Een mogelijke aanslag in Parijs, doodskisten bij de Eiffeltoren en een voortdurende stroom desinformatie: in Frankrijk is de Russische schaduwoorlog rond de Europese verkiezingen én de komende Spelen goed merkbaar. ‘De Russische acties zitten heel dicht tegen echte oorlog aan.’
Op het oog lijkt het een mislukte terroristische actie: een 26-jarige man raakte deze week ernstig gewond bij een ontploffing in een hotelkamer in een voorstad van Parijs. De Franse inlichtingendienst vermoedt echter dat er meer achter het incident schuilgaat.
Het onderzoek richt zich daarbij niet op bekende terroristische groepen als Islamitische Staat of Al-Qaeda, maar beweegt zich richting een andere mogelijke opdrachtgever: het Kremlin. De gearresteerde man is volgens Franse media afkomstig uit het oosten van Oekraïne en zou twee jaar in het Russische leger hebben gevochten.
Over de auteur
Huib Modderkolk is onderzoeksjournalist van de Volkskrant, met als specialisatie cybersecurity en inlichtingendiensten. Hij schreef het boek Dit wil je écht niet weten – over de onvoorstelbare wereld achter je scherm.
Een Franse bron zei tegen persbureau AFP dat hij zich ‘pro-Russisch’ opstelde. In zijn hotelkamer, dichtbij het internationale vliegveld Charles de Gaulle, werden materialen gevonden voor het fabriceren van explosieven, valse paspoorten en wapens. Zijn actie vond bovendien plaats vlak voordat de Amerikaanse president Joe Biden en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky een bezoek brachten aan Frankrijk om te herdenken dat tachtig jaar geleden de geallieerden in Normandië aan land gingen.
De aanslag past in een bredere ontwikkeling, waarbij Rusland met een scala aan psychologische operaties onrust probeert te creëren in Europa. In de aanloop naar de Europese verkiezingen deze zondag én als organisator van de Olympische Spelen in juli, is Frankrijk daarbij een topdoelwit.
Het land krijgt al maanden de volle laag. Wat daarbij opvalt: Rusland acteert grillig en agressief. Westerse diensten wijzen erop dat Ruslands militaire dienst criminele netwerken inzet om aanslagen te plegen. En dat de fysieke ondermijningacties worden versterkt via online campagnes.
De Russische veiligheidsdiensten lijken roekelozer te worden, zegt ook Ben de Jong, gastonderzoeker op het gebied van inlichtingendiensten bij het Institute of Security and Global Affairs van de Universiteit Leiden: ‘De verspreiding van desinformatie is, net als het liquideren van overlopers, historisch gezien niets nieuws. Maar het plegen van aanslagen in het Westen gaat verder dan dat. De Russische acties zitten heel dicht tegen echte oorlog aan.’
Daarmee komen hun operaties overeen met hun retoriek, zegt De Jong. ‘Ze liggen in het verlengde van de talrijke Russische beweringen dat ze in oorlog zijn met de Navo.’
Zo krijgt de veronderstelde Russische schaduwoorlog tegen Europa steeds meer vorm. Begin juni verschenen vijf doodskisten aan de voet van de Eiffeltoren in Parijs. Er lag een Franse vlag op, plus de tekst ‘Franse soldaten uit Oekraïne’ – een verwijzing naar uitspraken van de Franse president Macron die het sturen van westerse soldaten naar Oekraïne niet uitsluit. Om het extra geloofwaardig te maken, waren de kisten verzwaard met zakken gips. Drie mannen werden nadien door de Franse politie aangehouden. Volgens dagblad Le Monde horen ze bij een netwerk dat eerder een Holocaustmuseum in Parijs had beklad met bloedrode handafdrukken.
Vier dagen nadat de doodskisten waren neergelegd bekritiseerde een netwerk van pro-Russische bots via sociale media de politiek van Macron, het mogelijke voornemen om westerse soldaten naar Oekraïne te sturen, de Navo en het ‘uitlokken van oorlog’ met Rusland. De accounts verwezen daarbij naar nieuwsberichten over de neergelegde doodskisten.
Deze dynamiek was eerder te zien bij georkestreerde ‘antisemitische’ uitingen, zoals het bekladden van het Holocaustmuseum en het plaatsen van Davidsterren op Joodse instellingen. Die acties werden steevast een paar dagen later gevolgd door een Russische campagne via sociale media. Rusland probeert op die manier tweespalt te zaaien. Dat werd deze week opnieuw zichtbaar met een video die aan moest tonen dat Russen in Oekraïne een Franse soldaat zouden hebben gearresteerd. De veronderstelde soldaat sprak echter belabberd Frans met een sterk Russisch accent én droeg geen officieel Frans uniform.
De Russische campagnes namen een vlucht nadat Macron in een interview op 14 maart zei dat het mogelijk sturen van westerse troepen naar Oekraïne niet langer taboe was. De familie van de Franse president werd vervolgens doelwit van laster: zijn vrouw zou trans zijn, geboren als man en haar identiteit verhullen. Macron zou een Derde Wereldoorlog willen beginnen.
Het Finse softwarebedrijf CheckFirst ontdekte een ‘grootschalige’ Russische desinformatiecampagne, waarbij meer dan achthonderd organisaties – zoals westerse nieuwscheckers en wetenschappers – in het afgelopen jaar doelwit waren. Voornaamste mikpunten: Duitsland en Frankrijk. In de top-5 van meest voorkomende thema’s: de verspreiding van graffiti in Frankrijk, de Franse politiek en de Spelen.
Naast psychologische operaties zoals de neergelegde doodskisten en online desinformatie, wijzen westerse diensten op een andere zorgelijke trend: Rusland schroomt niet langer om over te gaan tot fysieke sabotage in Europa. Volgens een artikel in de Britse krant The Telegraph circuleert onder westerse overheden een inlichtingenrapport waarin staat dat Ruslands militaire dienst GROe hiervoor criminele netwerken rekruteert.
De laatste maanden werd achtereenvolgens brand gesticht in een Brits warenhuis vol hulpgoederen voor Oekraïne, een Ikea in Litouwen en het grootste winkelcentrum van de Poolse hoofdstad Warschau. Eerder waren er explosies bij een munitiefabriek in Wales en ontstond een flinke brand in een munitiefabriek in Berlijn.
Keir Giles, onderzoeker bij de Britse denktank Chatham House, zie hierover tegen The Telegraph: ‘Iedereen zou gealarmeerd moeten zijn, want dit zijn opnieuw voorbeelden van de vijandige Russische activiteiten die onze landen moeten destabiliseren en die een voorbereiding kunnen zijn op iets ernstigers.’
Een Nederlandse inlichtingenbron beaamt ook dat de operaties steeds verder gaan: ‘Het verontrustende is dat er minder sprake lijkt van coördinatie van bovenaf. De verschillende veiligheidsdiensten zouden proberen elkaar te overtreffen.’ Daarbij zoeken ze ook opportunistisch hulp van criminele groepen of hacktivisten. Deze week werden websites van Nederlandse politieke partijen op de dag van de Europese verkiezingen platgelegd met zogeheten ddos-aanvallen. Het pro-Russische Hacknet claimde verantwoordelijkheid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant