over Suriname als ‘failed state’, of over de omgang met een rapport dat constateerde dat sprake was van ‘institutioneel racisme’ op het departement. Maar niets kwam zo erg onder vuur als de lijn inzake Israël en Palestina. En laat nou net dat beleid volgens verkiezingswinnaar Geert Wilders veel te weinig pro-Israëlisch zijn.
Veldkamp krijgt dus vanaf dag één te maken met verschillende veenbranden op het ministerie, ingewikkelde opdrachten vanuit het kabinet en een collega-minister die met overtuiging de ontwikkelingshulp gaat slachten. Het is dus zaak voor de aankomend minister om snel zijn gezag te doen gelden, binnen het departement en binnen het kabinet.
Daar lijkt hij wel de papieren voor te hebben, zeker inhoudelijk. Op alle drie de belangrijke buitenlandspeerpunten van de nieuwe coalitie heeft hij directe ervaring: Europa, Israël en migratie. Het migratiedossier leerde hij van nabij kennen als ambassadeur in Athene (2015-2019). Maar veel eerder was hij erbij betrokken als jonge diplomaat toen in juni 2000 Griekenland bij de muntunie mocht komen. ‘Ik herinner me diplomaten in de wandelgangen die toen al waarschuwden’, zei hij er vorig jaar terugblikkend over tegen tijdschrift Christen Democratische Verkenningen.
Het tekent zijn houding jegens Europa: constructief maar kritisch. Zoals hij tegen FD zei: ‘We zijn als NSC heel erg voor een Europa dat samen grensoverschrijdende criminaliteit, mensensmokkel, of milieuproblemen aanpakt, maar we zijn tegen de ontwikkeling van Europa naar een transferunie met een Europese Centrale Bank die voor duizenden miljarden aan staatsobligaties opkoopt.’
Wat betreft de grote crisis in het Midden-Oosten brengt Veldkamp ook directe ervaring mee, die hij onder meer opdeed als ambassadeur in Tel Aviv (2011-2015). Onlangs legde hij in de Kamer omstandig uit dat de in het hoofdlijnenakkoord geformuleerde wens om de ambassade te verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem, bewust is voorzien van allerlei mitsen en maren. Kort samengevat: het gaat niet gebeuren tot het conflict is oplost en er sprake is van een tweestatenoplossing.
Veldkamp wil in deze kwestie, zei hij tegen ND, niet kiezen voor ‘statements voor de bühne’, zoals bijvoorbeeld DENK volgens hem doet. Hij is, zo zegt hij, voor het ‘achter de schermen zoeken naar oplossingen en het verlichten van het leed’. Dat dit een ‘koloniaal conflict’ is, noemt hij een vergissing, net als het beeld van Israël ‘als een soort enclave van witte Europeanen in het Midden-Oosten’, dat volgens hem niet klopt. In een recent debat schermde Veldkamp ook met zijn ‘trackrecord om mijn nek uit te steken voor de Palestijnse staat’. Als ambassadeur in Tel Aviv is hij vier keer ontboden. ‘Dat is relatief veel.’
Na zijn rijke diplomatieke carrière, werd Veldkamp in 2020 bewindvoerder bij de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD). Dat kwam nadat hij op zijn eigen departement gepasseerd werd voor een directeur-generaalsfunctie die traditioneel door mensen met veel relevante kennis en ervaring werd gevuld. Maar de Algemene Bestuursdienst (ABD) koos voor een kandidaat van buiten het ministerie.
Veldkamp lijkt deze episode niet te zijn vergeten. De afkeer van de benoemingen door de ABD is een veel voorkomend verschijnsel op de ‘buitenlandministeries’ en vond zijn weg naar het verkiezingsprogramma van NSC. In een verkiezingsdebat in het Amsterdamse debatcentrum De Balie werd Veldkamp afgelopen najaar gevraagd ‘wat zou u als eerste doen als u morgen minister werd’. Hij aarzelde niet: ‘Deskundigheid en expertise moeten weer centraal staan bij topbenoemingen in de overheid en dergelijke. Ook in de diplomatie en bij Defensie. En wij schaffen dus de Algemene Bestuursdienst af.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant