Ambtenaren waarschuwen de formerende partijen voor forse potentiële tegenvallers in hun hoofdlijnenakkoord. Nogal wat maatregelen zijn lastig uitvoerbaar, met elkaar in tegenspraak of zijn in elk geval niet snel uit te voeren.
Die tegenvallers raken niet alleen het kabinet zelf. Zo rekenden ambtenaren op het ministerie van Onderwijs uit dat de voorgenomen btw-verhoging op boeken (van 9 naar 21 procent), flinke financiële gevolgen heeft voor scholen. Die zijn naar verwachting jaarlijks 50 miljoen euro meer kwijt aan schoolboeken.
Dat blijkt uit de analyses die op alle departementen zijn gemaakt over het akkoord dat PVV, VVD, NSC en BBB vorige maand sloten. Dat is een gebruikelijke procedure: ambtenaren maken ze om de aanstaande nieuwe bewindspersonen goed te kunnen adviseren.
Over de auteur
Raoul du Pré is chef van de politieke redactie van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Nadat die van de Ministeries van Binnenlandse en Buitenlandse Zaken onlangs uitlekten, vroeg de oppositie in de Kamer om álle analyses met het parlement te delen. Hoewel het demissionaire kabinet eigenlijk vindt dat het om interne documenten gaat, heeft de Kamer ze nu toch ook zelf gekregen omdat delen toch al op straat lagen.
Het ministerie van Onderwijs voorziet ook een tegenvaller voor het komende kabinet rond de invoering van de langstudeerboete. Het idee is om studenten die langer dan de voorgeschreven termijn over hun studie doen, meer collegegeld te laten betalen. Daar is tijdrovende wetgeving voor nodig en zal dus niet lukken in het collegejaar 2026/2027, waarschuwen de ambtenaren, maar pas een jaar later. Dat slaat eenmalig een gat van 285 miljoen euro in de rijksbegroting.
Ook leven op het departement twijfels of het wel haalbaar is om 293 miljoen euro per jaar te besparen met het omlaag brengen van het aantal internationale studenten. Studenten uit Europese landen vormen namelijk de grootste groep en het is juridisch moeilijk om deze tegen te houden. Hoe het kabinet dat precies wil aanpakken, moet deze zomer nog worden uitgewerkt in het regeerakkoord.
De nieuwe minister van Immigratie wordt bij voorbaat gewaarschuwd dat hij taaie opdrachten heeft meegekregen van de formerende partijen. Veel van de voornemens om de immigratie te beperken, stuiten op internationale verdragen of de Nederlandse grondrechten. Dat geldt bijvoorbeeld voor het uitlezen van mobiele telefoons van mensen die asiel aanvragen. Dat botst, onder meer, met de privacywetgeving. ‘Op dit moment niet toegestaan’, concluderen de ambtenaren, die bovendien de argumenten missen. ‘Voor uitvoering is (wijziging van) wetgeving nodig en onderbouwing van de noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit.’
Ambtenaren zijn ook nog niet overtuigd van het nut en de noodzaak om de Raad van State te splitsen in een afdeling die recht spreekt, en een afdeling die het kabinet adviseert over wetsvoorstellen. ‘Onduidelijk wat hiermee precies wordt bedoeld en beoogd’, is vooralsnog het oordeel.
Grote zorgen leven op het ministerie van Buitenlandse Zaken over de voorgenomen bezuiniging van bijna 1 miljard euro op de ambtenarij. Daarvan komt ruim 20 procent voor rekening van Buitenlandse Zaken. Ambtenaren waarschuwen dat dat ingewikkeld wordt in combinatie met de zeer ambitieuze buitenlandplannen ‘op het gebied van onder andere veiligheid, asiel en migratie, het tegengaan van ondermijning, Europees landbouwbeleid en Europese financiën’. Daar is mankracht voor nodig, denken ze: ‘Het wordt onmogelijk deze en andere belangen van Nederland en Nederlandse bedrijven adequaat te behartigen als de BZ-organisatie als geheel zo fors wordt geraakt.’
De nieuwe minister van Justitie kan zich sowieso opmaken voor veel discussies op zijn departement. Onder ambtenaren leven zorgen over ‘grondrechten en andere rechtsstatelijke aspecten’ van het hoofdlijnenakkoord. Dat gaat bijvoorbeeld om de voorstellen om de asielopvang te versoberen, asielzoekers eerder uit te zetten en - ook daar - om mobiele telefoons van asielzoekers uit lezen. Ook het voornemen van de formerende partijen om de stikstofregels te versoepelen gaat tot problemen leiden, is de ambtelijke voorspelling.
‘Onze verwachting is dat een aantal voorstellen tot een toename van juridische procedures zal leiden, ook inbreukprocedures vanuit de EU, en/of effect zal hebben op lopende procedures bij de rechter. Dit brengt risico’s mee voor de uitvoerbaarheid van beleid, voor het gezag van de overheid en voor de werklast van bestuur en rechtspraak.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant