De corrupte en bandeloze, maar ook grappige en innemende, Zuid-Afrikaanse oud-president Jacob Zuma deed ondanks een juridisch verbod gewoon aan de verkiezingen mee.
In de werdegang van een maatschappij komt nogal wat samen, maar individuen kunnen er een stevig stempel op drukken. In 90 procent van de positieve berichtgeving over Zuid-Afrika van de laatste dertig jaar viel de naam van de eerste president van de republiek na de apartheid, Nelson Mandela (1918-2013). In 90 procent van de negatieve berichtgeving viel de naam van de vierde, Jacob Zuma (1942), aan de macht van 2009 tot en met 2018. Beide mannen waren al jong actief in het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), beide riskeerden alles in de strijd tegen het apartheidsregime, beide zaten gevangen op Robbeneiland. De een werd een moreel ijkpunt en een wereldwijd icoon, de ander een belichaming van het menselijk tekort of, in de formulering van een ANC-woordvoerder, ‘zoals het nooit had moeten gaan’.
Dat het ANC in de verkiezingen van 29 mei voor het eerst in dertig jaar geen meerderheid haalde, had, weten woordvoerders, alles te maken met de man die het ANC te schande maakte. De man die Zuma opvolgde na diens gedwongen aftreden in 2018, Cyril Ramaphosa, legde uit dat het ruimen van de puinhopen die Zuma achterliet een lastig karwei is.
Over deze rubriek
In de rubriek Op het tweede gezicht schrijft Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman wekelijks op scherpe en satirische wijze over een buitenlands nieuwsonderwerp.
Dat karwei wordt nu nog lastiger, want de heimelijke winnaar van 29 mei was de immer goedlachse en clowneske Zuma, 82 inmiddels. Ondanks zijn royering uit het ANC en een juridisch verbod aan de verkiezingen deel te nemen, was hij als de facto boegbeeld van een nieuwe beweging zeer succesvol, vooral aan de oostkust, in zijn thuisregio Kwazulu-Natal. Zuma kon corruptie- aan zedenschandalen rijgen en van de smerigste witte mannen van Zuid-Afrika geld aannemen, maar veel kiezers menen nog altijd dat hij voor ‘de echte zwarte man’ staat.
Zuma’s politieke vernuft behelst het afschilderen van oude tegenstanders in het ANC als elitaire handlangers van het witte grootkapitaal. Interessant: ook veel tegenstanders verklaren dat je aan Zuma moeilijk een hekel kunt krijgen. Deze corrupte, bandeloze en paranoïde politicus blijkt keer op keer óók weer buitengewoon aangenaam gezelschap, een leuke en innemende man. Die combinatie van innemendheid en schurkerigheid zorgde voor barsten in het ANC.
Wie orde probeert te scheppen in decennia minder florissant nieuws over Zuma, kan drie categorieën onderscheiden. Als eerste de schier eindeloze reeks corruptiezaken. Van de witte Zuid-Afrikaanse zakenman Schabir Shaik tot de Indiase broers Gupta: ze kregen via Zuma toegang tot het ANC en in het kielzog daarvan toegang tot Zuid-Afrika’s rijkdommen. Maar wat anderen als ‘omkoopbaarheid’ zagen, was in de wereld van Zuma hulp en vriendschap. Het concept ‘corruptie’ vatte hij niet. Deze man leek volkomen oprecht toen hij zei dat het normaal is dat een president op staatskosten in zijn thuisregio een groot kitschpaleis bouwt.
De tweede categorie wordt gevormd door zedenschandalen. Zuma behoort tot de minderheid van traditionele Zulu-mannen die nog doen aan polygynie. Echter: Zuma haalde veelvuldig het nieuws met kinderen die hij verwekte buiten zijn diverse echtelijke verbintenissen. Hij werd ook nog beschuldigd van verkrachting, onder anderen door een met hiv besmette vrouw. Flink wat critici probeerden Zuma uit te leggen dat een president van een land met een groot hiv-probleem een morele voorbeeldfunctie heeft, maar in dat idee ging hij helemaal niet mee.
De derde categorie nieuws dijde de laatste vijf jaar fors uit: Zuma’s obstructie van de rechtsgang. In zijn eerste optredens voor een speciale onderzoekscommissie debiteerde hij complottheorieën waarin rechtspsychologen trauma’s uit zijn ondergrondse ANC-tijd ontwaarden. Al snel weigerde hij nog te verschijnen, wat hem in 2021 een veroordeling wegens minachting van de rechtbank opleverde en een gevangenisstraf van 15 maanden. Na zijn veroordeling braken aan de oostkust onlusten uit, waarbij driehonderdvijftig mensen omkwamen. Na twee maanden kwam Zuma alweer vrij, op medische gronden. Drie jaar later was hij gezond genoeg om mee te doen aan de verkiezingen, ondanks een verbod, met alle gevolgen van dien.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant