Zelfstandig ondernemers moeten zich verplicht verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. Demissionair minister Karien van Gennip (Sociale Zaken) heeft een wetsvoorstel ingediend dat die verplichting regelt.
Van Gennips voorstel is een flinke ingreep in de flexibilisering van de arbeidsmarkt en een breuk met het beleid van de afgelopen jaren. Al jaren wordt tevergeefs gezocht naar een manier waarop zelfstandigen beter kunnen worden beschermd tegen de risico’s die zij lopen bij langdurige ziekte. Afgelopen jaren stapelden de rapporten met waarschuwingen over die situatie zich op.
Met de wet wil Van Gennip de financiële risico’s van ruim 1,1 miljoen zelfstandigen in Nederland bij ziekte beperken en hun positie ten opzichte van vaste werknemers verbeteren. Die laatste groep heeft nu al een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering en daarmee een vangnet voor het geval dat zij door ziekte niet langer kunnen werken. Zelfstandigen vallen daarentegen bij ziekte terug op de bijstand, hun spaargeld of op een vrijwillig afgesloten verzekering.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
Als de Eerste en Tweede Kamer daadwerkelijk instemmen met het voorstel, wordt een arbeidsongeschiktheidsverzekering over enkele jaren verplicht voor alle zelfstandigen. Als zij een jaar ziek zijn geweest, krijgen zij door die verzekering recht op een uitkering. De hoogte daarvan is 70 procent van de winst vóór arbeidsongeschiktheid en kan oplopen tot maximaal de hoogte van het minimumloon.
De zelfstandigen moeten het vangnet zelf bekostigen. Zij gaan ongeveer 6,5 procent van hun winst aan premie betalen. Dat bedrag kan oplopen tot 195 euro per maand. Omdat dat bedrag is gekoppeld aan het minimumloon, kan dat de komende jaren wel verder oplopen. De premie is fiscaal aftrekbaar.
De afgelopen jaren is keer op keer gebleken dat veel zelfstandigen in de praktijk geen gebruik maken van de optie om een particuliere verzekering af te sluiten. Sommigen kiezen daar bewust voor vanwege de relatief hoge kosten, maar anderen komen moeilijk in aanmerking voor een verzekering vanwege gezondheidsproblemen of leeftijd. Uit cijfers van het ministerie blijkt dat in totaal ruim driekwart niet verzekerd is tegen arbeidsongeschiktheid.
Het voorstel betekent deels een terugkeer naar de situatie van voor 2004, toen een enigszins vergelijkbare verplichte verzekering voor zelfstandigen juist werd afgeschaft. Er werd toen een streep gezet door de zogenoemde WAZ omdat deze door zelfstandigen als te duur werd ervaren en het vangnet voor lang niet iedereen toereikend was. Het idee was dat zij zich beter via de private markt konden verzekeren voor een vangnet.
Nu dat twintig jaar na afschaffing niet blijkt te zijn gebeurd en er bovendien meer zelfstandigen bij zijn gekomen, is het volgens Van Gennip nodig om met een nieuw voorstel te komen. Om niet opnieuw tegen dezelfde problemen als toen aan te lopen, verschilt de wet op een aantal punten flink van de WAZ. Zo kan de uitkering hoger uitvallen dan toen en betalen ook zelfstandigen met lage inkomsten daar premie over. De WAZ ontzag die laatste groep, waardoor de druk meer bij de hogere inkomens lag.
Dat betekent niet dat alle pijnpunten zijn verdwenen. Toen Van Gennip het plan begin vorig jaar presenteerde als onderdeel van een groot pakket maatregelen om de arbeidsmarkt aan te pakken, werd met name de verplichte verzekering kritisch ontvangen. Zzp’ers vreesden aan vrijheid in te boeten door de verplichting en zagen weinig in een extra kostenpost. Uit een raadpleging van de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) bleek dat een meerderheid van de zelfstandigen tegen het plan was.
Om hen tegemoet te komen, is in het voorstel een vrijstelling opgenomen. Zzp’ers kunnen afzien van de verplichte verzekering, mits zij zich particulier verzekeren. In de praktijk betekent dat wel dat zij hoe dan ook kosten zullen maken; de verzekering moet minimaal voldoen aan dezelfde eisen.
Het is ook de vraag in hoeverre alle zelfstandigen geholpen zijn met de verplichte verzekering. Zo moeten zij nog wel zelf in staat zijn om de wachttijd van een jaar ziekte zelf financieel te overbruggen. Bovendien is de uitkering van maximaal het minimumloon met name voor zelfstandigen met hoge inkomens, relatief laag.
Voor Van Gennip is het voorstel waarschijnlijk haar laatste wapenfeit als minister van Sociale Zaken. Haar opvolger zal de wet door beide Kamers moeten loodsen. De wet moet in 2025 worden behandeld waarna het nog enkele jaren duurt voor de verzekeringsplicht daadwerkelijk gaat gelden. In de Tweede Kamer lijkt daar vooralsnog een meerderheid voor. In het hoofdlijnenakkoord bleef een groot deel van Van Gennips beleid rondom het beteugelen van de flexibilisering van de arbeidsmarkt in ieder geval nog overeind.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant