Ook deze zomer zullen veel mensen weer in de auto of het vliegtuig stappen richting hun vakantieadres. Verhoogt een lange reis het risico op trombose?
Slechts 28 jaar was ze, toen Emma Christoffersen in 2000 plotseling overleed aan trombose na een vlucht van Australië naar Engeland. Haar dood werd breed uitgemeten in de Britse media: talloze reizigers zouden risico lopen op hetzelfde lot. Maar hoe groot is de kans op trombose bij lange reizen nu werkelijk?
Normaal gesproken klontert bloed alleen wanneer er een wond is, in alle andere situaties is het vloeibaar. In het geval van trombose ontstaat er een bloedstolsel zonder wondje, wat de bloedstroom door een bloedvat – een ader of een slagader – blokkeert. Als gevolg daarvan krijgen organen geen zuurstofrijk bloed meer aangevoerd, of kan zuurstofarm bloed niet meer terugstromen naar het hart.
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van o.a. gezondheid, geld en duurzaamheid.
Vliegreizen van minimaal vier uur verhogen de kans op trombose ongeveer drie keer, vertelt hoogleraar klinische epidemiologie Suzanne Cannegieter (LUMC). Dat betekent dat iemand die normaal gesproken een kans van 0,0003 procent heeft op trombose – het gemiddelde risico op trombose per dag – in het vliegtuig een risico loopt van 0,0009 procent.
Uit grote studies, bijvoorbeeld onder vliegtuigpersoneel en werknemers van grote bedrijven die de hele wereld over vliegen, blijkt dat ongeveer een op de vijfduizend vliegtuigpassagiers trombose ontwikkelt. ‘Ik zou nooit tegen mensen zeggen dat ze niet naar China moeten vliegen omdat ze trombose kunnen krijgen’, zegt Cannegieter. ‘Maar op populatieniveau is er wel een probleem, omdat er miljarden mensen per jaar vliegen.’
Het verhoogde risico op trombose in het vliegtuig komt vooral door het lange stilzitten. ‘De bloeddoorstroming in de aderen wordt dan zo traag dat het bloed kan klonteren’, zegt vasculair geneeskundige in het Tergooi MC Pieter Willem Kamphuisen, tevens hoogleraar vasculaire geneeskunde aan het Amsterdam UMC.
Voor lange mensen in de economyclass komt daar nog eens bij dat ze hun benen moeten opvouwen in de krappe beenruimte die beschikbaar is. Daardoor ontstaan knikken in de bloedvaten van de knieën en heupen, waardoor het bloed nog lastiger kan stromen.
Omgekeerd kunnen korte mensen niet met hun voeten bij de grond, waardoor de vliegtuigstoel extra in hun knieholten duwt en de bloedstroom blokkeert. Als gevolg hebben zowel lange (boven de 1,85 meter) als korte mensen (onder de 1,65 meter) een hoger risico op trombose in het vliegtuig dan mensen met een lengte ertussenin.
Maar een slechte doorstroming van het bloed is niet het hele verhaal, bleek uit een studie van Cannegieter en haar collega’s. Zij vroegen aan 71 gezonde vrijwilligers om acht uur lang in het vliegtuig te zitten voor een vlucht van Schiphol naar de Canarische Eilanden en weer terug. Twee weken later keken dezelfde vrijwilligers acht uur lang naar een filmmarathon, eveneens zittend.
Een deel van de deelnemers had een geactiveerde bloedstolling na de vlucht, maar niet na de filmmarathon: een indicatie dat er in het vliegtuig meer speelt dan alleen stilzitten. Cannegieter vermoedt dat de lage zuurstofspanning in het vliegtuig een proces in gang zet dat tot een hogere stollingsneiging leidt.
Ook wie urenlang in een auto zit, loopt waarschijnlijk een verhoogd risico op trombose. In de praktijk valt dat mee, omdat autobestuurders over het algemeen meer beenruimte hebben dan vliegtuigpassagiers en geregeld stoppen voor een pauze.
Om trombose in het vliegtuig of de auto te voorkomen, is het belangrijk om regelmatig te bewegen. Kamphuisen: ‘Wat helpt, is de kuitspieren gebruiken. Ga door het vliegtuig lopen of beweeg je tenen van boven naar beneden.’
Korte mensen die normaal gesproken met bungelende voeten in het vliegtuig zitten, kunnen een grote tas meenemen om hun voeten op te zetten. Zo duwt de stoel minder in de knieholten en kan het bloed beter doorstromen.
Omdat trombose in het ergste geval dodelijk kan zijn, lijkt het verleidelijk om voor een lange vlucht bloedverdunners te slikken, die het risico op stollingen verlagen. ‘Maar dat raden wij niet aan als je verder geen indicatie hebt voor bloedverdunners’, aldus Kamphuisen. ‘De risico’s van bloedverdunners, namelijk bloedingen, wegen dan niet op tegen de baten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant