De spanning tussen democratieën en autocratieën bouwt zich al jaren op.
Zij kwam onlangs tot ontlading met de Iraanse raketaanval op Israël, dat de afgevuurde projectielen samen met Amerika, Groot-Brittannië en Frankrijk onschadelijk maakte. Wat al zo lang sluimerde, was voor het eerst uitgemond in een openlijke, directe confrontatie. Die was ook zo weer voorbij. Maar was zij een voorbode van – ik durf het woord bijna niet te gebruiken – een wereldoorlog?
Het democratische kamp staat onder druk. Oekraïne heeft het zwaar tegen Rusland, dat zich gesteund weet door China, Iran en Noord-Korea. Israël ligt onder vuur van een groot deel van de wereldopinie. Taiwan wordt steeds meer afgeknepen door China. In alle gevallen is belangrijk wat het westerse blok (Amerika, Europa, Japan, Australië) kan of wil doen.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Militair en economisch is het nog steeds een formidabele macht, maar het worstelt intern met splijtende cultuuroorlogen en verlammende polarisatie. Over en weer bedient men zich van ondergangsretoriek. Meningsverschillen die normaal zijn in een democratie, worden uitvergroot tot existentiële gevaren voor Beschaving, Rechtsstaat, Planeet. Hoe groter de woorden, hoe kleiner het vermogen om nog een beetje gewoon zaken met elkaar te doen. Het kan de westerse weerbaarheid aantasten.
Ook al omdat onzeker is of de burgers in democratieën nog wel in staat zijn tot het brengen van offers. Bij een persbezoek aan de Navo hamerden zegslieden erop dat de strijd in Oekraïne ook over ons gaat. ‘Het is onze oorlog.’ Mee eens, maar ik moest wel denken aan hoe ik eerder op die dag naar het station was gefietst voor de trein naar Brussel.
Het was een paar dagen voor Pasen. Bij een slijter werd de voorgevel aan het zicht onttrokken door een grote stapel met dozen wijn, meer dan manshoog. Ha, dacht ik, Breda maakt zich op voor de feestdagen. Hoe zullen wij, gewend geraakt aan het goede leven, reageren als Oekraïne dreigt te bezwijken onder de Russische overmacht en er steunmaatregelen nodig zijn die echt diep in het eigen vlees snijden. Blijft het dan nog ‘onze oorlog’?
De Russische president Poetin zoemt gretig in op wat hij ziet als westerse zwakheden. Het rechts-radicale populisme dat rammelt aan de poorten van de gevestigde macht nu in de Europese en straks in de Amerikaanse verkiezingen, de verbeten woke-discussies en de gehechtheid aan comfort. Voor hem zijn dat allemaal aspecten van de inwendige rot van het decadente Westen. Maar laat hij zich niet te snel rijk rekenen.
In Oekraïne opereren Amerika en Europa behoedzaam. Ze willen niks doen dat tot een directe oorlog kan leiden met Rusland. Toch gaan ze steeds een stap verder in hun steun omdat ze beseffen dat de fysieke ondergang van Oekraïne een minstens zo vernietigende psychologische nederlaag voor het Westen zou betekenen. De levering van langeafstandsraketten en het door Oekraïne met die wapens bestoken van vijandelijke aanvoerlijnen op Russisch grondgebied is niet langer taboe.
Een Navo-lidmaatschap zit er voorlopig niet in, wel wordt naarstig naar manieren gezocht om de banden met het bondgenootschap strakker aan te halen. De Amerikaanse miljardensteun is hervat na een tergend moeizaam maar uiteindelijk succesvol democratisch traject in het Congres.
Niets gaat gemakkelijk in democratieën, zeker niet in tijden van polarisatie. Maar als het erop aankomt, doen ze vaak toch wat moet. In de jaren tachtig werden ondanks publieke protesten nieuwe Navo-raketten geplaatst als antwoord op de Sovjetdreiging. Bij de Iraanse aanval schoten ze Israël te hulp. Met Saoedi-Arabië en Jordanië als verrassende partners. Geen democratieën, maar voor hen is Iran het grotere kwaad.
De autocraten zien dat de westerse tegenstander van zich kan afslaan. Snoeihard zelfs, in het geval van Israël. Wie door de bril van de moraal kijkt veroordeelt het, maar reken maar dat Iran en consorten vooral oog hebben voor het machtsvertoon. Schielijk heeft Iran zich weer teruggetrokken in zijn schuttersput. Liever een indirecte schaduwoorlog dan een openlijke rechtstreekse confrontatie.
Dat laatste lijkt ook te gelden voor Amerika, Rusland en China. Deze drie imperiale mogendheden zijn sinds 1945 nooit mondiaal direct slaags geraakt met elkaar. Alleen al vanwege de kernwapens zit niemand te wachten op een wereldoorlog. Maar spannend blijft het.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns