De hoogste militair van het land, Commandant der Strijdkrachten (CDS) Onno Eichelsheim, ligt onder vuur van de formerende partijen PVV en VVD na zijn stelling dat Israël in de Gaza-oorlog ‘in het algemeen disproportioneel geweld gebruikt bij het behalen van zijn doelen’.
De VVD is verbaasd, de PVV verontwaardigd. Eichelsheim reageerde zondag in tv-programma Buitenhof op een vraag naar ‘de Israëlische aanval in Gaza, opnieuw, waarbij het vier gijzelaars heeft bevrijd’ en waarbij ‘het aantal doden aan de kant van Gaza, volgens de Gazaanse overheid, 236’ was.
Op de vraag of deze aanpak van Israël militair gezien te verdedigen was, antwoordde hij dat het ‘allereerst natuurlijk fijn is’ als vier gijzelaars zijn bevrijd. ‘Maar als de schade daadwerkelijk zo groot is, kun je je afvragen of dat in verhouding staat.’ Hij zei het ‘heel ingewikkeld’ te vinden hoeveel geweld nodig is voor het bevrijden van gijzelaars. ‘Dus daarmee ga je op een gegeven moment wel een grens over van wat de prijs is die je moet betalen.’
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Dat hooggeplaatste militairen van met Israël bevriende landen – in navolging van veel westerse militaire experts – kritische noten kraken over de Israëlische strategie, is niets nieuws. Vorige maand nog kritiseerde Amerika’s hoogste militair, generaal Brown, Israël voor het verlaten van ingenomen gebied in Noord-Gaza, wat de terugkeer van Hamas vergemakkelijkt en het geven van humanitaire hulp bemoeilijkt.
Maar Eichelsheims opmerkingen – en zijn algemene oordeel over Israëls militaire optreden – wijken wel af van de lijn van het demissionaire kabinet, dat al maanden zorgvuldig een middenweg bewandelt tussen Israël en de Palestijnen. Daarbij zegt het dat Israël zich aan het humanitair oorlogsrecht moet houden, maar is het voorzichtig in het vellen van een oordeel over de proportionaliteit van dat optreden.
Over de precieze gang van zaken bij de Israëlische bevrijdingsactie in Nuseirat bestaat nog veel onduidelijkheid. Wel is bekend dat de actie wekenlang werd voorbereid en enkele keren werd uitgesteld, dat zij met hoge risico’s gepaard ging, en – volgens Israëlische zegslieden – ook had kunnen uitmonden in een ‘Black Hawk Down’-situatie (een berucht voorval in de Somalische hoofdstad Mogadishu in 1993, waarbij Amerikaanse militairen klem kwamen te zitten tussen vijandelijk vuur), waarbij het reddingsteam en de bevrijde gijzelaars gedood of gewond hadden kunnen worden.
‘Dit was een missie in het hart van een woonwijk waar Hamas zich bewust verschool tussen huizen waar zich burgers en bewapende terroristen bevonden die de gijzelaars bewaakten’, zei schout-bij-nacht Daniel Hagari, woordvoerder van de Israëlische strijdkrachten. De reddingsactie gebeurde op klaarlichte dag, in twee nabijgelegen gebouwen. De bewakers van gijzelaar Noa Argamani werden verrast en overrompeld, maar bij de bevrijding van de drie overige gijzelaars ontstond een vuurgevecht.
Nadat die ook bevrijd waren, begon de levensgevaarlijke aftocht, met nu een open en intens vuurgevecht midden op straat, waarbij Hamas volgens Hagari ‘van achter burgers’ op het reddingsteam schoot en Israël Hamas-doelen intensief vanuit de lucht bestookte. Een van de voertuigen waarmee het Israëlische reddingsteam wilde ontsnappen naar twee klaarstaande helikopters, werd uitgeschakeld door Hamas. Een gepantserd voertuig dat ze daarna kwam ontzetten, overkwam hetzelfde. ‘Er was een dunne lijn tussen een groot succes en een grote mislukking’, zei een Israëlische functionaris tegen The Wall Street Journal.
Die penibele situatie verklaart waarschijnlijk waarom Israël zo fel met luchtaanvallen reageerde om een aftocht mogelijk te maken. ‘Alleen met een ring van vuur kon je ze ontzetten’, zei David Tsur, de oud-commandant van de politie-eenheid die de bevrijdingsactie uitvoerde.
Zeker is dat het van beide kanten fel gevoerde gevecht leidde tot een grote geweldsexplosie met veel slachtoffers. Muhannad Thabet, een 35-jarige ooggetuige, zei tegen AFP dat ook het gebied rond de markt van Nuseirat vanuit de lucht werd bestookt, waardoor de buurt ‘in rook en vlammen’ veranderde. ‘Mensen schreeuwden – jong en oud, vrouwen en mannen. Iedereen wilde vluchten, maar het bombardement was intens en iedereen die bewoog liep het risico gedood te worden door de bombardementen en het vuurgevecht.’
EU-buitenlandchef Josep Borrell sprak van een ‘slachting’ en de VN-chef voor humanitaire hulp noemde het Nuseirat-vluchtelingenkamp het ‘epicentrum van het seismische trauma dat burgers in Gaza blijven ondergaan’. Hoeveel van de slachtoffers Hamas-militanten zijn, is onbekend. ‘Meer dan tweehonderd mensen werden gedood ten gunste van vier Israëli’s’, zei een andere ooggetuige, Ahmed Wael. ‘Dat is waanzinnig en ik ben echt furieus. Ik ben ook boos dat Hamas ervoor koos deze mensen tussen ons te verstoppen. Waarom?’
Tegen deze dramatische achtergrond vielen de uitspraken van Eichelsheim zondag verkeerd bij twee partijen uit het deze maand te vormen nieuwe kabinet. Op X reageerde Geert Wilders (PVV) dat als hij minister van Defensie was geweest Eichelsheim tot de orde had geroepen wegens diens ‘onbegrijpelijke, ongepaste, foute opmerking’. Ruben Brekelmans (VVD) reageerde uitvoeriger. Hij stelde ‘verbaasd’ te zijn over Eichelsheims uitspraken, om verschillende redenen.
‘Tot zover lijkt het dat de meeste Gazaanse slachtoffers niet direct zijn veroorzaakt door de Israëlische bevrijdingsactie, maar door de reactie van #Hamas’, schreef Brekelmans zondag op X. ‘Hamas schoot op het bevrijdingsteam, de gijzelaars en helikopters. Alles vanuit een dichtbevolkt gebied. Dit vuurgevecht lijkt de oorzaak van een groot aantal slachtoffers.’ Brekelmans hekelt ook dat de rol van Hamas ‘ook hier weer onvermeld blijft’.
Brekelmans viel ook over het feit dat Eichelsheim had gesproken over het in het algemeen ‘disproportionele gebruik van geweld’ door Israël – een juridische term die het demissionaire kabinet volgens hem opzettelijk vermijdt ‘omdat dit door een rechter moet worden vastgesteld. (...) De CDS beschikt niet over de benodigde informatie om dit juridische oordeel te vellen.’ Brekelmans is overigens milder dan Wilders: ‘Normaal formuleert de #CDS altijd heel bedachtzaam en zorgvuldig. Ik ga er maar vanuit dat dit een slordigheid was.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant