De Franse president Macron heeft zondagavond nieuwe parlementsverkiezingen aangekondigd, als reactie op de overwinning van Rassemblement National bij de Europese verkiezingen. Macron loopt nu het risico op een nieuwe, binnenlandse zege voor de radicaal-rechtse partij. Wat bezielt hem?
Zondagavond, even na 19.00 uur. In het presidentieel paleis schaart Emmanuel Macron zich om tafel met minister Gabriel Attal en enkele andere ministers. Nog een uur te gaan tot de voltrekking van het aangekondigde onheil. Dan tonen de eerste exitpolls de alom verwachte monsterzege voor de radicaal-rechtse partij Rassemblement National.
President Macron neemt de vlucht naar voren. Ruim voordat de uitslagen binnendruppelen, neemt hij zijn beslissing. Hij zal het parlement ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven, zo kondigt Macron zijn gezelschap aan. Zoals dagblad Le Monde in een korte reconstructie van die avond opmerkt: een beslissing als een donderslag, maar iedereen weet dat verdere discussie zinloos is als de president heeft gekozen.
Over de auteur
Eline Huisman is correspondent Frankrijk voor de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Ook binnen zijn eigen partij komt het besluit volkomen onverwacht. Het ongeloof druipt van de gezichten op beelden van de uitslagenavond bij Renaissance in Parijs. ‘Ik begrijp het niet. Op dit moment ben ik totaal verbijsterd’, verklaarde Renaissance-parlementariër Ludovic Mendes bij nieuwszender FranceInfo. Wat hoopt Macron met deze zet te bereiken?
Het is een enorme gok, daarover zijn de duiders in Frankrijk het eens. De vraag is op welke uitkomst de president lijkt te mikken. ‘Het is een daad van vertrouwen’, zegt de president zondagavond zelf. ‘Vertrouwen in u, beste landgenoten, in het vermogen van het Franse volk de juiste keuze te maken voor zichzelf en voor toekomstige generaties.’
Een eerste scenario waarop Macron zou kunnen mikken, is dat nieuwe verkiezingen de positie van zijn partij in de assemblée nationale, de Franse Tweede Kamer, versterken. Bij de laatste parlementsverkiezingen in juni 2022 verloor Macron de absolute meerderheid. Dat frustreert het kabinet bij het doorvoeren van nieuwe plannen, en sindsdien is herhaaldelijk gespeculeerd over de mogelijkheid vervroegde verkiezingen uit te schrijven. De druk vanuit Rassemblement National, nu al de grootste oppositiepartij in het parlement, belooft na de overwinning van zondagavond alleen maar verder toe te nemen.
Maar heel Frankrijk weet dat die strategie riskant is. In 1997 deed toenmalig president Jacques Chirac een vergelijkbare poging zijn basis te verstevigen door nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Het leidde tot een overwinning voor de linkse Parti Socialiste, waardoor Chirac gedwongen werd tot cohabitation – samenwerking met een premier van andere gezindte – met de socialistische Lionel Jospin.
Een vergelijkbare uitkomst voor Macron is zeer goed denkbaar, met een nieuwe, ditmaal binnenlandse zege voor Rassemblement National. Dan komt het scenario in beeld van samenwerking met een radicaal-rechtse premier. De leiding van RN liet maandag weten in dat geval partijleider Jordan Bardella naar voren te schuiven. Overigens is de president, die zelf zijn premier kiest, alleen verplicht die bij Rassemblement National te zoeken als de partij een absolute meerderheid haalt.
Het scenario waarop Macron in dat geval zou kunnen hopen, is dat Rassemblement National onderuitgaat zodra het regeringsverantwoordelijkheid moet dragen – een primeur voor de partij. Een mislukking zou dan helpen voorkomen dat een radicaal-rechtse presidentskandidaat in 2027 het Elysée verovert.
Hoewel partijleider Bardella in de campagne voortdurend heeft gehamerd op het ontbinden van het parlement in geval van een verkiezingszege voor RN, werd binnen de partij zondagavond behalve euforisch ook enigszins zenuwachtig gereageerd: nu moeten ze het gaan waarmaken.
Buiten de strategische overwegingen en risico’s om werd Macrons keuze ook met instemming begroet door andere oppositiepartijen, die het als een democratische keuze zien na een dergelijk verlies.
En dan is er nog het karakter als deel van het ‘waarom’. Macron is een president van onverwachte, grote gebaren, lef en ‘disruptie’, zoals het in Franse media wordt getypeerd. Door meteen na de verkiezingen met een grote beslissing te komen, stelt Macron de situatie op scherp: wil Frankrijk echt een toekomst onder leiding van Rassemblement National?
Het antwoord op die vraag zal na 7 juli duidelijk moeten worden. Dan vindt de tweede ronde van de parlementsverkiezingen plaats, na de eerste ronde op 30 juni. Ieder kiesdistrict stemt voor één kandidaat, die met een meerderheid gekozen moet worden. Dat is anders dan bij de Europese verkiezingen, en kan er mogelijk voor zorgen dat de winst van Rassemblement National landelijk minder groot uitpakt. Maar niets is zeker, en zelfs een absolute meerderheid voor de radicaal-rechtse partij wordt niet uitgesloten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant