Al vanaf de eerste aflevering van hitserie Sex Education was het duidelijk dat Ncuti Gatwa voor grote rollen was voorbestemd. Nu is de Rwandees-Schotse acteur een buitengewone Doctor Who. Een voorliefde voor astrologie komt deze ‘echte weegschaal’ daarbij goed van pas.
Is een nog onbekende acteur ooit met meer vuurwerk een serie binnengerold dan Ncuti Gatwa in de allereerste aflevering van de Netflix-hit Sex Education, op 11 januari 2019? Als de kijker al een halve tel het idee had dat Gatwa in de rol van Eric Effiong, beste vriend van hoofdrolspeler Otis Milburn (Asa Butterfield), de klassieke zwarte en/of gay sidekick zou spelen, dan had hij de serie nog geen vijf minuten later al volledig naar zich toegetrokken.
Die openingsmonoloog, al fietsend naar school, bijna hysterisch optimistisch, over het aanstaande schooljaar en met name de seksuele doorbraken die nu voor het oprapen liggen. De jongens hebben beiden van die nerdy fietshelmpjes op en Eric draagt, dreigend genoeg, een Franse hoorn in een tas op zijn rug.
Over de auteur
Mark Moorman schrijft voor de Volkskrant over series, films, fotografie en populaire cultuur.
Volgende scène, waarin hij in de drukkende stilte van een volle aula het schoollied op de hoorn in kwestie probeert te spelen. In een onbarmhartige close-up zien we de aderen op zijn voorhoofd opzwellen. Gevolgd door een scène waarin hij de pestkop van de school tegenkomt, een oude kennis zo te zien, die hem klemzet tegen de kluisjes en hem geroutineerd van zijn lunchgeld berooft.
Deze ouverture met een virtuoos uitgespeeld spectrum aan diep gevoelde emoties werd een rode loper richting Gatwa’s eerste televisieprijzen en verdere prominente rollen. Een hele generatie Netflix-kijkers ging opzoeken hoe je zijn Rwandese voornaam eigenlijk correct moest uitspreken. Korte cursus: probeer die ‘N’ in te slikken en dan meteen door te schakelen naar ‘sjoe-tie’.
De belofte van die onstuimige start in Sex Education leek even te haperen door een pandemie en een staking in Hollywood. Maar toen, in 2023, barstte het los voor de inmiddels 30-jarige acteur: het slotseizoen van Sex Education, een Ken-rol in Barbie en een bijrol in de grote oorlogsserie Masters of the Air van Steven Spielberg en Tom Hanks. En dan zijn uitverkiezing tot de nieuwe Doctor Who (in het spoor van briljante voorgangers als David Tennant), een casting die je in elk geval in Groot-Brittannië, zonder al te veel overdrijving, kunt vergelijken met andere historische gebeurtenissen die tijdvakken definiëren.
Terwijl de discussie over de nieuwe James Bond en de tijdgeest al een tijdje voortsleept, maakte dat andere Britse monument in één klap een reuzensprong, met de eerste zwarte Doctor, de eerste queer Doctor en de eerste Doctor die niet in het Verenigd Koninkrijk is geboren. Alsof er niet al genoeg druk op de ketel stond.
Ncuti Gatwa werd geboren in de buurt van de Rwandese hoofdstad Kigali en was 2 jaar oud toen zijn ouders (zijn vader was journalist en theoloog) in 1995 de genocide in Rwanda ontvluchtten. De familie kwam terecht in het Schotse Edinburgh. Het is een achtergrond die in de meeste interviews wordt aangesneden, maar waar Gatwa met terughoudendheid over spreekt; het feit dat hij bekend is, betekent voor hem nog niet dat hij de aangewezen persoon is om over die dramatische familiegeschiedenis te vertellen.
Het neemt niet weg dat de vlucht van zijn ouders betekende dat Gatwa zou opgroeien als ‘de enige zwarte jongen in Schotland’, zoals hij het weleens heeft omschreven.
Zijn uitzonderingspositie kwam ook naar voren in een interview in de Elle van augustus 2023, waarin hij voor het eerst zichzelf als queer aanduidde. Dat was iets waar hij nooit een geheim van had gemaakt, maar wat de buitenwereld graag zwart-op-wit geformuleerd ziet voordat het telt als ‘uit de kast komen’. Gatwa beschreef hoe hij op de Manchester Pride een Rwandese vrouw was tegengekomen die hem deed denken aan zijn tante. ‘Ik weet niet waarom ik hier ben,’ zei de vrouw tegen hem. Dat hoef je ook helemaal niet te weten, wees trots op jezelf, hield Gatwa haar voor.
‘Ik was nog nooit een queer persoon uit Rwanda tegengekomen,’ zegt hij tegen Elle. En, daar is het weer: ‘Ik dacht dat ik de enige in de wereld was.’ Hij beschrijft zijn eerste weerzien met Afrika, toen hij zijn vader in Kameroen ging opzoeken, als een eyeopener. Die ‘enige zwarte jongen in Schotland’ voelde zich opeens ‘just a person’.
Gatwa neemt astrologie bloedserieus en beschrijft zichzelf in interviews als een echte weegschaal, die voortdurend tussen uitersten opereert; daarbij kan hij audities tegemoettreden met een combinatie van ‘een goddelijk zelfvertrouwen en diepe onzekerheid’.
Die zelftwijfel overheerste bij de eerste audities voor Doctor Who, een ruim 60 jaar oud Brits instituut, waar hij, in zijn eigen woorden, ‘als zwarte man’ natuurlijk niets te zoeken had. Maar toen hij die barrière eenmaal had doorbroken, zocht hij naar een ingang om zich het ongrijpbare hoofdpersonage, sinds 1963 reiziger in tijd en ruimte, eigen te maken. Zijn kennis van astrologie kwam hier van pas, doordat hij zijn versie van de Doctor voor zichzelf kenmerken meegaf van een fictieve exotische dierenriem in een ander zonnestelsel. Geen kijker die het merkt wellicht, maar voor de acteur werkte het als ondersteuning.
Wie de eerste zes afleveringen van Doctor Who bekijkt, dat nu via Disney Plus een wereldwijd podium heeft gekregen, valt op met hoeveel gemak Gatwa zich in de rol beweegt. Hij is nog steeds de ongrijpbare figuur in alle dimensies van vele fantastische werelden, maar is in de scenario’s van Russel T. Davies ook empathisch en kwetsbaar. En wat ook kristalhelder wordt, als we het nog niet wisten: hij is een echte ster.
In de beste Britse traditie wil Gatwa film- en televisiewerk afwisselen met theater. Hij is tenslotte opgeleid aan de Royal Conservatoire of Scotland, terwijl hij ondertussen zijn geld verdiende als gogodanser in de Polo Lounge, een lhbti-club in Glasgow. Als weegschaal zal hij hier geen enkel probleem in zien. Vanaf november staat hij in Londen in de Oscar Wilde-klassieker The Importance of Being Earnest, op weg om de volgende barrière te doorbreken.
Hoe zou hij de Doctor zelf omschrijven, werd hem in een recent interview gevraagd. Na even nadenken zei Gatwa: ‘De Doctor is een zwarte man.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant