Giorgia Meloni heeft zich in korte tijd ontwikkeld van eurokritische stokebrand tot pragmatische staatsvrouw. Na haar zege bij de Europese verkiezingen ontvangt de Italiaanse premier donderdag de leiders van de overige G7-landen voor een top op eigen bodem.
De verkiezing van Giorgia Meloni tot premier van Italië werd in september 2022 met grote argwaan bekeken door de rest van de wereld. Meloni leek een populistische stokebrand, die een zeeblokkade tegen Afrikaanse migranten beloofde. Ze beschuldigde de EU van het vernietigen van de christelijke identiteit van het continent. En dan kwam haar partij, de Fratelli d’Italia, ook nog eens voort uit het fascisme.
Donderdag ontvangt Giorgia Meloni de leiders van de G7-landen (industriële grootmachten) in het resort Borgo Egnazia, in de buurt van Bari. Terwijl Emmanuel Macron, Olaf Scholz en Rishi Sunak gebutst naar Italië afreizen, en Joe Biden worstelt om het hoofd boven water te houden, zal Meloni stralen als een succesvolle premier die zondag een klinkende zege behaalde bij de Europese verkiezingen, en zich in Brussel ontpopte tot een pragmatische en effectieve politicus. In korte tijd ontwikkelde Meloni zich van herrieschopper tot staatsvrouw.
‘Ik ben trots dat deze natie zichzelf presenteert op de G7-top als de sterkste regering van allemaal’, zei Meloni maandag. ‘Dat is een genoegdoening en een verantwoordelijkheid.’
Over de auteur
Peter Giesen is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk.
In 2014 wilde Meloni nog dat Italië uit de euro zou stappen. Maar toen ze eenmaal premier was, besefte ze al snel dat Italië de EU nodig heeft. Als land met een stagnerende economie en een hoge staatsschuld kan Italië de 190 miljard euro uit het coronaherstelfonds niet missen. Op het gebied van migratie draagt Italië een zware last, als land aan de Europese buitengrens waar veel migranten uit Afrika aankomen. Meloni besefte dat de EU kon helpen, met het migratiepact dat migranten over het continent herverdeelt als de druk op één land te groot wordt.
Meloni wist snel het vertrouwen van de Europese leiders te winnen. Met premier Mark Rutte en Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, reisde ze naar Tunesië en Egypte om migratiedeals te sluiten. In ruil voor Europees geld voor economische ontwikkeling beloofden beide landen migranten tegen te houden. Anders dan andere radicaal-rechtse leiders stelde Meloni zich vierkant achter Oekraïne en tegen Rusland op. In december onderstreepte ze haar pro-westerse houding door uit het Chinese Zijderoute-initiatief te stappen.
‘Meloni is slim geweest’, zei Daniele Albertazzi, hoogleraar politicologie aan de Britse Universiteit van Surrey, tegen persbureau Reuters. Ze bewoog naar het midden en presenteerde zich als een brug tussen centrum-rechts en radicaal-rechts, door verantwoordelijkheid te nemen op het internationale toneel. ‘Ik heb heel goed gewerkt met Giorgia Meloni’, zei Von der Leyen. ‘Ze is duidelijk pro-Europees.’ De samenwerking werd vergemakkelijkt door het feit dat centrum-rechts zich juist naar radicaal-rechts bewoog, vooral op het gebied van migratie.
Hoe dan ook, Giorgia Meloni gaf radicaal-rechts een nieuw gezicht. Terwijl haar Franse geestverwant Marine Le Pen de EU als een tegenstander ziet, zoekt Meloni de samenwerking met de Unie. Door compromissen te sluiten wil zij de EU verder naar rechts trekken, onder meer op het gebied van migratie, klimaat en milieu.
Voor de Vlaamse politicoloog en EU-kenner Hendrik Vos laat de ontwikkeling van Giorgia Meloni zien hoe regeringsverantwoordelijkheid tot matiging dwingt. Binnen de EU worden radicale standpunten verzacht door de confrontatie met de werkelijkheid: Meloni zag dat ze niet zonder Europa kan.
Het fascistische verleden van haar partij laat zich echter niet zomaar van zich afschudden. Meloni mag dan redelijk lijken, maar is ze wel te vertrouwen? ‘In haar buitenlands beleid heeft ze een U-bocht gemaakt, maar in Italië doet ze precies wat ze heeft beloofd’, zei de Italiaanse politicoloog Cecilia Emma Sottilotta tegen de Canadese omroep CBC. Ze nam maatregelen tegen ouders van hetzelfde geslacht en gaf anti-abortusactivisten toestemming om actie te voeren in klinieken. Journalisten van de staatsomroep Rai gingen in staking omdat ze naar eigen zeggen steeds vaker met censuur en politiek ingrijpen worden geconfronteerd.
Daarnaast presenteerde Meloni een omstreden hervorming van de grondwet, waardoor Italianen direct een premier voor vijf jaar zouden kiezen. Volgens Meloni een democratische maatregel die de stabiliteit ten goede zal komen. Haar tegenstanders beschouwen het plan echter als een stap in de richting van een meer autoritair bestuur.
‘Er zijn twee Meloni’s’, zei consultant Wolfango Piccoli tegen persbureau AP. De pragmatische Meloni tegenover het buitenland en de conservatieve Meloni voor het binnenland. Zal de buitenlandse Meloni altijd zo redelijk blijven? Of is zij een wolf in schaapskleren die vroeg of laat ‘meer dan gelukkig zal zijn om haar ware gezicht te tonen’, zoals de Italiaanse politicoloog Nathalie Tocci in The New York Times veronderstelde? Wat doet ze als de internationale machtsverhoudingen veranderen, bijvoorbeeld door de terugkeer van Donald Trump? Meloni heeft een uitstekende relatie met de radicale vleugel van de Amerikaanse Republikeinen.
Zo zijn er twijfels genoeg, maar vooralsnog is Giorgia Meloni de staatsvrouw die vanaf donderdag het puikje van de internationale politiek ontvangt, als het internationaal respectabele gezicht van radicaal-rechts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant