Regen sinds oktober, en het is al bijna de langste dag. Blad kleurt bruin en valt met de zomer van de bomen, het terrein is een spons en de beek staat stil. Alles is verzadigd en na elke stortbui duiken eeuwenoude waterloopjes op die iedereen vergeten was. ‘Zie je wel’, zegt Rina, ‘de natuur zit gewoon nog in de grond.’
Die was onder controle, maar steekt nu opnieuw haar middelvinger op.
Het is een ‘kleine stille ramp’, schreef het Eindhovens Dagblad en daaraan is niets overdreven. Een grote nationale zorg wil het niet worden. Het hoogwater houdt zich schuil in de glinstering van akkerland, in de onmacht van de autoriteiten, of in het reserveringsboek van Rina Renders-Moors, dat nul reserveringen telt, ook niet van de vaste gasten. Een camper die haar terrein in Aarle-Rixtel oprijdt, komt er niet meer af.
Meer dan driehonderd getuigenissen kreeg de krant uit stad en land nadat ze een meldpunt wateroverlast had ingesteld: pompen in kelders, schimmelende muren, tuinen als vennen, hoge kosten, al maandenlang. In het beekdal van de Kleine Beerze is een woonboerderij onbewoonbaar, ten prooi gevallen aan de grondwaterstand. Het water slaat terug en voor volgende week zijn opnieuw buien voorspeld.
Bel je de gemeente, zegt Rina, wijzen ze naar het waterschap. Bel je het waterschap, wijzen ze naar de gemeente. Bel je de verzekering, is de schade onverzekerd want ‘dit is de natuur’.
In Brabant zijn we altijd een beetje rustig,’ zegt Rina, ‘gebeurde dit in Amsterdam dan stond iedereen op z’n kop.’ Maar dit is van het hele land. Op Terschelling zijn al maanden fiets- en wandelpaden onbegaanbaar, in Castricum liep de kunstbunker vol, waar kwetsbare historische films zijn opgeslagen. Gelderland en Overijssel kampen met zompige zandgrond, de burgemeester van Valkenburg voelt zich een ‘Don Quichot’, de akkers bij Wintelre blijven onbewerkbaar.
Maar een verkiezingsdebat in Den Haag over de omgang met het water was lou loene: geen sexy onderwerp. Een van de deelnemers dacht echt dat de Maas ontspringt in Spanje.
Hier kennen ze de rivier, en de geschiedenis: de meanderende stroom is strakgetrokken, ‘tot de orde geroepen’ zeiden ze toen. Hoe Nederland het water de baas werd, is prachtig beschreven in de boeken van Auke van der Woud: met grootschalig grondverzet werden grote en kleine stromen ‘genormaliseerd’, polders drooggemalen, dijken opgericht, en met de Deltawerken leek het wel zo’n beetje klaar. De cultuurtechniek had gewonnen.
Het maakte ruimte vrij om in de beekdalen land te ontginnen. Dat staat nu blank. ‘Stortbuien van 45 millimeter’, zegt Rina, die met haar man Wim de koeienboerderij omvormde tot B&B en natuurkampeerterrein De Biezen, ‘Wim had het allang in de gaten, dat het niet mee ging zo.’
De boerderij bestaat al generaties lang en Rina heeft het aan de oudste familieleden gevraagd, maar niemand kan zich zulk water herinneren, of de beekjes die nu ineens zichtbaar worden. Misschien is dat de reden voor lankmoedigheid: er is geen heugenis meer aan de tijd dat de natuur de dienst uitmaakte. Toen kroonprins Willem-Alexander zei dat hij zich bezig ging houden met ‘watermanagement’, in 1997, werd besmuikt gelachen. Ach ja, de prins moest wat.
De ruilverkaveling ‘heeft veel kapotgemaakt’, zegt Rina, eiken van vier eeuwen oud zijn gekapt. Nog steeds worden sloten gedempt omdat het land dan efficiënter te bewerken is. Tegelijk proberen veel waterschappen de boel te repareren. Ook Rina’s beek, de Snelleloop, is ‘heringericht’ met een ‘ecologische verbindingszone’ die de ‘klimaatextremen beter aankan’. Tot woede van de boeren, die zeggen dat het meanderen tot hoge waterstanden leidt. De waterschappen zeggen: het is alleen de regen, straks komt de droogte weer. Verder worden er vooral rapporten opgesteld.
Een zomer terug nog ging het over extreme droogte: het water moest vastgehouden. Nu stroomt het niet meer weg. ‘Iedereen wijst naar elkaar, maar we hebben het samen gedaan, hè. Met de hele mensheid.’
Aan de muur hangt een afbeelding van het gebied in de Middeleeuwen, erfgrenzen kronkelen er vreemd doorheen, ‘het land was ingericht op het water, niet andersom’, zegt Rina. ‘De natuur doet zelf wat ze wil – als ze dat nou eens in de oren knopen.’
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant