James Lawson inspireerde jonge zwarte activisten in de VS tot geweldloos verzet in de roerige jaren zestig. Martin Luther King prees hem vanwege zijn rol in de strijd voor gelijke rechten. Tot zijn dood predikte Lawson (95) geweldloze actie.
Nog geen 24 uur voor burgerrechtenleider Martin Luther King in 1968 werd vermoord, noemde hij James Lawson een ‘nobel man’. Het tweetal ondersteunde in Memphis protesten van stakende, veelal zwarte schoonmakers. ‘Hij is in de gevangenis beland vanwege zijn strijd’, aldus King tegen een grote menigte over de invloedrijke rol van Lawson. ‘Hij is van de Vanderbilt University gegooid vanwege zijn geworstel. Maar hij gaat nog steeds door, vechtend voor de rechten van zijn volk.’
Over de auteur
Stieven Ramdharie is buitenlandredacteur van de Volkskrant met defensie als belangrijkste specialisme.
Dominee James M. Lawson, die zondag overleed, stierf in het harnas. Tot op het laatst gaf hij nog seminars, ondanks zijn hoge leeftijd, over het belang van geweldloos verzet in de strijd tegen ongelijkheid. ‘Een van de invloedrijkste leiders op het gebied van sociale rechtvaardigheid van de 20ste eeuw’, zo noemde de Californische universiteit UCLA, waaraan Lawson was verbonden, hem op de website.
En dan te bedenken dat Lawson, die opgroeide in een groot gezin, in zijn jeugd fysiek flink van zich afbeet. Als hij racistische scheldwoorden naar zijn hoofd kreeg geslingerd, sloeg hij er op op los.
Toen hij zijn moeder vertelde wat hij had gedaan, kreeg hij te horen: ‘Wat voor nut heeft dat gehad, Jimmy?’ Die woorden zouden een grote invloed hebben op zijn leven. ‘Ik heb beslissingen genomen die mijn leven voor altijd hebben veranderd en die mij in de richting van geweldloosheid hebben geleid’, zei hij in 2013 tegen de krant The Tennessean.
Voordat Lawson eind jaren vijftig King leerde kennen, voerde hij op eigen wijze actie. In 1951 verzette hij zich tegen de dienstplicht en weigerde hij zich te laten registreren. Lawson ging naar de gevangenis, maar in 1952 werd hij voorwaardelijk vrijgelaten. Hij belandde in India, waar hij missiewerk verrichtte. Ook verdiepte hij zich in de geweldloze strijd van de Indiase leider Mahatma Gandhi.
Eenmaal terug in de VS ontmoette Lawson in 1957 King. Deze moedigde hem aan naar de zuidelijke staten te gaan om zwarte activisten en jongeren te overtuigen van geweldloos verzet tegen de segregatie. De seminars die Lawson daar gaf aan mede-studenten en lokale leiders, leidden tot onder andere tot ‘sit-ins’ in restaurants. Zwarte activisten gingen demonstratief op plekken zitten die gereserveerd waren voor witte klanten.
In Nashville voerde Lawson op soortgelijke wijze actie. De politie greep in bij de protesten in het centrum, maar uiteindelijk besloot het stadsbestuur de segregatie in sommige restaurants op te heffen. Het succes van deze protesten leidde in andere staten tot nieuwe acties. Lawson werd de toegang tot zijn universiteit ontzegd vanwege zijn rol bij de protesten.
In de jaren daarna werd zijn band met King hechter. De moord op de zwarte leider bracht Lawson niet aan het twijfelen over het nut van geweldloos verzet om de positie van zwart Amerika te verbeteren. In zijn kerk in Los Angeles, waar hij vanaf de jaren zeventig predikant was, en in workshops bleef hij burgerlijke ongehoorzaamheid prediken. Ook ondersteunde hij acties van protesterende arbeiders.
‘Velen van ons hadden geen keuze om te doen wat we probeerden te doen’, zei hij in 2020 over de strijd die hij voerde. ‘Vooral omdat we al op jonge leeftijd inzagen onder welke verkeerde omstandigheden we moesten leven. En we hebben God gezworen dat we door Gods genade alles zouden doen waarvan God ons vroeg op de agenda van het land te zetten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant