Een grote Kamermeerderheid is voor de gunning van de bouw van vier onderzeeboten aan de Franse Naval Group. GroenLinks-PvdA trok zijn steun voor een motie tot uitstel dinsdag in nadat de formerende partijen hun steun hadden gegeven aan het project.
Zo passeerde een besluit met een aanloop van meer dan tien jaar in een stemmingsronde van nauwelijks meer dan tien seconden. Deze uitkomst lag al een beetje besloten in het debat dat de Kamer vorige week voerde met staatssecretaris Christophe van der Maat. Daarin namen vooral de PVV en BBB al gas terug vergeleken met hun eerdere kritiek en uitten de overige partijen zich lovend over de voorgenomen gunning.
In zekere zin is het besluit een overwinning van de politieke belangen op de militaire en industriële wensen. Na de slechte ervaringen met de vorige miljardenorder – de vervanging van de F-16 door de F-35 – waarin de Koninklijke luchtmacht het nooit zover liet komen dat er serieus naar alternatieven werd gekeken, besloot men ditmaal de besluitvorming ‘politiek in te kaderen’, door vanaf het begin interdepartementale overlegorganen in te stellen die bepalend zouden worden voor de sturing van het project.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het duidelijkst werd dit in 2019 toen Defensie eigenlijk door wilde gaan met één partner, de combinatie tussen het Zweedse Saab en de Nederlandse werf Damen. Een van de argumenten die Defensie toen gebruikte, was dat het personeel en de expertise ontbraken om zo’n ingewikkeld proces als de verwerving van onderzeeboten aan te gaan met meerdere partijen tegelijk.
Defensie werd teruggefloten – en het toenmalige kabinet koos voor een concurrentieslag tussen drie werven die nog vijf jaar zou duren en waar nu de Fransen als winnaar uit tevoorschijn zijn gekomen.
Dat proces was zodanig ingericht dat de Kamer zich bijna wel bij de uitkomst ervan moest neerleggen als het niet, in de woorden van staatssecretaris Van der Maat, voor ‘enorme juridische en financiële gevolgen’ wilde komen te staan. Dat verklaart ook de tamheid van de Kamer over mogelijke problemen die op de loer liggen.
Het Franse bod lag, zoals vooraf door veel experts werd voorspeld, ver onder de vraagprijs van dat van Saab-Damen. Defensie was er altijd op uit ‘de beste boot voor de beste prijs’ en met ‘de best mogelijke deelneming van de Nederlandse industrie’ te krijgen – in die volgorde.
Van investeren in Nederlandse technologische kennis over deze strategische sector was nooit sprake. Dat paste tot voor kort niet in de Nederlandse traditie en daarvoor was Defensie ook een veel te arme luis.
Van problemen die andere afnemers van Franse onderzeeboten hebben ervaren – zoals Australië en Maleisië – wilde uiteindelijk noch de staatssecretaris noch de Kamer weten. Men hoopt dat het goed komt, en op tijd.
De concurrentieslag waarvoor het kabinet in 2019 bewust koos, heeft al geleid tot veel vertragingen en kostenverhogingen. Inmiddels hangt er een prijskaartje aan van 5,6 miljard euro, alleen al voor de bouw.
Ook is het operationele nachtmerriescenario dichterbij gekomen, dat wordt aangeduid als ‘capability gap’: als de laatste van de huidige boten ‘op’ zijn en de nieuwe boten met vertraging zouden arriveren, is er midden jaren dertig wellicht tijdelijk helemaal geen Nederlandse onderzeeboot operationeel.
Officieel is Defensie heel blij, inclusief de Onderzeedienst – ook Kamerleden die naar Den Helder waren getogen, verwezen ernaar als verklaring waarom ze voor de definitieve gunning waren.
Achter de schermen klinkt er ook wel gemor, zegt een ingewijde. ‘Mensen klaagden dat terwijl ze bij Buitenlandse Zaken elke week op de stoep mogen protesteren, wij niet eens intern onze onvrede mochten uiten.’
Van der Maat liet dinsdag weten blij te zijn met de ‘brede steun’ en ‘met vertrouwen’ uit te kijken naar het vervolg. Australië trok zich vijf jaar na contractondertekening terug uit de onderzeebotendeal met Frankrijk, na grote kostenoverschrijdingen en vertragingen.
De Nederlandse deal is drie jaar later een pleister op de wonde voor Frankrijk, dat hiermee een grote strategische zege boekt in de Europese maritieme defensie-industrie. Beide partijen zal er dus veel aan gelegen zijn dat het ditmaal wél goed gaat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant