GroenLinks-PvdA is met acht zetels de grootste partij in de exitpoll van Ipsos I&O. De PVV is tweede, met zeven zetels. Ipsos hanteert een foutmarge van één zetel.
De definitieve uitslag wordt pas bekend als de verkiezingen in alle EU-lidstaten voorbij zijn. De laatste stembureaus sluiten zondagavond in Italië om 23.00 uur. De Nederlandse uitslag wordt kort daarna gepubliceerd
Volg al het nieuws en onze belangrijkste verhalen in ons dossier Europese Verkiezingen.
De christendemocratische voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, heeft voor de Europese verkiezingen haar stem uitgebracht in de gemeente Burgdorf bij Hannover. Hier verblijft ze op het moment dat ze niet in Brussel is. Ze heeft er een landhuis en houdt er paarden. In september vorig jaar werd een van haar favoriete pony’s door een wolf doodgebeten.
Burgdorf ligt in de Duitse deelstaat Nedersaksen, waarvan Von der Leyens vader, Ernst Albrecht, van 1976 tot 1990 premier was. Zelf was ze er drie jaar minister voor familieaangelegenheden. Von der Leyen is in Brussel geboren, in het jaar dat haar vader aantrad als topambtenaar bij de Europese Economische Gemeenschap (EEG).
De 65-jarige Von der Leyen is sinds 2019 commissievoorzitter en ambieert een tweede ambtstermijn. Haar herbenoeming is echter allerminst zeker. Sommige lidstaten vinden dat ze wel erg veel macht naar zich toe getrokken heeft. In het Europees Parlement, dat een benoeming moet goedkeuren, menen de sociaaldemocraten en liberalen dat zij te veel neigt naar samenwerking met radicaal-rechts, vooral door haar goede verhouding met de Italiaanse premier Giorgia Meloni.
Sebas van Aert
In België wordt vandaag niet alleen gestemd voor het Europees Parlement, maar ook voor het federale (landelijke) parlement en de parlementen van de drie gewesten Vlaanderen, Wallonië en Brussel. De verwachte opkomst is hoog, gezien in België als een van de weinige landen in de Europese Unie een opkomstplicht geldt. Wie niet komt opdagen, riskeert een boete.
Er worden twee uitkomsten voorspeld. Allereerst lijkt verkiezingswinst van het uiterst rechtse Vlaams Belang vrijwel zeker. Bij alle peilingen komt de partij uit op een winst van ruim 25 procent, aanzienlijk meer dan de 10 procent van 1991, het jaar waarin andere politieke partijen afspraken nooit te gaan samenwerken met extreem-rechtse partijen. Sindsdien is de partij tot de oppositie veroordeeld. Of daar na deze verkiezingen een eind aan komt, is de vraag.
Een tweede is dat de regeringsformatie traditiegetrouw lastig zal worden, België heeft het wereldrecord formeren op haar naam staan. Waar in Vlaanderen vooral op rechts gestemd zal worden, zijn het in Wallonië links en uiterst links die populair zijn onder de kiezers. In het zuidelijkste gewest van het land krijgt radicaal-rechts maar geen voet aan de grond.
Voor de Europese verkiezingen zullen de Belgen 22 Europarlementariërs kiezen. Hiervan zijn er 13 Nederlandstalig, 8 Franstalig en 1 Duitstalig. In België wonen zo’n 80 duizend Duitstaligen in het oosten van het land, ook wel Ostbelgien genoemd.
Het is in België niet ongewoon dat oud-premiers na het vervullen van hun nationale baan vervolgens de stap naar het Europese toneel maken. Zo staan er twee voormalige premiers bovenaan de lijst van de linkse Waalse partijen en hebben bekende Belgische EU-politici zoals Charles Michel (de huidige voorzitter van de Europese Raad) en Guy Verhofdstadt ook een verleden als minister-president. In de wandelgangen klinkt de naam van de huidige premier Alexander De Croo al als kanshebber voor de baan van EU-buitenlandchef.
Sebas van Aert
Lees hier twee reportages over de Belgische verkiezingen: Is Vlaams Belang na zondag nog buiten de Belgische regering te houden? De kiezers in Ninove zijn het cordon sanitaire ‘kotsbeu’ en De Walen blijven zich Belg voelen, de Vlamingen worden steeds Vlaamser: valt België te lijmen?
Correctie (9 juni): in een eerdere versie van dit bericht stond dat in België stemplicht zou gelden. Dat klopt niet; het gaat om een opkomstplicht. Dat is hierboven aangepast.
Vandaag kan het gros van de pakweg 360 miljoen Europese kiezers in 21 van de 27 EU-landen zijn stem uitbrengen voor het Europees Parlement. Dit geldt voor grote landen als Spanje, Italië, Frankrijk en Duitsland, maar ook voor kleinere zoals Denemarken, Litouwen en Cyprus. In Nederland, Ierland, Letland, Slowakije, Tsjechië en Malta zijn de verkiezingen al geweest; daar werd de afgelopen dagen gestemd.
Opiniepeilers verwachten een ruk naar rechts, zoals die zich in Nederland al voltrok, met volgens de laatste exitpolls een spectaculaire groei voor de PVV van één naar zeven zetels. Ook geestverwanten aan de partij van Geert Wilders staan al maanden op flinke winst in belangrijke EU-landen, die een fors deel van het totaal aantal Europarlementariërs afleveren. Zo doet de radicaal-rechtse partij van Marine Le Pen het goed in de Franse peilingen en is er een kans dat de EU-kritische Alternative für Deutschland (AfD) groeit in Duitsland. Tegelijkertijd wordt verwacht dat de Europese centrumpartij EVP opnieuw de grootste politieke ‘familie’ wordt, gevolgd door de sociaaldemocratische S&D.
Hoewel de Nederlandse verkiezingen al voorbij zijn, is de uitslag hier nog niet definitief; voor de exitpoll van Ipsos I&O/NOS geldt een foutmarge van één zetel, wat betekent dat partijen in werkelijkheid mogelijk een zetel meer of minder hebben dan in de laatste tussenstand is weergegeven. De officiële stemresultaten mogen volgens de Europese wet pas naar buiten worden gebracht als in alle lidstaten is gestemd. Dat is vanavond om elf uur zo ver, wanneer Italië als laatste land haar stembussen sluit.
Het Europees Parlement brengt vandaag rond 20.15 uur al een eerste prognose naar buiten van de verdeling van de 720 zetels van het nieuwe Europese Parlement. Dit doet het op basis van schattingen van de lidstaten. Na het sluiten van de stemlokalen meldt het parlement rond 23.15-23.30 uur een eerste voorlopige uitslag van de EU-landen die de stemmen al hebben geteld. De laatste update wordt zondagnacht om 1 uur verwacht.
Sebas van Aert
‘De Tsjechen zeuren graag over de EU, maar zien niet altijd in hoe ze er zelf van profiteren’, aldus de Tsjechische Karolina (23), die de afgelopen twee dagen net als haar landgenoten haar stem voor de Europese verkiezingen uit mocht brengen. Daarmee is het land de enige lidstaat waar inwoners op twee verschillende dagen konden stemmen.
Over het algemeen is Tsjechië, waar 21 parlementszetels worden verdeeld, een relatief eurosceptisch land. Bij de vorige Europese verkiezingen in 2019 was het opkomstpercentage slechts 28,7 procent. Alleen in Slowakije was de opkomst lager.
Die terughoudendheid ten aanzien van de EU is niet te voelen bij de 65-jarige Magdalena, die vandaag haar stem uitbracht in het centrum van Praag. ‘Ik houd van de EU, en ben een trotse Europeaan’, zegt ze. ‘Wel hoop ik dat Tsjechië in de toekomst meer gaat bijdragen, en niet meer alleen subsidies en fondsen ontvangt. In financiële zin moet het een waardevol en gelijkwaardig lid van de EU worden.’
Bij hetzelfde stembureau stemt Karolina, die van euroscepsis ook niets wil weten. ‘Ik heb gestemd op de partij STAN, die staat voor een verenigd Europa.’ Een van de meest aantrekkelijke speerpunten van de partij vindt ze hun voorstel om een EU-breed migratiebeleid in te voeren. ‘Illegale immigratie moet op centraal niveau aangepakt worden in plaats van op landelijk niveau zoals het nu gaat. Op die manier voorkom je dat migranten in vluchtelingenkampen belanden waar ze soms maandenlang vastzitten.’
De stem van Magdalena ging naar de gematigd linkse Piratenpartij. Zij staan volgens haar voor de steun van Oekraïne en uiteindelijk hun toetreding tot de EU. ‘In het licht van de Russische invasie in Oekraïne is mijn pacifistische perspectief sterk veranderd’, aldus Magdalena. ‘Tegenwoordig zie ik eerder een sterkere EU voor me, in de vorm van een verenigd en gecentraliseerd defensiebeleid. Door de Russische dreiging hebben we eigenlijk geen keuze.’
Sinds de Fluwelen Revolutie in het voormalige Tsjechoslowakije (waarbij het communisme geweldloos omver werd geworpen) heeft Magdalena, die toen dertig jaar oud was, naar eigen zeggen haar vrijheid terug. ‘Sindsdien heb ik vrijheid van beweging en hoef ik niet meer bang te zijn om mijn ideeën en politieke standpunten te uiten.’ Onderdeel zijn van de EU betekent voor haar nog meer vrijheid. ‘Zo hebben alle drie mijn kinderen in het Verenigd Koninkrijk gestudeerd. De Brexit maakte me daarom zeer bedroefd.’
Daar sluit Karolina zich bij aan. Als voormalige bachelorstudent in het Verenigd Koninkrijk zag ze met eigen ogen hoe de omstandigheden veranderden voor de studenten die na de Brexit begonnen met hun studie. ‘Niet alleen is het tegenwoordig moeilijker om daar huisvesting te vinden, ook is het collegegeld voor internationale studenten tot wel drie keer omhoog gegaan.’
Sebas van Aert
Overal in Europa vindt de laatste campagnedag voor de verkiezingen plaats. Zo ook in Emmerich, een plaats net over de Duits-Nederlandse grens. Bij de stand van AfD staat Michael (52). Hij zegt zich zorgen te maken over het verdwijnen van de Duitse identiteit.
‘Van de Duitse regering mogen we een zigeunerschnitzel geen zigeunerschnitzel meer noemen. Een moorkop of een negerzoen mag ook niet. Maar waarom? Dit is onze cultuur’, verklaart hij zijn stem. De Europese Unie noemt hij ‘een waterhoofd dat te veel geld kost’.
In het AfD-standje zeggen de partijleden dat ze vooral aardige reacties krijgen, al hebben ze ook scheldwoorden gehoord. Van geweld zoals elders in Duitsland hebben ze hier niets gemerkt.
Even verderop, bij de markt, loopt Christiane (64) voorbij met haar fiets aan de hand. Zij heeft haar stem al uitgebracht, per brief: op de SPD. ‘Ik ben zeer pro-Europees’, zegt ze. ‘Mijn zoon studeert neurowetenschappen in Nijmegen. Het is goed dat er nu open grenzen zijn.’
Net zoals veel andere Duitsers maakt ze zich zorgen over de opkomst van AfD. ‘We hebben 70 jaar geleden gezien waartoe dat kan leiden. Dat mag niet weer gebeuren. We moeten ons hiertegen verzetten.’
In Duitsland valt op dat alle lantaarnpalen zijn behangen met verkiezingsposters, iets wat in Nederland steeds minder gebruikelijk lijkt. De leuzen van de middenpartijen richten zich veelal op het verdedigen van vrijheid en democratie. Zo adverteert de christen-democratische CDU simpelweg met ‘Freiheit’, en zeggen de Groenen: ‘Alleen democratie schept vrijheid’. Regeringspartij SPD belooft ‘Duitslands sterkste stem voor Europa’ te zijn.
Maartje Bakker
Een radicaal-rechtse Duitse politicus is zaterdag in Dresden bij een informatiestand van zijn partij Alternative für Deutschland in zijn gezicht geslagen. Volgens een woordvoerder gaat het om de 70-jarige Hans-Jürgen Zickler, die namens de AfD in het parlement van de deelstaat Saksen zit. Hij werd aangevallen terwijl hij folders stond uit te delen.
De politie van Dresden heeft dit nieuwe incident tijdens de verkiezingscampagne bevestigd. De dader, een man van 47, is aangehouden en meegenomen voor verhoor. De Duitsers gaan zondag naar de stembus om de afgevaardigden voor het Europees Parlement aan te wijzen.
De afgelopen campagnemaanden werden Duitse politici vaker aangevallen. Lees ook deze reportage van verslaggever Sterre Lindhout: Geweld tegen links overheerst Duitse campagne: ‘Bel nooit alleen bij iemand aan’
Redactie
PVV-leider Geert Wilders bezocht zaterdagochtend een bijeenkomst van de Vlaamse extreem-rechtse partij Vlaams Belang in Aalst, en dat leidt tot grote politieaanwezigheid in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Dat meldt onder meer de Belgische krant Het Laatste Nieuws, die spreekt van ruim honderd agenten.
Wilders, die met zijn PVV volgens de exitpoll van donderdagavond zeven zetels haalt in het Europees Parlement, wil in Aalst zijn steun uitspreken voor Vlaams Belang. Op X sprak hij over een bezoek aan zijn ‘vrienden van het Vlaams Belang’.
Zondag zijn het niet alleen Europese, maar ook landelijke en regionale verkiezingen in België. Andere partijen hebben op voorhand samenwerking uitgesloten met het Vlaams Belang.
Lees de reportage van Sacha Kester: Het Belgische cordon sanitaire staat al meer dan dertig jaar als een huis. Is dat bij de komende verkiezingen – de extreem-rechtse partij is grootste in de peilingen – nog wel vol te houden?
In Italië, Slowakije, Malta en Letland kan vanaf vandaag gestemd worden voor de Europese verkiezingen. De Tsjechen en de Esten kunnen ook stemmen, maar de stembussen in hun landen waren eerder ook al open. Slowakije, Malta en Letland stemmen alleen zaterdag en ook voor de Tsjechen is dat de laatste verkiezingsdag; in Italië en Estland zijn de stembussen ook zondag nog open. Dan vinden de Europese verkiezingen in de meeste landen plaats.
Zondagavond worden de officiële resultaten bekendgemaakt, als alle EU-lidstaten hebben gestemd. (ANP)
De Nederlandse exitpolls zijn een ‘barometer’ voor de Europese verkiezingen dit weekeinde in de rest van Europa, schreef de nieuwssite Politico. Die barometer geeft de pro-Europeanen enige hoop.
Een radicaal-rechtse machtsgreep blijft zondag hoogstwaarschijnlijk uit, maar de dynamiek in het Europees Parlement zal wel degelijk veranderen. De eurosceptici in Brussel zullen de middenpartijen (verder) naar rechts trekken.
Lees meer in deze analyse: Partijen van Wilders, Le Pen en Meloni trekken politieke midden verder naar rechts
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, beschuldigt extreemrechtse partijen ervan Europa te willen ‘vernietigen’. Dat zei de Duitse tijdens de laatste bijeenkomst van haar conservatieve partijblok CDU-CSU in München voor de Europese verkiezingen van zondag.
Volgens Von der Leyen mogen we de Europese Unie niet vanzelfsprekend vinden. Het statenverbond van 27 landen wordt bedreigd door populisten, extremisten en demagogen zoals Marine Le Pen in Frankrijk en de partij AfD in Duitsland, zei ze. ‘Deze extremisten hebben één ding gemeen: ze willen ons Europa verzwakken, vernietigen en ruïneren.’ Von der Leyen benadrukte dat ze dat niet zou laten gebeuren.
Ook sprak ze over de Russische dreiging. Von der Leyen pleitte in dat verband voor een sterker gemeenschappelijk defensiebeleid. ‘Als we vrede op ons continent willen vrijwaren, mogen we niet aarzelen’, zei ze. Europa moet volgens haar meer investeren in zijn defensie en defensie-industrie. ‘We willen een Europa dat zich kan verdedigen.’
Von der Leyen voert daarnaast ook campagne voor een consequent Europees migratiebeleid en meer klimaatbescherming.
Volgens de peilingen zullen de zusterpartijen CDU en CSU de Europese verkiezingen in Duitsland met grote voorsprong winnen. Zelf ambieert de 65-jarige Von der Leyen een tweede termijn aan het hoofd van de Europese Commissie, die ze sinds 2019 leidt. (Belga)
Met nog een paar dagen tot de Europese verkiezingen in Duitsland verhardt bondskanselier Olaf Scholz zijn toon over migratie. Hij wil migranten die in Duitsland ernstige misdaden begaan, terugsturen naar hun land van herkomst. Ook als ze uit landen als Syrië en Afghanistan komen. Dat zei de bondskanselier donderdag in het Duitse parlement. Hij doet zijn uitspraak een week nadat een 25-jarige Afghaan in Mannheim een groep anti-islamactivisten neerstak. Daarbij kwam een politieman om het leven.
De kans dat Scholz deze belofte kan waarmaken is klein, stellen experts. Duitsland heeft geen diplomatieke banden met de Taliban, de machthebber in Afghanistan. Het land wordt, net als Syrië, bovendien als onveilig beschouwd. Scholz’ uitspraak moet daarom vooral worden gezien in het licht van de Europese verkiezingen.
In Duitsland gaat de christendemocratische partij CDU/CSU voorop in de peilingen. Scholz’ partij SPD strijdt om een tweede plek met anti-migratiepartij Alternative für Deutschland (AfD). Die radicaal-rechtse partij doet het, ondanks verschillende schandalen, nog altijd goed in de peilingen.
Radicaal-rechtse partijen zijn in heel Europa met een opmars bezig. Politiek platform Politico peilde dat ze na zondag 184 van de 720 zetels in het Europees Parlement zullen innemen. In Frankrijk behaalt Marine Le Pen’s Rassemblement National waarschijnlijk zelfs twee keer zoveel stemmen als de partij van zittend president Emmanuel Macron.
Iva Venneman
Met het ontslag van een openbaar aanklager en aangekondigde wetswijzigingen probeert de Poolse premier Donald Tusk een schandaal de kop in te drukken.
Op de vooravond van de Europese verkiezingen ligt de Poolse regering onder vuur. Eerder deze week bracht nieuwssite Onet naar buiten dat drie soldaten aan de Belarussische grens waren aangehouden na het afvuren van meer dan veertig waarschuwingsschoten tegen een groep migranten. Ze zouden hiermee hun bevoegdheid hebben overtreden en het leven van migranten in gevaar hebben gebracht, terwijl de situatie voor de soldaten zelf niet levensbedreigend was.
De aanhouding vond twee maanden geleden plaats, maar kwam nu pas naar buiten. Afgelopen weken nam de spanning aan de grens, waar Belarus en Rusland sinds 2021 een migratiecrisis creëren, verder toe. Volgens de regering vallen groepen migranten soldaten en grenswachten aan bij hun pogingen de grens over te steken. Het is een vorm van ‘hybride oorlogsvoering’, waarbij de Belarussen migratie als wapen inzetten. Het meest ernstige geval betrof een soldaat die vorige week woensdag werd neergestoken. Deze donderdag overleed hij aan zijn verwondingen.
Na het nieuws over de aanhouding van de soldaten stak een storm van verontwaardiging op in Polen, waar een groot deel van de publieke opinie achter het leger staat. Politici van rechts-nationalistische oppositiepartij PiS verwijten de regering ‘bloed aan hun handen te hebben’, verwijzend naar de gedode soldaat. Maar ook binnen regeringskringen klinkt gemor van politici: ze zijn van mening dat soldaten zich moeten kunnen verdedigen aan de grens.
Zo komt de regering vlak voor een spannende stembusgang, waarin de partij Burgerplatform van Tusk en haar rivaal PiS nek-aan-nek gaan in de peilingen, in onrustig vaarwater terecht. Niet in de laatste plaats omdat veiligheid, onder meer aan de oostgrens, een van de kernthema’s is deze verkiezingen.
Ontslag aanklager
Premier Tusk belegde vrijdagochtend een overleg met zijn ministers, gevolgd door een persconferentie. Hij ontslaat de openbaar aanklager die verantwoordelijk is voor de zaak van de soldaten. Dit vereist wel nog de goedkeuring van president Duda.
Ook kondigde Tusk nieuwe wetgeving aan, die duidelijker moet maken wat soldaten wel en niet aan de grens mogen doen. Waarschijnlijk vergroot dit de bevoegdheden van het leger aan de grens. De regering moet ‘soldaten ondubbelzinnig steunen wanneer ze wapens gebruiken om hun vaderland te verdedigen’, aldus Tusk.
Binnen enkele dagen wordt ook een nieuwe maatregel verwacht die een deel van het grensgebied afsluit voor buitenstaanders, zoals hulpverleners en journalisten. De vorige regering van PiS voerde al eerder zo’n ‘verboden zone’ in, tussen september 2021 en juli 2022.
Ondertussen zitten migranten, die veelal met een Russisch visum naar de grens reizen, tussen twee vuren. Activisten die hulp bieden aan de grens, vrezen dat de laatste ontwikkelingen en plannen van de Poolse regering hun humanitaire werkzaamheden zullen beperken.
Arnout le Clercq
Lees hier ook de reportage aan de grens tussen Polen en Belarus: Gecreëerde migratiecrisis tussen Polen en Belarus bereikt, vlak voor EU-verkiezingen, nieuw dieptepunt
Politieke partijen hebben in de campagne voor de Europese verkiezingen erg weinig geld uitgeven. In de week voorafgaande aan de stemming van donderdag gaven de partijen zelfs minder geld uit aan advertenties dan tijdens de campagne in 2019, zo blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Nielsen zoals zijn opgevraagd door de Volkskrant.
In totaal gaven de politieke partijen tot nog toe ruim 6 ton uit aan reclame. Bij de Europese verkiezingen van 2019 hadden de partijen al ruim 8 ton uitgeven. Partijen geven meestal in de laatste dagen voor de verkiezingen het meeste geld uit, maar deze gegevens zijn pas volgende week vrijdag bekend.
In vergelijking met andere verkiezingen geven partijen bij de Europese verkiezingen veruit het minste geld uit. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van november 2023 hadden de partijen in dezelfde periode voorafgaande aan de verkiezingen al ruim 11 miljoen euro uitgeven. In de campagne van 2021, toen D66 veel geld te besteden had dankzij hoge donaties, was er bruto al 14 miljoen euro uitgegeven.
Xander van Uffelen
Het gat tussen GroenLinks-PvdA en de PVV is aanzienlijk, blijkt uit de details van de exitpoll van Ipsos I&O van donderdagavond. Volgens deze poll behaalde GroenLinks-PvdA 21,6 procent van de stemmen, terwijl de PVV 17,7 procent behaalde. Dat is een volle zetel verschil. Pas zondagavond zal blijken of GroenLinks-PvdA inderdaad de grootste partij wordt bij de Europese verkiezingen.
Lees hier over de andere drie conclusies op basis van de exitpoll
‘Radicaal-rechtse Wilders boekt grote winst in Nederland, maar wordt nipt verslagen’, kopt nieuwssite Politico. Hoewel de exitpolls die duiden op een overwinning voor GroenLinks-PvdA, benadrukken verschillende buitenlandse media dat de PVV flinke zetelwinst heeft geboekt.
