Een radicaal-rechtse machtsgreep blijft zondag hoogstwaarschijnlijk uit, maar de dynamiek in het Europees Parlement zal wel degelijk veranderen. De eurosceptici in Brussel zullen de middenpartijen (verder) naar rechts trekken.
De Nederlandse exitpolls zijn een ‘barometer’ voor de Europese verkiezingen dit weekeinde in de rest van Europa, schreef de nieuwssite Politico. Die barometer geeft de pro-Europeanen enige hoop: GroenLinks-PvdA wint waarschijnlijk, met daarachter de PVV.
‘Het is helemaal geen uitgemaakte zaak dat radicaal-rechts deze verkiezingen gaat winnen. Kijk eens wat Nederland doet. Doe hetzelfde!’, zei GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans donderdagavond. Een erg optimistische voorstelling van zaken, vond Politico. ‘Radicaal-rechts heeft niet echt verloren, met (op zijn slechtst) een tweede plaats, in een campagne die werd aangevoerd door twee van de prominentste figuren uit de EU, Timmermans en Bas Eickhout, een van de twee Spitzenkandidaten van de Groenen’, aldus de nieuwssite.
Over de auteur
Peter Giesen is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk.
De blijdschap en opluchting bij GroenLinks-PvdA is begrijpelijk, maar de winst is vooral te verklaren door de desinteresse van de radicaal-rechtse kiezer voor de EU. Vergeleken met de Europese verkiezingen van 2019 verliest GroenLinks-PvdA waarschijnlijk één zetel, terwijl er deze keer vijf zetels meer te verdelen waren. De PVV gaat waarschijnlijk van één naar zeven zetels, terwijl maar liefst 56 procent van de mensen die in november op Geert Wilders stemden, thuisbleef. Voor GroenLinks-PvdA was de opkomst veel hoger: slechts 22 procent van de kiezers uit november kwam niet opdagen. Ondanks de hogere opkomst onder de kiezers van de pro-Europese partijen daalde hun totale stemmenaandeel van bijna driekwart in 2019 naar bijna tweederde in 2024.
Daarmee lijkt Nederland inderdaad een betrouwbare barometer: in heel Europa wordt een flinke winst voor radicaal-rechts voorspeld, maar waarschijnlijk zullen de pro-Europese christen-democraten, sociaal-democraten en liberalen een meerderheid in het Europees Parlement behouden. Radicaal-rechts staat op winst in onder meer Italië, Oostenrijk, Tsjechië en België. In Polen liggen de Burgercoalitie van premier Donald Tusk en de radicaal-rechtse PiS nek-aan-nek.
Het midden zal flinke klappen oplopen. Dramatisch zijn de peilingen in Frankrijk, waar het Rassemblement National van Marine Le Pen op 33 procent staat. De Renaissance-partij van president Emmanuel Macron zal waarschijnlijk niet eens de helft halen, 15 procent. Al even ontluisterend is de 16 procent die voor de SPD van de Duitse bondskanselier Olaf Scholz wordt voorspeld. Door een reeks schandalen is de score van de radicaal-rechtse AfD gedaald, ook tot 16 procent. De christen-democratische CDU ligt ver voor, met 30 procent.
Radicaal-rechtse partijen zullen ongeveer een kwart van de zetels in het Europees Parlement halen, zo wordt voorspeld. Dat is bij lange na niet genoeg om de macht te grijpen, maar de dynamiek in het parlement zal veranderen. Voorheen was er altijd een groot blok van middenpartijen (sociaal-democraten, christen-democraten en liberalen) die de kleine en sterk verdeelde radicaal-rechtse partijen gemakkelijk konden negeren. Maar in het nieuwe parlement zal het midden verzwakt zijn, terwijl radicaal-rechts groter is dan ooit.
De partijen van Wilders, Le Pen en Meloni zullen het parlement naar rechts trekken. Vooral de christen-democratische Europese Volkspartij (EVP) zal in de verleiding komen om zaken te doen met radicaal-rechts, voorspelt de Italiaanse jurist Alberto Alemanno in The Guardian. ‘Het echte verhaal is niet de gestage opmars van de radicaal-rechtse partijen. Het verhaal is de mate waarin centrum-rechts bereid is om sommige van deze partijen te normaliseren’, aldus Alemanno.
Een voorproefje hiervan was al te zien tijdens de vorige zittingsperiode, toen een gelegenheidscoalitie van radicaal- en centrum-rechts zich verzette tegen de natuurherstelwet. Centrum-rechts was bang de stem van het platteland te verliezen. Zulke coalities zullen zich vaker voordoen, denkt Alemanno, vooral op het gebied van klimaat, natuur en milieu. Ook de uitbreiding van de EU (met onder meer Oekraïne en de Balkanlanden) kan op weerstand stuiten.
Op het gebied van asiel en migratie zijn de middenpartijen al sterk naar rechts opgeschoven. De christen-democraat Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, en de radicaal-rechtse Italiaanse premier Giorgia Meloni reisden samen naar Tunesië en Egypte om een omstreden migratiedeal te sluiten.
Door hun harde opstelling tegenover migranten normaliseren de middenpartijen het discours van radicaal-rechts, stellen critici. Maar politici uit het centrum vinden dat zij geen keus hebben. Als zij niets doen, vrezen zij nog meer kiezers te verliezen, omdat het draagvlak voor migratie in Europa gering is. Bovendien is de rechtervleugel van centrum-rechts het sluiten van ‘waterige compromissen’ met linkse partijen zat. Dan maar liever over radicaal-rechts, zoals de VVD in Nederland deed.
‘Het midden houdt stand’, kopte de Volkskrant na de Nederlandse exitpolls. Ook in Europa zal het midden dit weekeinde waarschijnlijk standhouden. De vraag is alleen in hoeverre het zich de komende vijf jaar verder naar rechts zal laten trekken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant