Het Zwitserse Bürgenstock is zaterdag en zondag het toneel van een vredesconferentie over de oorlog in Oekraïne. Aan de Oekraïense president Volodymyr Zelensky de taak zo veel mogelijk landen om tafel te krijgen, met name uit het mondiale Zuiden.
Zelensky is al maanden bezig met een internationaal charmeoffensief om zo veel mogelijk wereldleiders naar het Bürgenstock te krijgen. In dat luxe resort aan het Meer van Luzern vinden dit weekend gesprekken plaats die de aanzet moeten vormen tot vredesonderhandelingen tussen Rusland en Oekraïne.
Een doorbraak in het vredesproces valt niet te verwachten. Rusland zegt geen heil te zien in de conferentie en zal niet aanwezig zijn. Het Kremlin wil alleen praten als Oekraïne ‘de nieuwe werkelijkheid op de grond’ erkent – dat wil zeggen; dat Kyiv het door Rusland bezette Oekraïense grondgebied opgeeft. Die voorwaarde is voor Oekraïne onbespreekbaar.
Dat Rusland in Zwitserland afwezig is, betekent niet dat de conferentie bij voorbaat zinloos is. Oekraïne wil in Bürgenstock zo veel mogelijk steun vergaren voor het vredesplan dat Zelensky in november 2022 presenteerde. Dat tienpuntenplan diende als uitgangspunt voor vier eerdere bijeenkomsten – eveneens zonder Rusland – in Denemarken, Saoedi-Arabië, Malta en het Zwitserse Davos.
Over de auteur
Daan de Vries is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Enkele belangrijke voorwaarden voor het Oekraïense plan zijn de terugtrekking van Russische troepen uit heel Oekraïne, het herstel van de Oekraïense grenzen zoals die zijn afgesproken toen het land onafhankelijk werd in 1991, en de vervolging van oorlogsmisdadigers.
Zelensky weet dat veel landen deze punten niet zullen onderschrijven, uit vrees voor diplomatieke consequenties uit Rusland, maar mogelijk ook uit China. Daarom wordt in Bürgenstock slechts gesproken over drie van Zelensky’s punten: nucleaire veiligheid, voedselveiligheid en de terugkeer van Oekraïense kinderen uit Rusland en de vrijlating krijgsgevangenen.
Kyiv hoopt dat deze drie punten dusdanig weinig controversieel zijn dat landen die nog twijfelen toch naar Zwitserland af zullen reizen. Mocht de conferentie leiden tot een gezamenlijke verklaring die de drie punten onderschrijft, kan dat document weer de basis vormen voor nieuwe rondes onderhandelingen. Daarmee wil Oekraïne de regie behouden over het diplomatieke proces.
De Zwitserse regering heeft zo’n 160 landen uitgenodigd voor de conferentie. De Zwitsers mikken op ongeveer honderd deelnemende landen; tot op heden zouden ruim negentig landen de uitnodiging hebben geaccepteerd, waarvan bijna de helft uit Europa. Zwitserland maakt de definitieve gastenlijst kort voor aanvang van de conferentie bekend.
Ondanks herhaaldelijk aandringen van Zelensky zal de Amerikaanse president Joe Biden niet aanwezig zijn. De Amerikanen sturen vicepresident Kamala Harris en veiligheidsadviseur Jake Sullivan.
De Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Olaf Scholz zijn er wel, evenals premier Giorgia Meloni van Italië en demissionair premier Mark Rutte. Japan, Zuid-Korea en de Filippijnen, belangrijke Aziatische bondgenoten van de Navo, schuiven waarschijnlijk eveneens aan.
Om de top tot een succes te maken, heeft Oekraïne echter meer nodig dan de aanwezigheid van een reeks bevriende naties. Bürgenstock zal internationaal pas serieus genomen worden als Zelensky ook het mondiale Zuiden om tafel weet te krijgen.
Wat dat betreft heeft de conferentie de laatste weken tal van tegenslagen te verduren gekregen. China heeft de uitnodiging voor de conferentie geheel afgeslagen. Beijing zegt alleen om tafel te willen als Rusland en Oekraïne beide aanwezig zijn. Ook Pakistan, Brazilië, Zuid-Afrika en Saoedi-Arabië zijn er niet bij. India stuurt weliswaar een vertegenwoordiging naar Bürgenstock, maar zou zijn belangrijkste diplomaten thuislaten.
Kaapverdië en Malawi zijn vooralsnog de enige Afrikaanse landen die zich volgens Zelensky hebben aangemeld. Dat terwijl het voor Oekraïne juist van essentieel belang is dat zoveel mogelijk niet-westerse landen aansluiten bij de vredesconferentie.
Begin deze maand onderstreepte Zelensky dat hij ‘de mondiale meerderheid’ nodig heeft om er zeker van te zijn dat de in Zwitserland gemaakte afspraken daadwerkelijk worden uitgevoerd. Niet voor niets opende Oekraïne het afgelopen jaar ambassades in zeven Afrikaanse landen.
Ondertussen probeert ook Rusland zijn invloed in Afrika te vergroten: vorige zomer ontving de Russische president Vladimir Poetin 21 Afrikaanse staatshoofden in St.-Petersburg voor een Rusland-Afrikatop. Daarnaast levert Rusland soldaten en huurlingen aan de leiders van Afrikaanse landen als Mali, Soedan, Libië en Niger.
De Russische president Vladimir Poetin heeft van meet af aan met minachting over de Oekraïense vredesconferentie gesproken. Poetin omschreef vredesonderhandelingen zonder Russische aanwezigheid ‘zinloos’, en de Russische ambassadeur in Zwitserland noemde de gesprekken ‘gedoemd te mislukken’.
Achter de schermen doet Rusland er volgens Oekraïne alles aan om de conferentie in diskrediet te brengen. Zo zijn Zwitserse websites het doelwit van een reeks cyberaanvallen, die volgens de Zwitserse autoriteiten te maken hebben met de Bürgenstock-conferentie. Ook zou het Kremlin landen onder druk zetten om de uitnodiging af te slaan.
Uit de groepsfoto bij de opening van de conferentie zal blijken of Rusland in die opzet is geslaagd, of dat Oekraïne en Zwitserland het mondiale zuiden over de streep hebben weten te trekken. Na afloop van de conferentie is er een tweede test: komt er een slotverklaring die de opmaat kan vormen voor verdere onderhandelingen, en zijn alle aanwezige landen bereid zo’n verklaring te ondertekenen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant