‘Het ene moment ben je de nieuwe Einstein, het volgende zit je als single moeder sappelend op een flat.’ Ik las deze kop, boven een column van Daniela Hooghiemstra in deze krant, als alleenstaande moeder van een baby. Mijn situatie was niet wat de maatschappij noch ikzelf had verwacht. Op de herhaalde vraag van een buurvrouw waar mijn man bleef, antwoordde ik aanvankelijk beschaamd: ‘Aan het werk.’
Een romantische relatie met een kind als kroon op de liefde is ons culturele ideaal. De beëindigde relatie is ‘mislukt’. Het eenoudergezin – ook al zijn ze steeds talrijker – wordt nog altijd beschouwd als afwijkend, ‘gebroken’. Alsof iedereen thuis een partner wil aantreffen.
Over de auteur
Lotte Houwink ten Cate is historicus. Ze is aan Columbia University in New York gepromoveerd op de tweede feministische golf. In de maand juni is zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Want dat er ook grote voordelen zijn aan het moederschap buiten de traditionele gezinsvorm lijken mensen zich niet te (willen) realiseren. We noemen: autonomie, vrijheid, geen ruzie, gezeur en sleur. En een seksleven met mannen met wie geen veldslag over de zorgtaken hoeft te worden geleverd. Het is hard werken. Maar dat doen veel getrouwde moeders ook.
Stellen met kinderen gaan tegenwoordig vaker uit elkaar dan vroeger, en uit Amerikaans onderzoek blijkt dat ongeveer 70 procent van de echtscheidingen wordt aangevraagd door de vrouw. Opmerkelijk is dat mannen het vaak niet aan zien komen. De slagvaardigheid van vrouwen kan worden gezien als sociale vooruitgang, als een teken dat geëmancipeerde vrouwen meer van mannen verwachten. Wie financieel onafhankelijk is kan de lat hoger leggen, en doet dat doorgaans ook.
Daarom is het merkwaardig dat Hooghiemstra alleenstaand moederschap poneert als hét voorbeeld dat ‘het leven, eenmaal volwassen, vaak tegenvalt’. Uit haar uitdrukking ‘sappelen op een flat’ spreekt vooral klassisme en onverholen dédain jegens armoede.
De demonisering van de alleenstaande moeder is van alle tijden. Haar geschiedenis beweegt zich tussen de vrouwelijke archetypen van de Moeder en de Hoer. Eeuwenlang was ze een gevallen vrouw, een teken van morele degeneratie. In het boek Afstandsmoeders beschrijft Christel Don dat vele duizenden ongehuwde vrouwen tot diep in de twintigste eeuw gedwongen kinderen hebben afgestaan. Terwijl mannen het platgetreden hazenpad kozen, werd de schaamte van een ‘illegitiem’ kind op vrouwen afgewend.
Het percentage alleenstaande moeders blijft bezien als een maatstaf voor sociale malaise. Maar wanneer alleenstaand ouderschap een negatieve invloed heeft op kinderen komt dat in de eerste plaats door sociaal-economische ongelijkheid. Alleenstaande moeders zijn de grootste groep met het risico op leven in armoede en hebben vaker te maken met stigmatisering en een gebrek aan sociale steun. Alleenstaande ouders en hun kinderen zijn dus louter gebaat bij concrete hulp – en niet bij gemiep van derden over hoe ‘zwaar’ en ‘eenzaam’ het moet zijn.
Het scheppen van bloeiende omstandigheden voor alleenstaand ouderschap is bovendien een feministische kans. Het geboortecijfer daalt, en dat is niet omdat vrouwen geen kinderen willen. Er is een stijgend aantal vrouwen dat hun kinderwens in de vriezer zet bij het ontbreken van een gelijkwaardige partner. We horen weinig over de vraag waarom mannen vaker geen kinderen willen, en er zo lang mee willen wachten. Uitstel komt met een steeds groter wordend risico dat het niet lukt. En het komt – óók voor mannen – per definitie met een verlies in het aantal jaren waarin je gelijktijdig met je kind het leven deelt.
Aan zaad geen gebrek. Zie maar eens iemand te vinden die negen maanden een kind wil dragen en de achttien jaar daarna het leeuwendeel van de zorg op zich wil nemen. De ontkoppeling van voortplanting en het verlangen naar romantische liefde geeft dus juist vrouwen een relatieve machtspositie. Daarvoor is cruciaal dat de dubbele seksuele moraal het loodje legt. En het normaler wordt dat vrouwen, net als mannen, kinderen krijgen met verschillende mensen.
De Duitse feminist Teresa Bücker gaf onlangs in haar nieuwsbrief het woord aan een vrouw van halverwege de 80: ‘Het was altijd mijn droom om drie kinderen te krijgen van drie mannen. Helaas zijn er maar twee kinderen van twee mannen gelukt.’ Buiten de patriarchale paden treden: met de juiste sociale steun is dat niet sappelen, maar een onafhankelijk leven leiden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant