Na de verkiezingsuitslag van zondag begint in Brussel een onrustige tijd: welke nieuwkomers gaan bij welke fractie, wie wordt de nieuwe Commissievoorzitter, hoe groot wordt de invloed van radicaal-rechts? We leggen Brussel-correspondent Marc Peeperkorn vijf vragen voor over de komende weken.
Hoe zien de komende dagen en weken eruit?
‘Deze week vergaderen de huidige fractievoorzitters over de verkiezingsuitslag. Het is het begin van keiharde onderhandelingen over de gewilde posities in het Europese Parlement (EP): het voorzitterschap, de voorzitterschappen van de Parlementscommissies, rapporteurschappen. Kortom, wie krijgen de prestigieuze functies in het parlement?
‘Daarbij staat centraal wie de grootste is geworden. Hoe meer je hebt gewonnen, hoe sterker je staat in die onderhandelingen. In juni moet dit alles zijn beslag krijgen. Een voorbeeld van hoe in dit spel zaken kunnen veranderen, is het voorzitterschap van het Europees Parlement. Dat was altijd één persoon die dit ambt voor vijf jaar bekleedde. Tot christen-democraten en sociaal-democraten de termijn besloten te splitsen: ieder kreeg 2,5 jaar.’
Hoe groot wordt de invloed van rechts in deze onderhandelingen, nu de klassieke partijen hun meerderheid hebben behouden?
‘De klassieke partijen – christen-democraten, sociaal-democraten, liberalen en groenen – verliezen, maar niet zo dramatisch als was voorspeld. Rechts wint bescheiden. Bij andere fracties zitten echter overwegend anti-Europese, zeer rechtse partijen, dus als geheel groeit het radicaal-rechtse blok aanzienlijk. Rechts werkt alleen niet samen, of die samenwerking verloopt moeizaam. Dat gaat de klassieke partijen beter af. Vandaar dat zij naar verwachting ook de komende vijf jaar de toon zullen zetten.
‘Wat wel kan gebeuren, is dat de klassieke partijen op thema’s als landbouw en klimaat met rechts zullen samenwerken. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, gaat nu een politiek programma maken met daarin afspraken voor de komende vijf jaar. Met steun van de traditionele partijen heeft Von der Leyen een solide meerderheid. Je zult echter zien dat de meningen op een aantal beleidspunten uiteen zullen lopen tussen de middenpartijen. Er zullen dan deals moeten worden gemaakt, met andere coalities.’
Bestaat er in het Europees Parlement zoiets als fractiediscipline?
‘Ja, maar die is minder strikt dan in de Tweede Kamer. Daarom zal de invloed van radicaal-rechts vermoedelijk wel degelijk zichtbaar worden. Ook omdat sommige stemmingen geheim zijn – zoals de eerste belangrijke stemming, over wie de nieuwe Commissievoorzitter wordt. Dat creëert ruimte voor die deals.’
‘Verder zullen de regeringsleiders en vakministers, die met het Europees Parlement de wetgeving moeten uitonderhandelen en goedkeuren, niet blind zijn voor de uitslag. Zij zullen die mogelijk laten meewegen in hun standpunten.’
Er zijn meer dan vijftig nieuwkomers; waar komen zij terecht, en worden zij een machtsfactor in het Europees Parlement?
‘De nieuwkomers kunnen een plek zoeken bij een van de bestaande fracties. Die moeten ze dan wel accepteren. Daarbij wordt gekeken naar standpunten, maar ook stijl. De fracties hebben geen zin in gedoe. Het Hongaarse Fidesz sloot zich ooit aan bij de Europese Volkspartij (EVP); dat heeft die fractie veel hoofdpijn opgeleverd.
Kunnen nieuwkomers zich nergens bij aansluiten, dan kunnen ze een nieuwe groep oprichten, eventueel met leden uit bestaande fracties. Om een fractie op te richten, zijn tenminste 23 Europarlementariërs uit minstens zeven lidstaten nodig.’
‘Het zoeken naar een plek binnen de fracties vindt de komende twee weken plaats. Op 16 juli, wanneer de eerste plenaire vergadering van het EP wordt gehouden, zal al veel duidelijk zijn over de nieuwkomers – waar ze landen, of dat ze nieuwe fracties gaan vormen. Dat laatste is eerder geprobeerd, maar dan viel de groep uit elkaar. Dat kan nu weer gaan gebeuren. Veel nationalistisch-rechtse partijen liggen elkaar niet zo goed.’
Von der Leyen wil graag een nieuwe termijn als Commissievoorzitter. Hoe gaat ze de komende tijd te werk?
‘De regeringsleiders moeten haar dan eerst voordragen als kandidaat-voorzitter. Dat gebeurt vermoedelijk eind juni. Vervolgens moet ze in het parlement 361 stemmen krijgen, de helft plus 1. Daarover zal de komende weken met verschillende fracties onderhandeld worden. Op papier is er een meerderheid, maar vanwege de geheime stemming is dat te dun. Ze zal dus ook praten met bijvoorbeeld de Groenen en eventueel de conservatieve ECR-fractie.’
‘In ruil voor steun, zullen de partijen haar om toezeggingen vragen, vastgelegd in haar politieke programma. De verwachting is de het EP medio juli over de kandidatuur van Von der Leyen stemt. Als de steun er nog niet is, kan dat ook later worden, zoals in september. Zodra de Commissievoorzitter is gekozen, kan die beginnen met de samenstelling van de rest van de Commissie. Elk EU-land moet een kandidaat leveren, ook die moeten uiteindelijk de steun krijgen van het Europees Parlement. Von der Leyen hoopt op 1 december met haar nieuwe ploeg van start te gaan.’
‘Het klinkt nu dat Von der Leyen zal gaan samenwerken met de Italiaanse premier Meloni, met wie ze een goede verstandhouding heeft. Ik zou dat niet overschatten. De verstandhouding tussen die twee komt vooral tot uiting op de Europese toppen. Het conservatieve ECR krijgt 73 zetels, maar dat is maar een van de vele fracties. Bovendien zitten er slechts tien Italianen in. De rest varieert van het Spaanse VOX en het Poolse PiS tot de Belgische N-VA.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant