Brusselse baantjescarrousel: welke Europese vacatures komen na de verkiezingen vrij?

Brusselse baantjescarrousel: welke Europese vacatures komen na de verkiezingen vrij?

De Europese verkiezingen zitten erop, maar eigenlijk begint de stoelendans van de Europese macht nu pas echt. NU.nl vertelt welke Brusselse banen na de verkiezingen opnieuw worden ingevuld.

De verkiezingen zijn in de eerste plaats natuurlijk bedoeld om het Europees Parlement nieuwe invulling te geven. Zo'n 380 miljoen Europeanen stemmen op partijen die samen de machtsverhoudingen in het Parlement bepalen.

De nieuwe samenstelling van de Europese fracties bepaalt de ideologische koers van de Europese Unie voor de komende vijf jaar. Momenteel is de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP) nog de grootste. De EVP maakt goede kans om de grootste te blijven, maar de verwachting is dat de radicaal-rechtse Identiteit en Democratie (ID) flink zal groeien.

Op de eerste zitting in juli zal ook duidelijk worden wie de huidige Parlementsvoorzitter Roberta Metsola zal opvolgen. De belangrijkste erfenis van de Maltese voorzitter is het aanscherpen van corruptieregels in het Parlement naar aanleiding van de gigantische corruptiezaak Qatargate, waarbij meerdere Europarlementariërs zich lieten omkopen door onder meer de Qatarese overheid.

Qatargate symboliseert in veel opzichten wat er schort aan het Europees Parlement: het gemak waarmee Europarlementariërs hun integriteit te grabbel gooien, het gebrek aan naleving van de regels en de relatieve desinteresse bij het Europese publiek. Metsola kwam begin dit jaar met een plan om de problemen aan te pakken, maar voor haar opvolger is er nog veel werk aan de winkel.

Parlement speelt belangrijke rol in benoeming voorzitter Commissie

De nieuwe samenstelling van het Parlement zal ook cruciaal zijn bij de benoeming van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Tot 2014 werd die topfunctie achter gesloten deuren door de Europese Raad ingevuld, waarna het Parlement de benoeming met een meerderheid moest goedkeuren.

In een poging het proces transparanter te maken, werd in 2014 besloten om de zogeheten Spitzenkandidat-procedure in te voeren. Dit betekende dat Europese fracties allemaal een eigen kandidaat - een soort lijsttrekker - naar voren schoven. Zo hadden kiezers tijdens de campagne een gezicht bij de fracties. De kandidaat van de winnende fractie zou dan ook voorzitter worden, was de gedachte.

Maar al bij de tweede poging in 2019 ging het mis. Nadat de christendemocratische EVP de verkiezingen won, zou Spitzenkandidat Manfred Weber de nieuwe voorzitter worden. Maar de regeringsleiders in de Europese Raad zagen dat niet zitten en besloten de benoeming tegen te houden.

Vanwege de impasse die ontstond, toverde de EVP de toen nog totaal onbekende Ursula von der Leyen uit de hoge hoed. Hoewel ze geen rol speelde in de campagne en vrijwel niemand haar kende, lukte het haar wel om goedkeuring van het Parlement én de Raad te krijgen. Genoeg reden voor critici om de Spitzendkandidat-procedure dood te verklaren en voor sommige fracties om het systeem de komende verkiezingen te boycotten.

Von der Leyen koerst op tweede termijn af

De nieuwe voorzitter zal leidinggeven aan een nieuwe Commissie. Het lijkt er niet op dat Von der Leyens tweede termijn serieus in gevaar komt, en dus is het goed mogelijk dat zij na de verkiezingen aan zet is om een nieuwe Commissie samen te stellen.

Ze zal dan 26 Eurocommissarissen (één per lidstaat, buiten de voorzitter zelf) kiezen die elk een portefeuille toegewezen krijgen. Vervolgens moet de nieuwe Commissie goedgekeurd worden door zowel de Europese Raad als het Europees Parlement.

Bij het verdelen van de posten gaat speciale aandacht uit naar de benoeming van de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie, beter bekend als buitenlandchef. Momenteel is dat de Spanjaard Josep Borrell, die als taak heeft om de EU op het internationale toneel te vertegenwoordigen.

In het kader van de oorlog in Oekraïne zal de nieuwe buitenlandchef uit een oostelijke EU-lidstaat moeten komen. Op poleposition voor deze topbaan ligt Kaja Kallas, die nu premier van Estland is en een verleden heeft in het Europees Parlement.

Een nieuw gezicht in de Europese Raad

Een andere vacature die later dit jaar open komt te staan, is die van voorzitter van de Europese Raad. Nu is dat nog de Belg Charles Michel, maar zijn termijn loopt in november af. Daarna kiezen de regeringsleiders van de 27 lidstaten een nieuwe voorzitter.

Michels opvolger, die in eerste instantie een termijn van 2,5 jaar zal uitzitten, wordt verantwoordelijk voor het bemiddelen tussen de Europese regeringsleiders in Europese toppen, waar grote besluiten worden genomen. Doorgaans is de Raad voorstander van een zittend premier, of eentje die net is afgetreden.

De grootste kanshebbers zijn nu de Portugese oud-premier António Costa en de Deense zittende minister-president Mette Frederiksen. En als derde optie is er altijd nog Mario Draghi, de Italiaanse oud-premier en voormalig president van de Europese Centrale Bank die de EU in 2012 eigenhandig uit de eurocrisis trok.

Source: Nu.nl algemeen