De PVV stijgt volgens de exitpoll van Ipsos I&O en de NOS van 1 naar 7 zetels. GL-PvdA pakt 8 zetels en lijkt dus de grootste te worden. Dat leidde tot opluchting bij het linkse blok, merkt nieuwssite Euronews op
Volgens Politico is ‘ondanks het gejuich van links’ de exitpoll ‘een bevestiging van een voorspelde uiterst rechtse golf’. Ook de Arabische nieuwszender Al Jazeera ziet de verwachte resultaten als teken van groeiende steun voor Wilders’ anti-immigratiepartij.
In grote delen van Europa wordt rekening gehouden met winst van uiterst rechtse partijen, zoals het Franse Rassemblement National van Marine Le Pen of de Duitse Alternative für Deutschland. Nederland was donderdag het eerste land waar de stembureaus sloten en waar een exitpoll een beeld geeft van de uitslag. Zondagavond na 23.00 uur, als overal gestemd is, wordt de uitslag voor heel Europa verwacht.
Volgens de BBC werd de Nederlandse exitpoll daarom ‘in heel Europa nauwlettend in de gaten gehouden voor mogelijke trends die ook elders op het continent naar voren zullen komen, ook al stemmen veel kiezers minstens zo vaak over nationale kwesties als over Europees beleid.’
De Britse omroep denkt dat de tegenstanders van radicaal-rechts ‘voldoening zullen halen’ uit de Nederlandse prognose, vanwege de winst van GL-PvdA. Bovendien lijkt ongeveer twee derde van de zetels naar pro-Europese partijen te gaan.
Buitenlandse media stippen ook aan dat de Nederlandse exitpoll nog wel een foutmarge van 1 zetel heeft, hoewel op basis van de exitpolls het onwaarschijnlijk lijkt dat de PVV groter wordt dan GL-PvdA.
ANP/Redactie
‘Een gekkenhuis’ noemde Caroline van der Plas het gisteren, toen ze hoorde dat ‘haar’ BBB volgens de exitpoll met twee zetels haar debuut zal maken in het Europees Parlement. ‘Één zetel, daar hadden we wel vertrouwen in. Maar die tweede hing erom. Gewoon twee zetels, uit het niks!’ De exitpoll van Ipsos I&O hanteert overigens een foutmarge van één zetel.
Dat betekent in ieder geval dat BBB-lijsttrekker Sander Smit zijn opwachting zal maken in Brussel. Geen onbekend terrein voor de 38-jarige Smit: ruim 8 jaar was hij beleidsadviseur van CDA-Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik. Voor diezelfde partij was hij ook raadslid in de gemeente Hof van Twente. Op dit moment is Smit ‘werkzaam als relatiemanager en adviseur op het gebied van overheidsdeelneming, grondstoffen en energie’, zo schrijft zijn partij.
In de campagne hamerde Smit op de onvrede onder Europese boeren over het klimaatbeleid van de Europese Unie. De BBB eist dat de EU de boeren meer ademruimte geeft bij regels voor natuur en milieu, bijvoorbeeld over het uitrijden van mest. ‘We moeten af van ‘one size fits all’, zei hij onlangs in het NPO Radio 1-programma Sven op 1. ‘Het centralisme vanuit Brussel is een groot gevaar.’
Tijdens het slotdebat van de NOS herhaalde Smit steevast de boodschap dat er geen Green Deal nodig is, maar een zogeheten ‘Real Deal’, alhoewel het nog onduidelijk is hoe die eruit moet gaan zien. De huidige Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, die hoopt op een tweede termijn, gaat wat Smit betreft niet door als zij de Green Deal niet van tafel veegt.
Tegelijkertijd wil de BBB zich, net als NSC, aansluiten bij de christen-democratische EVP-fractie van Von der Leyen. Op dit moment is dat veruit de grootste fractie in het Europees Parlement. In de peilingen koerst de EVP opnieuw af op een meerderheid. Vanuit het CDA, onderdeel van de fractie, bestaat er overigens weinig enthousiasme voor toetreding van beide partijen: volgens lijsttrekker Tom Berendsen is de NSC te eurosceptisch en neigt de BB te veel naar radicaal-rechts. Toetreding geschiedt bij een meerderheidsstemming onder de EVP-leden.
Voor Jessika van Leeuwen, de nummer twee op de BBB-lijst, blijft het nog even billenknijpen. Op dit moment is zij fractievoorzitter van de BBB in het waterschap Drents Overijsselse Delta. Kort na het sluiten van de stembussen in Italië, rond 23.00 uur, zal officieel blijken of zij een zetel in het Europees Parlement heeft bemachtigd.
Thom Canters
Na de Nederlandse Europees Parlementsverkiezing van gisteren, openen in twee andere EU-lidstaten vandaag de stembussen. Zowel in Ierland als Tsjechië mogen kiezers vandaag hun stem uitbrengen. In Tsjechië mag dat tot zaterdagmiddag. Het merendeel van de 27 lidstaten stemt op zondag.
Van de twee landen staan in Tsjechië de meeste zetels op het spel: 21 van de in totaal 705. De populistische oppositiepartij ANO (aangesloten bij de liberalen van Renew) staat in de meeste peilingen net voor op het centrum-rechtse blok SPOLU van premier Petr Fiala. Bij de vorige verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019 werd SPOLU nipt groter dan ANO.
Ierland mag veertien parlementariërs afvaardigen naar Brussel (en Straatsburg). De peilingen beloven een nek-aan-nekrace tussen de links-nationalistische Sinn Féin, de centrum-rechtse Fianna Fáil en de christen-democratische Fine Gael. De laatste twee vormen samen een coalitie, onder leiding van Fine Gael-premier Simon Harris.
De afgelopen weken heeft Sinn Feín een flinke voorsprong in de peilingen zien verdampen. Vandaag worden ook lokale verkiezingen gehouden in het land.
Het startschot voor de verkiezingen werd overigens gegeven door Estland, waar al sinds maandag (online) gestemd mag worden. Ruim 13 procent van de stemgerechtigden heeft inmiddels van die mogelijkheid gebruikgemaakt.
Officiële stemresultaten mogen volgens de Europese wet pas naar buiten worden gebracht als in alle lidstaten de stembussen gesloten zijn. In Italië gebeurt dat als laatste: zondagavond om elf uur.
Thom Canters
Mensen die bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen op een van de vier partijen uit de nieuwe coalitie stemden, zijn voor een groot deel thuisgebleven. Dat blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O in opdracht van de NOS. De landelijke opkomst voor de Europees Parlementsverkiezing is vastgesteld op 46,8 procent. Bij de Kamerverkiezingen in november was dat nog ruim 77 procent.
Met name kiezers van NSC (59 procent) en PVV (56 procent) bleven thuis. Ter vergelijking: voor GroenLinks-PvdA, dat in de exitpoll van Ipsos met acht zetels als grootste uit de bus lijkt te komen, lag het aandeel thuisblijvers met 22 procent beduidend lager. Ook bij eerdere verkiezingen voor het Europees Parlement bleek al dat de PVV moeite heeft haar kiezers te motiveren naar het stemhokje te gaan.
Bij de VVD bracht 47 procent van de kiezers ditmaal geen stem uit. Weliswaar had de BBB van de vier coalitiepartijen nog het minst last van niet-stemmers, maar was dat alsnog 44 procent. De ChristenUnie bleek deze verkiezingen de meest gemotiveerde kiezers te hebben: slechts 10 procent bleef thuis. Daar lijkt de partij overigens geen baat bij te hebben gehad: in de prognose van Ipsos I&O (met een foutmarge van 1 zetel) staat de ChristenUnie op 0 zetels.
Thom Canters
De SP keert niet terug in het Europees Parlement als de exitpoll van Ipsos I&O/NOS uitkomt, en dat vindt partijleider Jimmy Dijk teleurstellend. Hij houdt nog een kleine slag om de arm, omdat de definitieve uitslag beter uit kan pakken. ‘Maar ik wil er niet omheen draaien: het ziet er niet goed uit voor de SP.’ De uitslag laat volgens de politicus zien dat de partij 'flink' moet worden opgebouwd. ‘Dat is ons de afgelopen tijd niet goed gelukt’, zegt hij tegen het ANP.
Een andere mogelijke oorzaak van de slechte uitslag is volgens Dijk dat veel SP-kiezers thuis zijn gebleven. De opkomst was deze verkiezingen hoger dan het in jaren was geweest bij Europese verkiezingen, maar nog steeds veel lager dan bij Tweede Kamerverkiezingen.
De SP-leider haalt uit onderzoeken dat vooral mensen met lage inkomens de weg naar het stemhokje niet weten te vinden. ‘Dat zijn onze mensen en daar moeten we keihard voor aan de slag’, zegt hij. Volgens een onderzoek van Ipsos I&O is 56 procent van de mensen die bij de Tweede Kamerverkiezingen op de SP stemde, deze verkiezingen thuisgebleven.
De socialisten hebben een zware periode achter de rug. Bij de landelijke verkiezingen in november gingen ze van negen naar vijf Kamerzetels. Dat was de zevende verkiezingsnederlaag voor Dijks voorganger Lilian Marijnissen, die kort daarna besloot de politiek te verlaten.
ANP
VVD-leider Dilan Yeşilgöz reageert tijdens de uitslagenbijeenkomst van haar partij niet op het verwachte zetelverlies van de liberale partij bij de verkiezing voor het Europees Parlement. Ze is reeds vertrokken bij het Rotterdamse Hotel nhow, waar Europese lijsttrekker Malik Azmani de VVD-leden toesprak. Op X laat Yeşilgöz wel van zich horen. ‘Dank voor je stem! Wij hebben een heel mooie avond in Rotterdam en gaan morgenvroeg weer keihard voor je aan de slag! Overal in Nederland én in Europa!’
De VVD gaat van vijf naar vier zetels in het Europees Parlement volgens de exitpoll van Ipsos I&O in opdracht van NOS. Na de verkiezingswinst in 2019 speechte toenmalig VVD-leider Mark Rutte wel op de uitslagenavond.
ANP
Twitter bericht wordt geladen...
Dat NSC in een nieuw kabinet gaat samenwerken met de PVV ‘kan ook een reden zijn’ waarom er bij de Europese verkiezingen veel minder mensen op NSC hebben gestemd dan bij de Tweede Kamerverkiezingen van november, zei NSC-leider Pieter Omtzigt na de tweede exitpoll.
Bij die exitpoll van Ipsos I&O/NOS komt NSC uit op 1 van de 31 zetels voor Nederland in het Europees Parlement. Omgerekend is NSC nu tweederde van zijn kiezers kwijtgeraakt. ‘We gaan de kiezers spreken’, zei Omtzigt op de uitslagenavond van zijn partij.
De onbekendheid van de NSC-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen, Dirk Gotink, heeft volgens Omtzigt ook meegespeeld. ‘Toen ik in november meedeed, waren wij als partij wel nieuw, maar als Tweede Kamerlid was ik helemaal niet nieuw.’ Voordat Omtzigt eind vorige zomer NSC oprichtte, was hij kort zelfstandig Kamerlid, nadat hij had gebroken met het CDA, waar hij jarenlang Kamerlid voor was.
‘Wij hebben nog niet kunnen laten zien wat wij in Brussel kunnen. Dus het is heel normaal dat je de eerste keer niet een hele grote score haalt.’ Omtzigt is vooral trots op wat zijn nieuwe partij in korte tijd heeft bereikt. Bij de Kamerverkiezingen werd NSC met twintig zetels de derde partij en gaat het nu een kabinet vormen met PVV, VVD en BBB.
NSC wil toetreden tot de christen-democratische EVP-fractie. Dat is nu veruit de grootste fractie in het Europees Parlement. Het CDA maakt daar deel van uit en ook BBB wil zich daarbij aansluiten.
Hoewel NSC één zetel heeft van de in totaal 720 Europese zetels, heeft de partij met Gotink ‘een goede voet’ tussen de deur. Gotink loopt al lang mee in Brussel. Hij was voormalig beleidsadviseur en woordvoerder van Manfred Weber, de fractievoorzitter van de Europese Volkspartij (EVP).
Volgens Omtzigt is Gotink ‘iemand die precies de weg weet en ook precies weet welke dingen we willen doen’. Als voorbeeld noemt Omtzigt het aanpassen van de Europese regels over woningbouw, evenals de landbouw- en migratieregels.
ANP
Ondanks het dreigende verlies van één zetel, toont de Europese VVD-lijsstrekker Malik Azmani zich voorzichtig optimistisch. ‘Natuurlijk, we hadden op meer gehoopt. Maar we mogen best blij zijn met het resultaat.’ In de laatste exitpoll zag hij zijn partij van vijf naar vier zetels zakken. In het Rotterdamse Hotel nhow zei hij tegen zijn partijgenoten dat ze ‘best trots’ mogen zijn, omdat de VVD qua grootte de derde Nederlandse partij in het Europees Parlement lijkt te worden.
Tegenover de camera van de NOS wilde Azmani het verlies niet zien als een afstraffing voor de nationale samenwerking met radicaal-rechts. Die kwam de VVD op hevige kritiek te staan vanuit Renew, de Europese familie waarvan de VVD onderdeel is. Fractieleider Valérie Hayer dreigde zelfs met de verwijdering van de VVD uit Renew Europe.
Rob Jetten van D66, eveneens onderdeel van Renew Europe, was meer te spreken over de exitpolls. Zijn partij lijkt een zetel te winnen in het Europees Parlement. ‘Positieve krachten’ hebben gewonnen volgens Jetten, die daarbij ook verwijst naar GroenLinks-PvdA, dat ondanks het verlies van één zetel de grootste Nederlandse partij in Europa lijkt te worden.
Vooral in het voorspelde zetelverlies van de VVD ziet D66 een signaal. Jetten: ‘Laat onze winst een boodschap zijn aan liberale partijen, conservatieve partijen in Europa die het tegenwoordig normaal vinden de samenwerking met extreem-rechts aan te gaan. En te normaliseren wat niet normaal zou moeten worden.’ Zijn partij zal in Brussel en Den Haag ‘elke dag opstaan tegen de politiek van populisme en uitsluiting’, belooft de partijleider.
Jasper Daams
GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans is blij met de acht zetels die zijn gecombineerde partij lijkt te behalen. Samen verliezen GroenLinks en PvdA weliswaar een zetel in het Europees Parlement, maar dat mag de pret niet drukken bij de voormalige Eurocommissaris. ‘Hiermee kunnen we aan de slag.’ Timmermans hoopt Europa ‘solidair’ en ‘veiliger’ te maken. Ook wil hij ‘zorgen dat er een Green Deal 2.0 komt’.
Timmermans feliciteerde ook zijn grootste rivaal, PVV-leider Geert Wilders. Die is op zijn beurt ‘enorm blij’ met de voorlopige uitslag. De PVV groeit fors en lijkt zeven zetels te halen in het Europees Parlement. Wilders hoopt dat bij de definitieve uitslagen zondag zijn partij toch als grootste uit de bus zal komen. Hij noemt het ‘een gigantische overwinning’.
Op de bijeenkomst van GroenLinks-PvdA in Utrecht was Timmermans ook te spreken over de opkomst, die met 47 procent flink hoger uitvalt dan vijf jaar geleden. ‘Hoezo, Europa leeft niet? Hoogste opkomst sinds de val van de Muur. Europa leeft’, riep hij zijn partijgenoten toe.
Jasper Daams
Het verschil tussen GroenLinks-PvdA en de PVV in de exitpoll is 4 procentpunt, meldt de NOS. Voor een van de 31 Nederlandse zetels in het Europees Parlement is ruim 3 procent van de stemmen nodig. Ipsos heeft de precieze percentages niet bekendgemaakt, maar deelde vanavond alleen de verwachte zetelverdeling. Daarin staat GroenLinks-PvdA op acht zetels in de exitpoll en krijgt de PVV er één minder.
Eén zetel verschil hoeft niet veel te zeggen: Ipsos hanteert in de exitpoll een foutmarge van één zetel. Maar gezien het grote verschil tussen de partijen is de kans klein dat de PVV in de definitieve uitslag boven GroenLinks-PvdA eindigt.
Daan de Vries
Onderzoeksbureau Ipsos I&O heeft de definitieve opkomst vastgesteld op 46,8 procent. Dat is precies 5 procent hoger dan bij de verkiezingen van 2019. Om half negen woensdagavond lag het opkomstpercentage nog op 44 procent.
De SP lijkt niet terug te keren in het Europees Parlement. In de exitpoll van Ipsos I&O grijpt de partij naast een zetel. Bij de vorige verkiezingen haalde de SP ook geen zetels, maar de partij had gehoopt dit jaar terug te keren.
De ChristenUnie dreigt uit het Europees Parlement te verdwijnen. Voorheen werkte de partij in Europa samen met de SGP, maar bij deze verkiezingen deden de twee christelijke partijen apart mee. In 2019 haalden de partijen gezamenlijk twee zetels. Op eigen kracht heeft de SGP in de exitpoll wel een zetel binnengehaald, de ChristenUnie lijkt daar niet in te zijn geslaagd.
Daan de Vries
Mohammed Chahim, Europarlementariër namens de PvdA, is dolblij met de acht zetels die GroenLinks-PvdA samen lijkt te halen voor het Europees Parlement. De partijen verliezen netto dan waarschijnlijk één zetel volgens de exitpolls van Ipsos I&O/NOS, maar de leden reageerden tijdens een bijeenkomst in TivoliVredenburg in Utrecht alsnog uitzinnig op de acht voorspelde zetels.
Dat de PVV kleiner lijkt te blijven in Brussel, kon op nog luider gejuich rekenen. Volgens Chahim ‘lijkt het erop dat Nederland haar vertrouwen uitspreekt in GroenLinks-PvdA en een pro-Europese koers wil. En Europa niet wil afbreken.’
D66-lijsttrekker Gerben-Jan Gerbrandy leest de uitslag als een afstraffing van samenwerking met de PVV. Zo lijkt de VVD een zetel te verliezen, en blijft NSC in de laatste exitpoll steken op één zetel. De partij van Gerbrandy lijkt juist een extra Europarlementariër te kunnen afvaardigen.
Gerbrandy spreekt van een ‘super resultaat’ voor zijn partij, zeker ten opzichte van de VVD, waarmee D66 in het Europees Parlement samenwerkt. Hij noemt het een ‘signaal van de liberale kiezer, dat samenwerken met extreemrechts niet beloond wordt’.
BBB-leider Caroline van der Plas is eveneens opgetogen. Haar partij lijkt volgens de eerste exitpolls twee zetels in het nieuwe Europees Parlement te halen. Die uitslag is onder meer te danken aan de deelname van BBB aan de nieuwe regeercoalitie en aan haar ‘klimaatrealisme’, denkt Van der Plas.
Van der Plas schoot vol door de eerste exitpoll, die voor de partij gunstiger uitpakt dan de peilingen van de afgelopen tijd. BBB doet voor het eerst mee met de Europese verkiezingen. ‘Één zetel, daar hadden we wel vertrouwen in. Maar die tweede hing erom. Gewoon twee zetels, uit het niks!’ Ze spreekt van ‘een gekkenhuis’.
Bij coalitiegenoot NSC hangt de vlag er anders bij. ‘Het is bloedspannend’ zegt NSC-lijsttrekker Dirk Gotink na de eerste exitpoll, waarvan de uitslag ongewijzigd zou blijven voor de tweede exitpoll. ‘We staan nu op een zetel, maar we moeten een slag om de arm houden’, zei hij op de verkiezingsbijeenkomst van de partij in Den Haag. ‘We hebben wel laten zien waar NSC voor staat, wat wij bij te dragen hebben aan de Europese discussie en waar wij de komende vijf jaar keihard aan gaan werken.’
Hij is ‘natuurlijk blij’ met een zetel, zei hij tegen het ANP. ‘Vorig jaar bestond de partij nog niet eens.’
Jasper Daams
GroenLinks-PvdA heeft ook in de tweede exitpoll een lichte voorsprong op de PVV. Met acht zetels verliezen GroenLinks en PvdA één zetel ten opzichte van de vorige Europese verkiezingen. Toch lijken de linkse partijen de grootste te worden. De PVV laat een grote winst zien, en staat in de exitpoll op zeven zetels. Ipsos I&O hanteert een foutmarge van één zetel.
Daan de Vries
De landelijke opkomst lag om 20.30 op 44 procent, meldt Ipsos I&O aan de NOS. Daarmee was de opkomst van vijf jaar geleden een half uur voor het sluiten van de stembus al overtroffen. Tijdens die verkiezingen bracht een krappe 42 procent van de stemgerechtigden zijn stem uit.
De hoogste opkomst dateert van 1979, toen Nederlanders voor het eerst hun stem mochten uitbrengen voor het Europees Parlement. 58 procent van de kiesgerechtigden deed dat toen. Dat record zal vrijwel zeker blijven staan.
Ipsos I&O komt op een later moment met de definitieve opkomst.
Jasper Daams
GroenLinks-PvdA is de grootste partij in de eerste exitpoll van Ipsos I&O. De partij stevent af op acht zetels. In de exitpoll is de PVV de tweede partij, met een zetel minder. Ipsos hanteert een foutmarge van één zetel, waardoor het niet zeker is dat GroenLinks-PvdA de grootste wordt.
De exitpoll geeft een indicatie van de uiteindelijke uitslag, die pas op zondagavond bekend wordt. Vijf jaar geleden werd de PvdA, toen nog zonder lijstverbinding met GroenLinks, ook al de grootste bij de Europese verkiezingen. Toen waren de twee linkse partijen samen goed voor negen zetels, één meer dan nu.
De PVV doet het juist een stuk beter dan in 2019. De partij bleef toen steken op slechts één zetel. Die zetel ging begin 2022 verloren, toen Europarlementariër Marcel de Graaff overstapte naar Forum voor Democratie.
Drie partijen lijken voor het eerst in het Europees Parlement te komen. De BBB heeft in de eerste exitpoll twee zetels. NSC staat op één zetel, evenveel als Volt, dat vijf jaar geleden wel meedeed maar tekortkwam voor een zetel.
De VVD (4) en het CDA (3) verliezen elk een zetel, terwijl D66 er een zetel bijkrijgt en uitkomt op drie zetels. Forum voor Democratie, dat in 2019 nog vier zetels binnenhaalde, lijkt uit het Europees Parlement te verdwijnen. Hetzelfde geldt voor JA21.
Om 21.30 uur volgt een tweede exitpoll.
Daan de Vries
Van de 497 kandidaten wier naam vandaag op het stembiljet staat, wonen 26 niet in (Caribisch) Nederland. Liefst achttien van hen wonen in België, dat meer potentiële Europarlementariërs huisvest dan vijf van de twaalf Nederlandse provincies. Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Roemenië, Spanje en Tsjechië zijn de overige woonlanden.
De meeste Nederlandse kandidaten in België wonen in Brussel en omstreken. Onder hen zijn de lijsttrekkers van de Partij voor de Dieren (Anja Hazekamp) en Nieuw Sociaal Contract (Dirk Gotink). Kenville Kleinmoedig (GL-PvdA) uit Curaçao is de enige Caribisch-Nederlandse kandidaat.
Van alle provincies zijn Noord- en Zuid-Holland in absolute aantallen het best vertegenwoordigd (respectievelijk 105 en 87 kandidaten). Kijk je naar het aantal per 100 duizend inwoners, dan scoort Zeeland met 4,34 het hoogst. Zowel relatief als absoluut is Friesland het slechtst vertegenwoordigd: er staan slechts elf in Friesland woonachtige kandidaten op de lijst, wat neerkomt op 1,66 per 100 duizend inwoners.
Bij de gemeenten voert Amsterdam, niet geheel verrassend, de lijst aan met 49 kandidaten, gevolgd door Den Haag (35), Rotterdam (17) en Utrecht (16).
Jasper Daams
Iets meer dan een uur voor het sluiten van de stembussen ligt de landelijke opkomst nog altijd hoger dan tijdens de vorige Europese verkiezingen. Om 19.45 uur had 37 procent van de stemgerechtigden zijn stem uitgebracht, meldt NOS op basis van Ipsos I&O. Dat is drie procent meer dan op hetzelfde tijdstip vijf jaar geleden.
De teller eindigde tijdens de vorige verkiezingen op 41,8 procent. De afgelopen uren liep de opkomst van dit jaar steeds iets voor op de tussenstanden van vijf jaar geleden. Daarmee lijkt de kans groot dat de opkomst van vijf jaar geleden wordt overtroffen.
Ipsos I&O komt na het sluiten van de stembussen om 21.00 uur met een nieuw opkomstpercentage. Ook in dit geval gaat het nog om een tussenstand, later zal blijken hoeveel stemgerechtigden daadwerkelijk gebruik hebben gemaakt van hun democratische recht.
Jasper Daams
Het landelijke opkomstcijfer ligt aan het einde van de middag nog altijd ‘een stuk hoger’ dan bij de verkiezingen in 2019, meldt de NOS na onderzoek van Ipsos I&O. Tot 17.45 uur heeft het onderzoeksbureau een opkomst van 29 procent gemeten. Op hetzelfde tijdstip vijf jaar geleden was dit 24 procent.
In Utrecht was de opkomst om 18.00 uur 38 procent, tegenover 30,5 procent op dat tijdstip in 2019. Amsterdam bracht vooralsnog 30,5 procent van de kiesgerechtigden een bezoek aan de stembus, vijf jaar eerder was dit 21,7 procent. Een kleiner deel van 24,8 procent bracht tot nu toe in de hoofdstad een stem uit voor het referendum over de hoofdgroenstructuur.
In Den Haag ging tot nu toe 29 procent van de kiezers stemmen. In Rotterdam waren dat er een stuk minder. Daar ligt het percentage aan het einde van vanmiddag op 24,3 procent.
Tijdens de vorige tussenstand om 15.45 uur werd een opkomst van 23 procent gemeten. De volgende tussenstand geeft Ipsos I&O om 19.45 uur door.
(ANP/Redactie)
‘Het is belangrijk dat er iets verandert’, zeggen de gepensioneerde zanger Leen (‘Op papier. Ik treed nog steeds op!’) en zijn vrouw Marianne Zijlmans in de aankomsthal van het gemeentehuis in Rucphen. Zojuist hebben zij hun stembiljet in de daarvoor bestemde bak gedaan. ‘Op de PVV’, antwoorden ze eensgezind op de vraag waar hun stem heen is gegaan.
Net als in vele andere gemeenten kwam de PVV in Rucphen bij de afgelopen verkiezingen voor de Tweede Kamer als winnaar uit de bus. Liefst 53 procent van de Rucphense kiezers kwam bij de partij van Wilders uit.
Leen en Marianne waren in november twee van hen. Weliswaar zijn ze trouwe stemmers, na het succes van de PVV bij de Kamerverkiezingen voelden ze nog meer reden dat weer te doen. Leen: ‘Als ik nu niet weer had gestemd, dan had ik het gevoel gehad dat mijn stem van toen voor niets was geweest.’
Beiden zijn het eens over het thema dat in Europa het meeste aandacht verdient: migratie. ‘Het is niet zo dat ik zeg dat ze allemaal moeten opsodemieteren’, zegt Leen, ‘maar er mag echt wel strenger immigratiebeleid komen.’ ‘Het is te druk hier’, vult Marianne aan.
Bij PVV-stemmers Jan en Minte, beiden ook met pensioen, is precies hetzelfde sentiment te horen. Op dit moment is de PVV nog niet vertegenwoordigd in het Europees Parlement, weten zij ook. Ze hopen dat daar na de verkiezingen verandering in komt. ‘Want het moet via Europa’, zegt Jan, over hoe er iets aan de volgens hem problematische migratie moet worden gedaan.
Om hun beloftes waar te maken, zal de PVV wel in Europa moeten samenwerken, zeggen ze. ‘Nu gaat de PVV er vaak hard in’, beseft Jan. ‘Maar als ze eenmaal weer in het Parlement zitten, zullen ze vast wel een beetje dimmen’, voorspelt hij.
Thom Canters
Zelfs in Maastricht, de bakermat van de Europese Unie en de euro, loopt het niet storm in het stembureau. ‘We moeten beter uitleggen wat Europa doet en wat Europa is.’
Lees hier het volledige artikel.
In Lochem wordt gemiddeld tot nu toe meer gestemd dan in de rest van het land. In de Gelderse gemeente kwam tot 15.45 uur 29,4 procent van de stemgerechtigden een stem uitbrengen. Landelijk lag het opkomstpercentage op dat moment op 23 procent.
In het Overijsselse Hengelo is de opkomst om 16.00 uur 21,8 procent. Dat is meer dan tijdens de verkiezingen van 2019, toen was rond die tijd door 18,8 procent gestemd. In het eveneens Twentse Almelo werd tot 15.30 uur een opkomst van 17,2 procent gemeten. Streekgenoot Enschede had op dat tijdstip zo'n 16 procent van de stemmen binnen.
Meer naar het midden van het land ligt de opkomst in Wageningen met 35 procent om 16.00 uur flink hoger dan het landelijk gemiddelde. Volgens de laatste update van de gemeente Apeldoorn om 15.45 uur heeft 21,2 procent van de kiezers daar zijn stem uitgebracht, net iets minder dan het gemiddelde.
(Redactie/ANP)
De landelijke opkomst voor de Europese parlementsverkiezingen lag om 15.45 uur op 23 procent, aanzienlijk hoger dan in 2019. Destijds stond de opkomst op dit tijdstip op 19 procent. Dat meldt de NOS op basis van een peiling van onderzoeksbureau Ipsos I&O.
Tijdens de Europese verkiezingen van vijf jaar geleden stemde in totaal 41,9 procent van de Nederlandse stemgerechtigden. De hoogste opkomst dateert uit 1979, toen Nederlanders voor het eerst mochten stemmen voor het Europees Parlement: 58 procent van de stemgerechtigden ging toen naar de stembus.
Van de grote steden heeft Utrecht tot nu toe de hoogste opkomst: rond 16.20 uur bracht bijna 30 procent daar al zijn stem uit. In Rotterdam lag de opkomst op 18,6 procent. In Den Haag stemde tot dusver 22,8 procent en in Eindhoven 21,8 procent. Amsterdam heeft nog geen nieuwe cijfers bekendgemaakt. Om 13.00 uur stond de teller in de hoofdstad op 14,7 procent.
Jasper Daams
De websites van CDA, PVV en FvD waren vandaag niet of slecht bereikbaar. Volgens een woordvoerder van het CDA is dat het gevolg van een zogeheten ddos-aanval, waarbij een website wordt overspoeld met aanvragen. Die toename van verkeer kan ertoe leiden dat de server bezwijkt en de website onbereikbaar wordt. Inmiddels zijn de websites van CDA en FvD weer bereikbaar. Die van de PVV is nog altijd uit de lucht.
Het CDA heeft melding gemaakt van de ddos-aanval, meldt de partij op X. ‘Op verkiezingsdag beschouwen we dit als een aanval op vrije, democratische verkiezingen’, aldus het CDA. FvD-leider Thierry Baudet schrijft dat ‘het hele team overuren werkt om de aanval af te slaan’.
Daan de Vries
‘Fox Sports: Leukste voetbalkroeg van Nederland 2019-2020’, hangt er trots naast de toog in Café de Coop in Sprundel. Ondanks de geur van opgedroogd bier, blijft de tap vandaag dicht. Vandaag dient dit café als stembureau voor de Europese verkiezingen.
Rond het middaguur is het nog relatief rustig. Dat zal met het tijdstip te maken hebben, maar mogelijk ook met de opkomstbereidheid in de gemeente Rucphen, waar Sprundel onder valt. Rucphen was bij de vorige Europese verkiezingen vijf jaar geleden de enige gemeente waar de opkomst onder de 30 procent bleef steken, waar het gemiddelde opkomstpercentage in Nederland op 45 procent lag.
Toch zijn de stembureaumedewerkers hier hoopvol: rond half 1 heeft zo’n 10 procent van de mensen die hier mag komen stemmen dat gedaan. ‘We gaan het zien’, zegt Sjaak Boomaerts, die dit werk al ruim 25 jaar doet. Of de tap open gaat bij een goed opkomstpercentage? ‘Dan gaat het tellen nog langer duren.’
‘Ik kom hier vaak’, zegt Carel Kerremans, die zojuist op de BBB heeft gestemd. ‘Aankomende winter vieren mijn vrouw en ik hier ons huwelijksfeest.’ Of hij wist dat zijn gemeente bij de vorige verkiezingen onderaan de lijst van opkomstpercentages bungelde? ‘Ja, maar zelf stem ik eigenlijk altijd.’ Dat was ook de boodschap aan zijn (nog) vriendin, die na het invullen van de stemwijzer bij de Partij voor de Dieren uitkwam. ‘Beter dat, dan niet stemmen, zeg ik maar. We gaan nog steeds trouwen hoor’, voegt hij lachend toe.
Voor de familie Jongeneele is stemmen net zo belangrijk. Gedrieën hebben vader Gé (‘Ik ben een VVD-man’), moeder Astrid (‘Normaal VVD, maar nu CDA vanwege de coalitie met de PVV’) en zoon Biko (‘VVD, maar niet omdat m’n vader dat doet’) hun stem uitgebracht. Bij de vorige Europese verkiezingen gingen ze, in tegenstelling tot veel dorpsgenoten, ook al naar de stembus, hoewel Biko daar even voor terug moet rekenen: ‘Vijf jaar terug was ik 20. Dan moet ik gestemd hebben. Sinds ik mag stemmen, doe ik dat ook.’
Thom Canters
De Hongaarse oppositiepoliticus Péter Magyar, die met zijn nieuwe partij Tisza meedingt naar zetels in het Europees Parlement, is na de verkiezingen welkom bij de Europese Volkspartij (EVP). Magyar liet al eerder doorschemeren dat hij zich graag bij deze christen-democratische fractie aansluit.
Dat zei Duitse EVP-fractievoorzitter Manfred Weber tegen nieuwssite Politico. Hij zou ‘heel graag’ samenwerken. ‘Onze deur staat open.’ Weber is blij met de interesse die Magyar in zijn fractie toont.
Saillant genoeg stapten Orbán en zijn partij Fidesz in 2021 uit de EVP, nadat de fractie voorbereidingen trof om Fidesz uit de fractie te zetten. Binnen de EVP werd de kritiek op Orbán en de erosie van de Hongaarse rechtsstaat steeds luider.
Magyar is de komeet van de Hongaarse politiek en daagt nu premier Viktor Orbán uit. De voormalige insider van Orbáns partij Fidesz brak openlijk met de regering in februari en startte zijn eigen politieke beweging. Hij doet mee aan de Europese verkiezingen en in Boedapest aan de lokale verkiezingen, in Hongarije beide op zondag 9 juni.
Hongaren die ontevreden zijn over zowel de regering als andere oppositiepartijen snakken naar een alternatief, blijkt uit de peilingen. Gemiddeld scoort Magyar tussen de 20 en 25 procent van de stemmen. Fidesz, de partij van Orbán, voert nog steeds de peilingen aan, maar moet stemmen inleveren.
Overigens is Magyar, die mogelijk zes zetels behaalt op zondag, niet van plan zelf naar Brussel te gaan. Hij gebruikt de verkiezingscampagne als springplank voor een politieke carrière in Hongarije en hoopt Orbán te verslaan bij de parlementaire verkiezingen in 2026.
Centraal- en Oost-Europa correspondent Arnout le Clercq
Lees ook: Hongarije is in de ban van Péter Magyar: de man die een eind moet maken aan de macht van Orbán
Nederland is vandaag, samen met Estland, het eerste land dat naar de stembus gaat voor de Europese verkiezingen. De meeste landen, zoals Duitsland en Frankrijk, gaan zondag pas stemmen. Maar een aantal Europese kranten blikt alvast vooruit.
De Britse krant The Guardian schrijft in een analyse dat het er vooral om gaat hoe de centrum-rechtse partijen zullen reageren op de opkomst van radicaal-rechts. Alberto Alemanno, hoogleraar EU-recht aan de HEC in Parijs, stelt in de krant: ‘Het echte verhaal is niet de voortdurende opmars van de extreemrechtse partijen, het gaat om de mate waarin centrumrechts bereid is sommige van die partijen te normaliseren.’
De Duitse krant Die Zeit stelt eveneens dat er in heel Europa bij de verkiezingen een verschuiving naar rechts wordt verwacht. In Duitsland wordt voorspeld dat de extreem-rechtse AfD als de tweede parti uit de bus komt, achter de CDU/CSU. Dus voor de regeringspartijen SPD, FDP en Groenen: voor ‘de stoplichtcoalitie’ worden de Europese verkiezingen gezien als een test voor de deelstaatverkiezingen in het oosten en de federale verkiezingen, beide volgend jaar.
De Franse krant Le Monde noemt de stembusgang van Nederland ‘de openingswedstrijd die een glimp biedt van de kracht van extreem-rechts – wiens voorspelde stijging het belangrijkste thema van de verkiezingen is’. De krant vervolgt: ‘De PVV van de extreem-rechtse leider Geert Wilders staat bovenaan de peilingen. Hoewel de PVV haar belofte van een ‘Nexit’-referendum over het verlaten van het blok heeft laten vallen, blijft het manifest van de PVV fel eurosceptisch.’
Laura de Jong
Lees ook het hoofdredactioneel commentaar van de Volkskrant: De EU dreigt te worden verzwakt door de groei van radicaal-rechtse partijen. Die verstoren het spel van geven en nemen als ze alleen nog willen nemen
Het was een unicum: in coronatijd leenden de EU-landen gezamenlijk 648 miljard euro op de kapitaalmarkt om hun economieën te stimuleren. Critici zien er een middel in van Brussel om de greep op lidstaten te vergroten. Volgens anderen is het de juist weg die de EU op moet. Hoe het werkt, is in Spanje goed te zien.
Lees hier de reportage van Maartje Bakker en Marc Peeperkorn.
Om 10.30 uur had volgens Ipsos I&O 7 procent van de Nederlandse stemgerechtigden gestemd. Onder hen verschillende Tweede Kamerleden en (kandidaat-) Europarlementariërs.
In woonplaats Maastricht ging GL-PvdA-leider Frans Timmermans naar de bus. Vijf jaa Source: Volkskrant