Bij de Belgische verkiezingen werd de winnaar in Vlaanderen een verliezer, want Vlaams Belang had op een veel grotere winst gerekend. Ondertussen vond er een aardverschuiving plaats aan de andere kant van de taalgrens.
Er is eigenlijk maar één advies dat altijd weer opgaat in de Belgische politiek: waag je niet aan een voorspelling, want het loopt vaak toch weer anders. Afgelopen weekeinde bijvoorbeeld verwachtte iedereen dat Vlaams Belang de verkiezingen zou winnen, en vervolgens gebeurde dat toch niet.
Feitelijk is dat trouwens niet eens waar, want Vlaams Belang won wel, maar iedereen had op een veel grotere winst gerekend. Dus toen de partij op zondagavond hoorde dat ze met 8 zetels waren gegroeid, kwam er geen feestje op gang in het zaaltje dat de partij had afgehuurd. ‘We moeten eerlijk zijn’, zei partijleider Tom Van Grieken teleurgesteld tegen zijn achterban, ‘we hadden de ambitie de grootste te worden in gans Vlaanderen’. En daarvoor komen ze net 1 zetel tekort.
Over de auteur
Sacha Kester is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over België, Israël en het Midden-Oosten.
In een ander zaaltje was het precies andersom. De rechts-nationalistische N-VA verloor 4 zetels, maar had veel erger verwacht. Daar werd dus juist gesprongen en gejuicht, en toen de partijleider binnenkwam, scandeerde de hele zaal keihard: ‘BARTJE, BARTJE, BARTJE!’ Want het is Bart De Wever die zowel psychologisch als politiek wordt gezien als de grote winnaar van deze verkiezingen.
‘De verrassende uitslag is echt zijn verdienste’, zegt politicoloog Carl Devos (UGent). ‘De Wever heeft een formidabele campagne gevoerd. Hij ontweek het thema ‘migratie’, en wist het debat om te buigen naar ‘Vlaamse welvaart’ – een gebied waartegen Van Grieken werkelijk niets zinnigs in te brengen had. Van Grieken zei bovendien domme dingen over homorechten, waardoor hij voor veel kiezers toch te extreem klonk.’
De uitslag voor De Wever (en vele andere partijen) is dan ook een grote opluchting. Want als Vlaams Belang de grootste was geworden, zou deze partij zeker aan De Wever hebben gevraagd om het cordon sanitaire op te blazen en samen een regering te vormen. Een ‘ja’ zou van de N-VA een politieke paria maken, maar een ‘nee’ zou hem door zijn eigen rechtse achterban niet in dank zijn afgenomen. Dat nachtmerriescenario is echter van de baan dankzij dat ene missende zeteltje: de N-VA en Vlaams Belang hebben hierdoor samen net geen meerderheid in het Vlaams Parlement.
Er waren zondag nog meer feestjes in Vlaanderen. De socialisten vierden dat ze 6 zetels hebben gewonnen, de christen-democraten waren blij dat het verlies kleiner was dan in de peilingen werd voorspeld, en Groen trok de champagne open, omdat ze de kiesdrempel in elk geval had gehaald.
Alleen bij de Vlaamse liberalen was de stemming om te huilen, want de grote verliezer van deze verkiezingen was de partij van Alexander De Croo. ‘En dat is zeker voor een zittende premier een blamage’, zegt Devos. ‘In zijn thuisgemeente, het uiterst liberale Brakel, verloor hij een kwart van de stemmen. Dat betekent het einde van zijn politieke loopbaan in België.’
Aan de andere kant van de taalgrens vond ondertussen een politieke aardverschuiving plaats, want zowel in Wallonië als in Brussel werd de liberale MR de grote winnaar. Zeker voor de socialisten is dat flink slikken, want normaal gesproken stemmen de Vlaamstaligen rechts en de Franstaligen links. ‘Dit is geen overwinning’, zei partijleider Georges-Louis Bouchez zondagavond grijnzend tegen zijn achterban, ‘dit is een historisch moment.’
Zijn eigen verklaring is dat mensen een totaal ander beleid willen. Dat klinkt gek, want de MR maakte de afgelopen jaren zelf deel uit van de regeringscoalitie, maar Bouchez heeft er een gewoonte van gemaakt om de hele tijd tegen het regeringsbeleid aan te trappen. Hij duwde de partijlijn bovendien meer naar rechts, had het over veiligheid en migratie, en sprak zich hard uit over hoofddoekjes bij overheidspersoneel – thema’s die blijkbaar ook in Wallonië leven. ‘En als de Walen verder naar rechts willen, komen ze uit bij de MR’, zegt Devos, ‘want in Wallonië heb je verder geen rechtse alternatieven.’
In theorie is deze uitslag voor de formatie van de federale (landelijke) regering ook goed nieuws. Aan beide kanten van de taalgrens zijn de verkiezingen tenslotte gewonnen door rechtse centristen: je zou kunnen zeggen dat die twee wel een regering kunnen vormen. ‘Het is nog even afwachten hoe de chemie is tussen Bouchez en De Wever’, zegt Devos. ‘Het zijn twee haantjes, dus ze zijn aan elkaar gewaagd.’
Bovendien moeten er andere partijen worden gevonden die bij hen in de coalitie willen stappen. ‘En het verleden heeft ons één ding geleerd’, zegt Devos, ‘een formatie kan bij ons heel lang duren. We kunnen ons ook dit keer beter niet wagen aan een voorspelling.’
Geselecteerd door de redactie
Wisselwerking Europese en nationale politiek is duidelijk zichtbaar in de verkiezingen
De proef met een simpeler stembiljet werd door lang niet iedereen begrepen, blijkt in Borne
In Duitsland ziet men de uitslag als motie van wantrouwen tegen de regering, alweer
Source: Volkskrant