Wat begint als een ludieke film over vrouwen die strijden tegen de stigma’s van ouder worden, verandert in een oorlogsdocumentaire waarin de burgerslachtoffers heel dichtbij komen.
Het is in principe een vrolijk stemmend beeld: een handvol oudere vrouwen besteedt ergens op een plukje zand zorgvuldig aandacht aan de oefening van hun cheerleaderspasjes. Wat initieel lijkt op een Man bijt hond-achtig tafereel – inclusief knalrode uniforms en hagelwitte pompons, blijkt een serieuze en fanatieke trainingssessie.
Nice Ladies begint met een berichtje van regisseur Mariia Ponomarova aan een van de leden van haar onderwerp, een gezelschap van uitsluitend zestigers en zeventigers dat meermaals is uitgeroepen tot cheerleaderkampioenen van hun land. In een tak van sport die wordt gedomineerd door tieners en twintigers en waar de hoogste leeftijdscategorie reikt tot 25+, maken zij hier de dienst uit. Zien de vrouwen het zitten door Ponomarova te worden gevolgd? Natuurlijk!
Dit alles zou het begin moeten zijn van een vriendelijke en ludieke documentaire over veerkrachtige ouderen. Maar dat is gerekend buiten de plaats – het Oekraïense Charkiv – en tijd – 2020 – van dit verhaal. In de wetenschap dat de Russische invasie eraan komt, is onbevangen kijken onmogelijk. Elk beeld staat vanaf het begin onder spanning.
Zo’n twintig minuten duurt het voor die noodlottige dag in februari 2022 aanbreekt. Ponomarova schetst tot dan een aanstekelijk beeld van vrouwen die ten strijde trekken tegen de stigma’s van ouderdom en met rechte rug door het leven gaan. Indrukwekkend is het relaas van het teamlid dat vertelt hoe ze haar man zag sterven na de kernramp van Tsjernobyl, en die vijf jaar geleden ook nog haar zoon verloor. Waarom zou ze in hemelsnaam achter de geraniums gaan zitten?
Die levenskunst komt niet ongelegen wanneer de bommen vallen, zal later blijken. En dan verwordt Nice Ladies tot een oorlogsdocumentaire waarin de burgerslachtoffers meer dan ooit dichtbij komen: aardige, inspirerende mensen met grote ambities.
Debutant Mariia Ponomarova emigreerde medio jaren tien van Kyiv naar Amsterdam en behaalde in 2016 haar Master of Film aan de Nederlandse Filmacademie. Toen ze in 2019 op het bejaarde cheerleadergezelschap stuitte, stond haar in eerste instantie een feministisch portret voor ogen. Ze ergerde zich aan het beeld dat van oudere mensen in haar thuisland in veel films en reclames wordt geschetst. Passief en aandoenlijk, zijn ze voornamelijk. Ouder worden staat in de Oekraïense samenleving gelijk aan gaandeweg ‘van de sociale radar verdwijnen’. In de cheerleaders zag ze een krachtig alternatief.
Knap is haar beheerste regie wanneer de werkelijkheid explodeert en ze in de smeulende puinhopen een nieuw plot moet ontwaren. Over de schuld van het naar Amsterdam gevluchte Nice Ladies-lid Sveta gaat de documentaire dan onder meer. Over fonkelnieuwe stigma’s waaraan niemand ooit eerder hoefde denken: hoe de thuisblijvers degenen die vertrokken al dan niet heimelijk verfoeien. En over de blijvende drang om ondanks alles de slachtofferrol te vermijden. ‘Vergeet je make-up niet’, klinkt het in oorlogstijd, ‘en blijf je oefeningen doen.’
Documentaire
★★★★☆
Regie Mariia Ponomarova
92 min., in 19 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant