Mijn inzet als stukjesschrijver is verse, knisperende hapjes nieuws uit te lichten, maar dan moet de actualiteit wel een beetje meewerken. Henk Kummeling, voorzitter van de staatscommissie rechtsstaat, stond deze week in Trouw met een interview over het rapport ‘De gebroken belofte van de rechtsstaat’. Daarin klinkt de echo van vele andere rapporten waarin wordt gewaarschuwd voor de afbraak van... tja, van wat eigenlijk?
De rechtstaat is geen boom die je vervaarlijk ziet overhellen richting het dak van je huis, waardoor je snel gaat bijsnoeien voordat bij de eerstvolgende storm je bovenverdieping wordt vernield. Je kunt het hele ding niet zien of aanraken, de rechtsstaat is alleen waarneembaar door te kijken naar het effect ervan op de mensen die erin leven.
Over de auteur
Ibtihal Jadib is rechter-plaatsvervanger, schrijver en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Welnu, dat is precies wat Kummeling met zijn commissie heeft gedaan. In het rapport worden mensen beschreven die bang zijn voor enveloppen van de gemeente of Belastingdienst. Een bijstandsmoeder die moeilijk de benzine kan betalen om haar autistische kind naar school te brengen, terwijl geen van de betrokken instanties zich verantwoordelijk voelt om mee te kijken naar wat er te regelen valt. Een vrouw die van de overheid vooral verwacht ‘dat ze ons niet verder de ellende in helpt’. Een hulpverlener die vertelt dat er zestig verschillende armoederegelingen zijn, maar die door veel mensen niet worden gebruikt uit angst de verkeerde regeling aan te vragen en later alles terug te moeten betalen.
Geen van deze bevindingen is nieuw, de afbraak van de rechtsstaat wordt al een tijdje keurig bijgehouden. Toch is ook dit rapport zeer de moeite van het lezen waard, met name door de tien concrete aanbevelingen die worden gedaan om de boel recht te trekken. Alles is online terug te vinden, maar je zou dit soort rapporten ook uitgeprint op de leestafel van de bieb of het café kunnen leggen. Gezien de impact van een slecht(er) functionerende rechtsstaat is het goed om kennis daarover in de dagelijkse sfeer te brengen.
Kummeling zegt in Trouw dat de verwaarlozing van de rechtsstaat het gevolg is van politieke besluitvorming of het uitblijven daarvan. Dat laatste wordt ook wel bewust ingezet: ‘Het vorige kabinet verleende Schiphol een natuurvergunning, terwijl het nog maar de vraag was of die beslissing juridisch goed onderbouwd was. Het idee is dan: we stappen wel naar de rechter en dan hebben we nog anderhalf jaar de tijd voordat er een uitspraak ligt. En in de tussentijd kijken we of we een politieke hobbel kunnen nemen.’ Gezien de twijfelachtige haalbaarheid van meerdere voorstellen in het hoofdlijnenakkoord, lijkt deze strategie nog niet verlaten. Het verwijt dat de rechter zich in de politiek mengt, zal straks ongetwijfeld weer voorbijkomen, terwijl het de politiek zelf is die haar proefballonnen de rechtbank instuurt.
De rechtsstaat is in verval maar nog niet verloren, aldus de staatscommissie. Om de boel te stutten is 1,6 miljard euro per jaar nodig, een bedrag waar Kummeling niet van opkijkt. Hij beschouwt dat bedrag als een broodnodige investering die je moet afzetten tegen de kosten die de overheid nu kwijt is aan reparaties. Terecht verwijst hij naar de toeslagenaffaire waarvoor 10 miljard is uitgetrokken. Ook de schadeafhandeling van Groningen zit in die buurt en wordt geraamd op 10,5 miljard. De rechtsstaat laat zich weliswaar niet zien of aanraken, maar een rekening van 20 miljard euro voel je wel even branden. De boodschap van Kummeling is dan ook helder: ‘Als je als politieke partij zegt dat je er bent voor je burgers, zul je dat ook moeten laten zien.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant