GroenLinks-PvdA is met acht zetels de grootste partij in de eerste exitpoll van Ipsos I&O. De PVV is tweede, met zeven zetels. Ipsos hanteert een foutmarge van één zetel.
De definitieve uitslag wordt pas bekend als de verkiezingen in alle EU-lidstaten voorbij zijn. De laatste stembureaus sluiten zondagavond in Italië om 23.00 uur. De Nederlandse uitslag wordt kort daarna gepubliceerd
Volg al het nieuws en onze belangrijkste verhalen in ons dossier Europese Verkiezingen.
Met het ontslag van een openbaar aanklager en aangekondigde wetswijzigingen probeert Poolse premier Donald Tusk een schandaal de kop in te drukken.
Op de vooravond van de Europese verkiezingen ligt de Poolse regering onder vuur. Eerder deze week bracht nieuwssite Onet naar buiten dat drie soldaten aan de Belarussische grens waren aangehouden na het afvuren van meer dan veertig waarschuwingsschoten tegen een groep migranten. Ze zouden hiermee hun bevoegdheid hebben overtreden en het leven van migranten in gevaar hebben gebracht, terwijl de situatie voor de soldaten zelf niet levensbedreigend was.
De aanhouding vond twee maanden geleden plaats, maar kwam nu pas naar buiten. Afgelopen weken nam de spanning aan de grens, waar Belarus en Rusland sinds 2021 een migratiecrisis creëren, verder toe. Volgens de regering vallen groepen migranten soldaten en grenswachten aan bij hun pogingen de grens over te steken, ‘hybride oorlogsvoering’ waarbij de Belarussen migratie als wapen inzetten. Het meest ernstige geval betrof een soldaat die vorige week woensdag werd neergestoken. Deze donderdag overleed hij aan zijn verwondingen.
Na het nieuws over de aanhouding van de soldaten stak een storm van verontwaardiging op in Polen, waar een groot deel van de publieke opinie achter het leger staat. Politici van rechts-nationalistische oppositiepartij PiS verwijten de regering ‘bloed aan hun handen te hebben’, verwijzend naar de gedode soldaat. Maar ook binnen regeringskringen klinkt gemor van politici: ze zijn van mening dat soldaten zich moeten kunnen verdedigen aan de grens.
Zo komt de regering vlak voor een spannende stembusgang, waarin de partij Burgerplatform van Tusk en haar rivaal PiS nek-aan-nek gaan in de peilingen, in onrustig vaarwater terecht. Niet in de laatste plaats omdat veiligheid, onder meer aan de oostgrens, een van de kernthema’s is deze verkiezingen.
Ontslag aanklager
Premier Tusk belegde vrijdagochtend een overleg met zijn ministers, gevolgd door een persconferentie. Hij ontslaat de openbaar aanklager die verantwoordelijk is voor de zaak van de soldaten. Dit vereist wel nog de goedkeuring van president Duda.
Ook kondigde Tusk nieuwe wetgeving aan, die duidelijker moet maken wat soldaten wel en niet aan de grens mogen doen. Waarschijnlijk vergroot dit de bevoegdheden van het leger aan de grens. De regering moet ‘soldaten ondubbelzinnig steunen wanneer ze wapens gebruiken om hun vaderland te verdedigen’, aldus Tusk.
Binnen enkele dagen wordt ook een nieuwe maatregel verwacht die een deel van het grensgebied afsluit voor buitenstaanders, zoals hulpverleners en journalisten. De vorige regering van PiS voerde al eerder zo’n ‘verboden zone’ in, tussen september 2021 en juli 2022.
Ondertussen zitten migranten, die veelal met een Russisch visum naar de grens reizen, tussen twee vuren. Activisten die hulp bieden aan de grens, vrezen dat de laatste ontwikkelingen en plannen van de Poolse regering hun humanitaire werkzaamheden zullen beperken.
Arnout le Clerq
Lees hier ook de reportage aan de grens tussen Polen en Belarus: Gecreëerde migratiecrisis tussen Polen en Belarus bereikt, vlak voor EU-verkiezingen, nieuw dieptepunt
Politieke partijen hebben in de campagne voor de Europese verkiezingen erg weinig geld uitgeven. In de week voorafgaande aan de stemming van donderdag gaven de partijen zelfs minder geld uit aan advertenties dan tijdens de campagne in 2019, zo blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Nielsen zoals zijn opgevraagd door de Volkskrant.
In totaal gaven de politieke partijen tot nog toe ruim 6 ton uit aan reclame. Bij de Europese verkiezingen van 2019 hadden de partijen al ruim 8 ton uitgeven. Partijen geven meestal in de laatste dagen voor de verkiezingen het meeste geld uit, maar deze gegevens zijn pas volgende week vrijdag bekend.
In vergelijking met andere verkiezingen geven partijen bij de Europese verkiezingen veruit het minste geld uit. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van november 2023 hadden de partijen in dezelfde periode voorafgaande aan de verkiezingen al ruim 11 miljoen euro uitgeven. In de campagne van 2021, toen D66 veel geld te besteden had dankzij hoge donaties, was er bruto al 14 miljoen euro uitgegeven.
Xander van Uffelen
Het gat tussen GroenLinks-PvdA en de PVV is aanzienlijk, blijkt uit de details van de exitpoll van Ipsos I&O van donderdagavond. Volgens deze poll behaalde GroenLinks-PvdA 21,6 procent van de stemmen, terwijl de PVV 17,7 procent behaalde. Dat is een volle zetel verschil. Pas zondagavond zal blijken of GroenLinks-PvdA inderdaad de grootste partij wordt bij de Europese verkiezingen.
Lees hier over de andere drie conclusies op basis van de exitpoll
‘Radicaal-rechtse Wilders boekt grote winst in Nederland, maar wordt nipt verslagen’, kopt nieuwssite Politico. Hoewel de exitpolls die duiden op een overwinning voor GroenLinks-PvdA, benadrukken verschillende buitenlandse media dat de PVV flinke zetelwinst heeft geboekt.
De PVV stijgt volgens de exitpoll van Ipsos I&O en de NOS van 1 naar 7 zetels. GL-PvdA pakt 8 zetels en lijkt dus de grootste te worden. Dat leidde tot opluchting bij het linkse blok, merkt nieuwssite Euronews op
Volgens Politico is ‘ondanks het gejuich van links’ de exitpoll ‘een bevestiging van een voorspelde uiterst rechtse golf’. Ook de Arabische nieuwszender Al Jazeera ziet de verwachte resultaten als teken van groeiende steun voor Wilders’ anti-immigratiepartij.
In grote delen van Europa wordt rekening gehouden met winst van uiterst rechtse partijen, zoals het Franse Rassemblement National van Marine Le Pen of de Duitse Alternative für Deutschland. Nederland was donderdag het eerste land waar de stembureaus sloten en waar een exitpoll een beeld geeft van de uitslag. Zondagavond na 23.00 uur, als overal gestemd is, wordt de uitslag voor heel Europa verwacht.
Volgens de BBC werd de Nederlandse exitpoll daarom ‘in heel Europa nauwlettend in de gaten gehouden voor mogelijke trends die ook elders op het continent naar voren zullen komen, ook al stemmen veel kiezers minstens zo vaak over nationale kwesties als over Europees beleid.’
De Britse omroep denkt dat de tegenstanders van radicaal-rechts ‘voldoening zullen halen’ uit de Nederlandse prognose, vanwege de winst van GL-PvdA. Bovendien lijkt ongeveer twee derde van de zetels naar pro-Europese partijen te gaan.
Buitenlandse media stippen ook aan dat de Nederlandse exitpoll nog wel een foutmarge van 1 zetel heeft, hoewel op basis van de exitpolls het onwaarschijnlijk lijkt dat de PVV groter wordt dan GL-PvdA.
ANP/Redactie
‘Een gekkenhuis’ noemde Caroline van der Plas het gisteren, toen ze hoorde dat ‘haar’ BBB volgens de exitpoll met twee zetels haar debuut zal maken in het Europees Parlement. ‘Één zetel, daar hadden we wel vertrouwen in. Maar die tweede hing erom. Gewoon twee zetels, uit het niks!’ De exitpoll van Ipsos I&O hanteert overigens een foutmarge van één zetel.
Dat betekent in ieder geval dat BBB-lijsttrekker Sander Smit zijn opwachting zal maken in Brussel. Geen onbekend terrein voor de 38-jarige Smit: ruim 8 jaar was hij beleidsadviseur van CDA-Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik. Voor diezelfde partij was hij ook raadslid in de gemeente Hof van Twente. Op dit moment is Smit ‘werkzaam als relatiemanager en adviseur op het gebied van overheidsdeelneming, grondstoffen en energie’, zo schrijft zijn partij.
In de campagne hamerde Smit op de onvrede onder Europese boeren over het klimaatbeleid van de Europese Unie. De BBB eist dat de EU de boeren meer ademruimte geeft bij regels voor natuur en milieu, bijvoorbeeld over het uitrijden van mest. ‘We moeten af van ‘one size fits all’, zei hij onlangs in het NPO Radio 1-programma Sven op 1. ‘Het centralisme vanuit Brussel is een groot gevaar.’
Tijdens het slotdebat van de NOS herhaalde Smit steevast de boodschap dat er geen Green Deal nodig is, maar een zogeheten ‘Real Deal’, alhoewel het nog onduidelijk is hoe die eruit moet gaan zien. De huidige Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, die hoopt op een tweede termijn, gaat wat Smit betreft niet door als zij de Green Deal niet van tafel veegt.
Tegelijkertijd wil de BBB zich, net als NSC, aansluiten bij de christen-democratische EVP-fractie van Von der Leyen. Op dit moment is dat veruit de grootste fractie in het Europees Parlement. In de peilingen koerst de EVP opnieuw af op een meerderheid. Vanuit het CDA, onderdeel van de fractie, bestaat er overigens weinig enthousiasme voor toetreding van beide partijen: volgens lijsttrekker Tom Berendsen is de NSC te eurosceptisch en neigt de BB te veel naar radicaal-rechts. Toetreding geschiedt bij een meerderheidsstemming onder de EVP-leden.
Voor Jessika van Leeuwen, de nummer twee op de BBB-lijst, blijft het nog even billenknijpen. Op dit moment is zij fractievoorzitter van de BBB in het waterschap Drents Overijsselse Delta. Kort na het sluiten van de stembussen in Italië, rond 23.00 uur, zal officieel blijken of zij een zetel in het Europees Parlement heeft bemachtigd.
Thom Canters
Na de Nederlandse Europees Parlementsverkiezing van gisteren, openen in twee andere EU-lidstaten vandaag de stembussen. Zowel in Ierland als Tsjechië mogen kiezers vandaag hun stem uitbrengen. In Tsjechië mag dat tot zaterdagmiddag. Het merendeel van de 27 lidstaten stemt op zondag.
Van de twee landen staan in Tsjechië de meeste zetels op het spel: 21 van de in totaal 705. De populistische oppositiepartij ANO (aangesloten bij de liberalen van Renew) staat in de meeste peilingen net voor op het centrum-rechtse blok SPOLU van premier Petr Fiala. Bij de vorige verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019 werd SPOLU nipt groter dan ANO.
Ierland mag veertien parlementariërs afvaardigen naar Brussel (en Straatsburg). De peilingen beloven een nek-aan-nekrace tussen de links-nationalistische Sinn Féin, de centrum-rechtse Fianna Fáil en de christen-democratische Fine Gael. De laatste twee vormen samen een coalitie, onder leiding van Fine Gael-premier Simon Harris.
De afgelopen weken heeft Sinn Feín een flinke voorsprong in de peilingen zien verdampen. Vandaag worden ook lokale verkiezingen gehouden in het land.
Het startschot voor de verkiezingen werd overigens gegeven door Estland, waar al sinds maandag (online) gestemd mag worden. Ruim 13 procent van de stemgerechtigden heeft inmiddels van die mogelijkheid gebruikgemaakt.
Officiële stemresultaten mogen volgens de Europese wet pas naar buiten worden gebracht als in alle lidstaten de stembussen gesloten zijn. In Italië gebeurt dat als laatste: zondagavond om elf uur.
Thom Canters
Mensen die bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen op een van de vier partijen uit de nieuwe coalitie stemden, zijn voor een groot deel thuisgebleven. Dat blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O in opdracht van de NOS. De landelijke opkomst voor de Europees Parlementsverkiezing is vastgesteld op 46,8 procent. Bij de Kamerverkiezingen in november was dat nog ruim 77 procent.
Met name kiezers van NSC (59 procent) en PVV (56 procent) bleven thuis. Ter vergelijking: voor GroenLinks-PvdA, dat in de exitpoll van Ipsos met acht zetels als grootste uit de bus lijkt te komen, lag het aandeel thuisblijvers met 22 procent beduidend lager. Ook bij eerdere verkiezingen voor het Europees Parlement bleek al dat de PVV moeite heeft haar kiezers te motiveren naar het stemhokje te gaan.
Bij de VVD bracht 47 procent van de kiezers ditmaal geen stem uit. Weliswaar had de BBB van de vier coalitiepartijen nog het minst last van niet-stemmers, maar was dat alsnog 44 procent. De ChristenUnie bleek deze verkiezingen de meest gemotiveerde kiezers te hebben: slechts 10 procent bleef thuis. Daar lijkt de partij overigens geen baat bij te hebben gehad: in de prognose van Ipsos I&O (met een foutmarge van 1 zetel) staat de ChristenUnie op 0 zetels.
Thom Canters
De SP keert niet terug in het Europees Parlement als de exitpoll van Ipsos I&O/NOS uitkomt, en dat vindt partijleider Jimmy Dijk teleurstellend. Hij houdt nog een kleine slag om de arm, omdat de definitieve uitslag beter uit kan pakken. ‘Maar ik wil er niet omheen draaien: het ziet er niet goed uit voor de SP.’ De uitslag laat volgens de politicus zien dat de partij 'flink' moet worden opgebouwd. ‘Dat is ons de afgelopen tijd niet goed gelukt’, zegt hij tegen het ANP.
Een andere mogelijke oorzaak van de slechte uitslag is volgens Dijk dat veel SP-kiezers thuis zijn gebleven. De opkomst was deze verkiezingen hoger dan het in jaren was geweest bij Europese verkiezingen, maar nog steeds veel lager dan bij Tweede Kamerverkiezingen.
De SP-leider haalt uit onderzoeken dat vooral mensen met lage inkomens de weg naar het stemhokje niet weten te vinden. ‘Dat zijn onze mensen en daar moeten we keihard voor aan de slag’, zegt hij. Volgens een onderzoek van Ipsos I&O is 56 procent van de mensen die bij de Tweede Kamerverkiezingen op de SP stemde, deze verkiezingen thuisgebleven.
De socialisten hebben een zware periode achter de rug. Bij de landelijke verkiezingen in november gingen ze van negen naar vijf Kamerzetels. Dat was de zevende verkiezingsnederlaag voor Dijks voorganger Lilian Marijnissen, die kort daarna besloot de politiek te verlaten.
ANP
VVD-leider Dilan Yeşilgöz reageert tijdens de uitslagenbijeenkomst van haar partij niet op het verwachte zetelverlies van de liberale partij bij de verkiezing voor het Europees Parlement. Ze is reeds vertrokken bij het Rotterdamse Hotel nhow, waar Europese lijsttrekker Malik Azmani de VVD-leden toesprak. Op X laat Yeşilgöz wel van zich horen. ‘Dank voor je stem! Wij hebben een heel mooie avond in Rotterdam en gaan morgenvroeg weer keihard voor je aan de slag! Overal in Nederland én in Europa!’
De VVD gaat van vijf naar vier zetels in het Europees Parlement volgens de exitpoll van Ipsos I&O in opdracht van NOS. Na de verkiezingswinst in 2019 speechte toenmalig VVD-leider Mark Rutte wel op de uitslagenavond.
ANP
Twitter bericht wordt geladen...
Dat NSC in een nieuw kabinet gaat samenwerken met de PVV ‘kan ook een reden zijn’ waarom er bij de Europese verkiezingen veel minder mensen op NSC hebben gestemd dan bij de Tweede Kamerverkiezingen van november, zei NSC-leider Pieter Omtzigt na de tweede exitpoll.
Bij die exitpoll van Ipsos I&O/NOS komt NSC uit op 1 van de 31 zetels voor Nederland in het Europees Parlement. Omgerekend is NSC nu tweederde van zijn kiezers kwijtgeraakt. ‘We gaan de kiezers spreken’, zei Omtzigt op de uitslagenavond van zijn partij.
De onbekendheid van de NSC-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen, Dirk Gotink, heeft volgens Omtzigt ook meegespeeld. ‘Toen ik in november meedeed, waren wij als partij wel nieuw, maar als Tweede Kamerlid was ik helemaal niet nieuw.’ Voordat Omtzigt eind vorige zomer NSC oprichtte, was hij kort zelfstandig Kamerlid, nadat hij had gebroken met het CDA, waar hij jarenlang Kamerlid voor was.
‘Wij hebben nog niet kunnen laten zien wat wij in Brussel kunnen. Dus het is heel normaal dat je de eerste keer niet een hele grote score haalt.’ Omtzigt is vooral trots op wat zijn nieuwe partij in korte tijd heeft bereikt. Bij de Kamerverkiezingen werd NSC met twintig zetels de derde partij en gaat het nu een kabinet vormen met PVV, VVD en BBB.
NSC wil toetreden tot de christen-democratische EVP-fractie. Dat is nu veruit de grootste fractie in het Europees Parlement. Het CDA maakt daar deel van uit en ook BBB wil zich daarbij aansluiten.
Hoewel NSC één zetel heeft van de in totaal 720 Europese zetels, heeft de partij met Gotink ‘een goede voet’ tussen de deur. Gotink loopt al lang mee in Brussel. Hij was voormalig beleidsadviseur en woordvoerder van Manfred Weber, de fractievoorzitter van de Europese Volkspartij (EVP).
Volgens Omtzigt is Gotink ‘iemand die precies de weg weet en ook precies weet welke dingen we willen doen’. Als voorbeeld noemt Omtzigt het aanpassen van de Europese regels over woningbouw, evenals de landbouw- en migratieregels.
ANP
Ondanks het dreigende verlies van één zetel, toont de Europese VVD-lijsstrekker Malik Azmani zich voorzichtig optimistisch. ‘Natuurlijk, we hadden op meer gehoopt. Maar we mogen best blij zijn met het resultaat.’ In de laatste exitpoll zag hij zijn partij van vijf naar vier zetels zakken. In het Rotterdamse Hotel nhow zei hij tegen zijn partijgenoten dat ze ‘best trots’ mogen zijn, omdat de VVD qua grootte de derde Nederlandse partij in het Europees Parlement lijkt te worden.
Tegenover de camera van de NOS wilde Azmani het verlies niet zien als een afstraffing voor de nationale samenwerking met radicaal-rechts. Die kwam de VVD op hevige kritiek te staan vanuit Renew, de Europese familie waarvan de VVD onderdeel is. Fractieleider Valérie Hayer dreigde zelfs met de verwijdering van de VVD uit Renew Europe.
Rob Jetten van D66, eveneens onderdeel van Renew Europe, was meer te spreken over de exitpolls. Zijn partij lijkt een zetel te winnen in het Europees Parlement. ‘Positieve krachten’ hebben gewonnen volgens Jetten, die daarbij ook verwijst naar GroenLinks-PvdA, dat ondanks het verlies van één zetel de grootste Nederlandse partij in Europa lijkt te worden.
Vooral in het voorspelde zetelverlies van de VVD ziet D66 een signaal. Jetten: ‘Laat onze winst een boodschap zijn aan liberale partijen, conservatieve partijen in Europa die het tegenwoordig normaal vinden de samenwerking met extreem-rechts aan te gaan. En te normaliseren wat niet normaal zou moeten worden.’ Zijn partij zal in Brussel en Den Haag ‘elke dag opstaan tegen de politiek van populisme en uitsluiting’, belooft de partijleider.
Jasper Daams
GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans is blij met de acht zetels die zijn gecombineerde partij lijkt te behalen. Samen verliezen GroenLinks en PvdA weliswaar een zetel in het Europees Parlement, maar dat mag de pret niet drukken bij de voormalige Eurocommissaris. ‘Hiermee kunnen we aan de slag.’ Timmermans hoopt Europa ‘solidair’ en ‘veiliger’ te maken. Ook wil hij ‘zorgen dat er een Green Deal 2.0 komt’.
Timmermans feliciteerde ook zijn grootste rivaal, PVV-leider Geert Wilders. Die is op zijn beurt ‘enorm blij’ met de voorlopige uitslag. De PVV groeit fors en lijkt zeven zetels te halen in het Europees Parlement. Wilders hoopt dat bij de definitieve uitslagen zondag zijn partij toch als grootste uit de bus zal komen. Hij noemt het ‘een gigantische overwinning’.
Op de bijeenkomst van GroenLinks-PvdA in Utrecht was Timmermans ook te spreken over de opkomst, die met 47 procent flink hoger uitvalt dan vijf jaar geleden. ‘Hoezo, Europa leeft niet? Hoogste opkomst sinds de val van de Muur. Europa leeft’, riep hij zijn partijgenoten toe.
Jasper Daams
Het verschil tussen GroenLinks-PvdA en de PVV in de exitpoll is 4 procentpunt, meldt de NOS. Voor een van de 31 Nederlandse zetels in het Europees Parlement is ruim 3 procent van de stemmen nodig. Ipsos heeft de precieze percentages niet bekendgemaakt, maar deelde vanavond alleen de verwachte zetelverdeling. Daarin staat GroenLinks-PvdA op acht zetels in de exitpoll en krijgt de PVV er één minder.
Eén zetel verschil hoeft niet veel te zeggen: Ipsos hanteert in de exitpoll een foutmarge van één zetel. Maar gezien het grote verschil tussen de partijen is de kans klein dat de PVV in de definitieve uitslag boven GroenLinks-PvdA eindigt.
Daan de Vries
Onderzoeksbureau Ipsos I&O heeft de definitieve opkomst vastgesteld op 46,8 procent. Dat is precies 5 procent hoger dan bij de verkiezingen van 2019. Om half negen woensdagavond lag het opkomstpercentage nog op 44 procent.
De SP lijkt niet terug te keren in het Europees Parlement. In de exitpoll van Ipsos I&O grijpt de partij naast een zetel. Bij de vorige verkiezingen haalde de SP ook geen zetels, maar de partij had gehoopt dit jaar terug te keren.
De ChristenUnie dreigt uit het Europees Parlement te verdwijnen. Voorheen werkte de partij in Europa samen met de SGP, maar bij deze verkiezingen deden de twee christelijke partijen apart mee. In 2019 haalden de partijen gezamenlijk twee zetels. Op eigen kracht heeft de SGP in de exitpoll wel een zetel binnengehaald, de ChristenUnie lijkt daar niet in te zijn geslaagd.
Daan de Vries
Mohammed Chahim, Europarlementariër namens de PvdA, is dolblij met de acht zetels die GroenLinks-PvdA samen lijkt te halen voor het Europees Parlement. De partijen verliezen netto dan waarschijnlijk één zetel volgens de exitpolls van Ipsos I&O/NOS, maar de leden reageerden tijdens een bijeenkomst in TivoliVredenburg in Utrecht alsnog uitzinnig op de acht voorspelde zetels.
Dat de PVV kleiner lijkt te blijven in Brussel, kon op nog luider gejuich rekenen. Volgens Chahim ‘lijkt het erop dat Nederland haar vertrouwen uitspreekt in GroenLinks-PvdA en een pro-Europese koers wil. En Europa niet wil afbreken.’
D66-lijsttrekker Gerben-Jan Gerbrandy leest de uitslag als een afstraffing van samenwerking met de PVV. Zo lijkt de VVD een zetel te verliezen, en blijft NSC in de laatste exitpoll steken op één zetel. De partij van Gerbrandy lijkt juist een extra Europarlementariër te kunnen afvaardigen.
Gerbrandy spreekt van een ‘super resultaat’ voor zijn partij, zeker ten opzichte van de VVD, waarmee D66 in het Europees Parlement samenwerkt. Hij noemt het een ‘signaal van de liberale kiezer, dat samenwerken met extreemrechts niet beloond wordt’.
BBB-leider Caroline van der Plas is eveneens opgetogen. Haar partij lijkt volgens de eerste exitpolls twee zetels in het nieuwe Europees Parlement te halen. Die uitslag is onder meer te danken aan de deelname van BBB aan de nieuwe regeercoalitie en aan haar ‘klimaatrealisme’, denkt Van der Plas.
Van der Plas schoot vol door de eerste exitpoll, die voor de partij gunstiger uitpakt dan de peilingen van de afgelopen tijd. BBB doet voor het eerst mee met de Europese verkiezingen. ‘Één zetel, daar hadden we wel vertrouwen in. Maar die tweede hing erom. Gewoon twee zetels, uit het niks!’ Ze spreekt van ‘een gekkenhuis’.
Bij coalitiegenoot NSC hangt de vlag er anders bij. ‘Het is bloedspannend’ zegt NSC-lijsttrekker Dirk Gotink na de eerste exitpoll, waarvan de uitslag ongewijzigd zou blijven voor de tweede exitpoll. ‘We staan nu op een zetel, maar we moeten een slag om de arm houden’, zei hij op de verkiezingsbijeenkomst van de partij in Den Haag. ‘We hebben wel laten zien waar NSC voor staat, wat wij bij te dragen hebben aan de Europese discussie en waar wij de komende vijf jaar keihard aan gaan werken.’
Hij is ‘natuurlijk blij’ met een zetel, zei hij tegen het ANP. ‘Vorig jaar bestond de partij nog niet eens.’
Jasper Daams
GroenLinks-PvdA heeft ook in de tweede exitpoll een lichte voorsprong op de PVV. Met acht zetels verliezen GroenLinks en PvdA één zetel ten opzichte van de vorige Europese verkiezingen. Toch lijken de linkse partijen de grootste te worden. De PVV laat een grote winst zien, en staat in de exitpoll op zeven zetels. Ipsos I&O hanteert een foutmarge van één zetel.
Daan de Vries
De landelijke opkomst lag om 20.30 op 44 procent, meldt Ipsos I&O aan de NOS. Daarmee was de opkomst van vijf jaar geleden een half uur voor het sluiten van de stembus al overtroffen. Tijdens die verkiezingen bracht een krappe 42 procent van de stemgerechtigden zijn stem uit.
De hoogste opkomst dateert van 1979, toen Nederlanders voor het eerst hun stem mochten uitbrengen voor het Europees Parlement. 58 procent van de kiesgerechtigden deed dat toen. Dat record zal vrijwel zeker blijven staan.
Ipsos I&O komt op een later moment met de definitieve opkomst.
Jasper Daams
GroenLinks-PvdA is de grootste partij in de eerste exitpoll van Ipsos I&O. De partij stevent af op acht zetels. In de exitpoll is de PVV de tweede partij, met een zetel minder. Ipsos hanteert een foutmarge van één zetel, waardoor het niet zeker is dat GroenLinks-PvdA de grootste wordt.
De exitpoll geeft een indicatie van de uiteindelijke uitslag, die pas op zondagavond bekend wordt. Vijf jaar geleden werd de PvdA, toen nog zonder lijstverbinding met GroenLinks, ook al de grootste bij de Europese verkiezingen. Toen waren de twee linkse partijen samen goed voor negen zetels, één meer dan nu.
De PVV doet het juist een stuk beter dan in 2019. De partij bleef toen steken op slechts één zetel. Die zetel ging begin 2022 verloren, toen Europarlementariër Marcel de Graaff overstapte naar Forum voor Democratie.
Drie partijen lijken voor het eerst in het Europees Parlement te komen. De BBB heeft in de eerste exitpoll twee zetels. NSC staat op één zetel, evenveel als Volt, dat vijf jaar geleden wel meedeed maar tekortkwam voor een zetel.
De VVD (4) en het CDA (3) verliezen elk een zetel, terwijl D66 er een zetel bijkrijgt en uitkomt op drie zetels. Forum voor Democratie, dat in 2019 nog vier zetels binnenhaalde, lijkt uit het Europees Parlement te verdwijnen. Hetzelfde geldt voor JA21.
Om 21.30 uur volgt een tweede exitpoll.
Daan de Vries
Van de 497 kandidaten wier naam vandaag op het stembiljet staat, wonen 26 niet in (Caribisch) Nederland. Liefst achttien van hen wonen in België, dat meer potentiële Europarlementariërs huisvest dan vijf van de twaalf Nederlandse provincies. Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Roemenië, Spanje en Tsjechië zijn de overige woonlanden.
De meeste Nederlandse kandidaten in België wonen in Brussel en omstreken. Onder hen zijn de lijsttrekkers van de Partij voor de Dieren (Anja Hazekamp) en Nieuw Sociaal Contract (Dirk Gotink). Kenville Kleinmoedig (GL-PvdA) uit Curaçao is de enige Caribisch-Nederlandse kandidaat.
Van alle provincies zijn Noord- en Zuid-Holland in absolute aantallen het best vertegenwoordigd (respectievelijk 105 en 87 kandidaten). Kijk je naar het aantal per 100 duizend inwoners, dan scoort Zeeland met 4,34 het hoogst. Zowel relatief als absoluut is Friesland het slechtst vertegenwoordigd: er staan slechts elf in Friesland woonachtige kandidaten op de lijst, wat neerkomt op 1,66 per 100 duizend inwoners.
Bij de gemeenten voert Amsterdam, niet geheel verrassend, de lijst aan met 49 kandidaten, gevolgd door Den Haag (35), Rotterdam (17) en Utrecht (16).
Jasper Daams
Iets meer dan een uur voor het sluiten van de stembussen ligt de landelijke opkomst nog altijd hoger dan tijdens de vorige Europese verkiezingen. Om 19.45 uur had 37 procent van de stemgerechtigden zijn stem uitgebracht, meldt NOS op basis van Ipsos I&O. Dat is drie procent meer dan op hetzelfde tijdstip vijf jaar geleden.
De teller eindigde tijdens de vorige verkiezingen op 41,8 procent. De afgelopen uren liep de opkomst van dit jaar steeds iets voor op de tussenstanden van vijf jaar geleden. Daarmee lijkt de kans groot dat de opkomst van vijf jaar geleden wordt overtroffen.
Ipsos I&O komt na het sluiten van de stembussen om 21.00 uur met een nieuw opkomstpercentage. Ook in dit geval gaat het nog om een tussenstand, later zal blijken hoeveel stemgerechtigden daadwerkelijk gebruik hebben gemaakt van hun democratische recht.
Jasper Daams
Het landelijke opkomstcijfer ligt aan het einde van de middag nog altijd ‘een stuk hoger’ dan bij de verkiezingen in 2019, meldt de NOS na onderzoek van Ipsos I&O. Tot 17.45 uur heeft het onderzoeksbureau een opkomst van 29 procent gemeten. Op hetzelfde tijdstip vijf jaar geleden was dit 24 procent.
In Utrecht was de opkomst om 18.00 uur 38 procent, tegenover 30,5 procent op dat tijdstip in 2019. Amsterdam bracht vooralsnog 30,5 procent van de kiesgerechtigden een bezoek aan de stembus, vijf jaar eerder was dit 21,7 procent. Een kleiner deel van 24,8 procent bracht tot nu toe in de hoofdstad een stem uit voor het referendum over de hoofdgroenstructuur.
In Den Haag ging tot nu toe 29 procent van de kiezers stemmen. In Rotterdam waren dat er een stuk minder. Daar ligt het percentage aan het einde van vanmiddag op 24,3 procent.
Tijdens de vorige tussenstand om 15.45 uur werd een opkomst van 23 procent gemeten. De volgende tussenstand geeft Ipsos I&O om 19.45 uur door.
(ANP/Redactie)
‘Het is belangrijk dat er iets verandert’, zeggen de gepensioneerde zanger Leen (‘Op papier. Ik treed nog steeds op!’) en zijn vrouw Marianne Zijlmans in de aankomsthal van het gemeentehuis in Rucphen. Zojuist hebben zij hun stembiljet in de daarvoor bestemde bak gedaan. ‘Op de PVV’, antwoorden ze eensgezind op de vraag waar hun stem heen is gegaan.
Net als in vele andere gemeenten kwam de PVV in Rucphen bij de afgelopen verkiezingen voor de Tweede Kamer als winnaar uit de bus. Liefst 53 procent van de Rucphense kiezers kwam bij de partij van Wilders uit.
Leen en Marianne waren in november twee van hen. Weliswaar zijn ze trouwe stemmers, na het succes van de PVV bij de Kamerverkiezingen voelden ze nog meer reden dat weer te doen. Leen: ‘Als ik nu niet weer had gestemd, dan had ik het gevoel gehad dat mijn stem van toen voor niets was geweest.’
Beiden zijn het eens over het thema dat in Europa het meeste aandacht verdient: migratie. ‘Het is niet zo dat ik zeg dat ze allemaal moeten opsodemieteren’, zegt Leen, ‘maar er mag echt wel strenger immigratiebeleid komen.’ ‘Het is te druk hier’, vult Marianne aan.
Bij PVV-stemmers Jan en Minte, beiden ook met pensioen, is precies hetzelfde sentiment te horen. Op dit moment is de PVV nog niet vertegenwoordigd in het Europees Parlement, weten zij ook. Ze hopen dat daar na de verkiezingen verandering in komt. ‘Want het moet via Europa’, zegt Jan, over hoe er iets aan de volgens hem problematische migratie moet worden gedaan.
Om hun beloftes waar te maken, zal de PVV wel in Europa moeten samenwerken, zeggen ze. ‘Nu gaat de PVV er vaak hard in’, beseft Jan. ‘Maar als ze eenmaal weer in het Parlement zitten, zullen ze vast wel een beetje dimmen’, voorspelt hij.
Thom Canters
Zelfs in Maastricht, de bakermat van de Europese Unie en de euro, loopt het niet storm in het stembureau. ‘We moeten beter uitleggen wat Europa doet en wat Europa is.’
Lees hier het volledige artikel.
In Lochem wordt gemiddeld tot nu toe meer gestemd dan in de rest van het land. In de Gelderse gemeente kwam tot 15.45 uur 29,4 procent van de stemgerechtigden een stem uitbrengen. Landelijk lag het opkomstpercentage op dat moment op 23 procent.
In het Overijsselse Hengelo is de opkomst om 16.00 uur 21,8 procent. Dat is meer dan tijdens de verkiezingen van 2019, toen was rond die tijd door 18,8 procent gestemd. In het eveneens Twentse Almelo werd tot 15.30 uur een opkomst van 17,2 procent gemeten. Streekgenoot Enschede had op dat tijdstip zo'n 16 procent van de stemmen binnen.
Meer naar het midden van het land ligt de opkomst in Wageningen met 35 procent om 16.00 uur flink hoger dan het landelijk gemiddelde. Volgens de laatste update van de gemeente Apeldoorn om 15.45 uur heeft 21,2 procent van de kiezers daar zijn stem uitgebracht, net iets minder dan het gemiddelde.
(Redactie/ANP)
De landelijke opkomst voor de Europese parlementsverkiezingen lag om 15.45 uur op 23 procent, aanzienlijk hoger dan in 2019. Destijds stond de opkomst op dit tijdstip op 19 procent. Dat meldt de NOS op basis van een peiling van onderzoeksbureau Ipsos I&O.
Tijdens de Europese verkiezingen van vijf jaar geleden stemde in totaal 41,9 procent van de Nederlandse stemgerechtigden. De hoogste opkomst dateert uit 1979, toen Nederlanders voor het eerst mochten stemmen voor het Europees Parlement: 58 procent van de stemgerechtigden ging toen naar de stembus.
Van de grote steden heeft Utrecht tot nu toe de hoogste opkomst: rond 16.20 uur bracht bijna 30 procent daar al zijn stem uit. In Rotterdam lag de opkomst op 18,6 procent. In Den Haag stemde tot dusver 22,8 procent en in Eindhoven 21,8 procent. Amsterdam heeft nog geen nieuwe cijfers bekendgemaakt. Om 13.00 uur stond de teller in de hoofdstad op 14,7 procent.
Jasper Daams
De websites van CDA, PVV en FvD waren vandaag niet of slecht bereikbaar. Volgens een woordvoerder van het CDA is dat het gevolg van een zogeheten ddos-aanval, waarbij een website wordt overspoeld met aanvragen. Die toename van verkeer kan ertoe leiden dat de server bezwijkt en de website onbereikbaar wordt. Inmiddels zijn de websites van CDA en FvD weer bereikbaar. Die van de PVV is nog altijd uit de lucht.
Het CDA heeft melding gemaakt van de ddos-aanval, meldt de partij op X. ‘Op verkiezingsdag beschouwen we dit als een aanval op vrije, democratische verkiezingen’, aldus het CDA. FvD-leider Thierry Baudet schrijft dat ‘het hele team overuren werkt om de aanval af te slaan’.
Daan de Vries
‘Fox Sports: Leukste voetbalkroeg van Nederland 2019-2020’, hangt er trots naast de toog in Café de Coop in Sprundel. Ondanks de geur van opgedroogd bier, blijft de tap vandaag dicht. Vandaag dient dit café als stembureau voor de Europese verkiezingen.
Rond het middaguur is het nog relatief rustig. Dat zal met het tijdstip te maken hebben, maar mogelijk ook met de opkomstbereidheid in de gemeente Rucphen, waar Sprundel onder valt. Rucphen was bij de vorige Europese verkiezingen vijf jaar geleden de enige gemeente waar de opkomst onder de 30 procent bleef steken, waar het gemiddelde opkomstpercentage in Nederland op 45 procent lag.
Toch zijn de stembureaumedewerkers hier hoopvol: rond half 1 heeft zo’n 10 procent van de mensen die hier mag komen stemmen dat gedaan. ‘We gaan het zien’, zegt Sjaak Boomaerts, die dit werk al ruim 25 jaar doet. Of de tap open gaat bij een goed opkomstpercentage? ‘Dan gaat het tellen nog langer duren.’
‘Ik kom hier vaak’, zegt Carel Kerremans, die zojuist op de BBB heeft gestemd. ‘Aankomende winter vieren mijn vrouw en ik hier ons huwelijksfeest.’ Of hij wist dat zijn gemeente bij de vorige verkiezingen onderaan de lijst van opkomstpercentages bungelde? ‘Ja, maar zelf stem ik eigenlijk altijd.’ Dat was ook de boodschap aan zijn (nog) vriendin, die na het invullen van de stemwijzer bij de Partij voor de Dieren uitkwam. ‘Beter dat, dan niet stemmen, zeg ik maar. We gaan nog steeds trouwen hoor’, voegt hij lachend toe.
Voor de familie Jongeneele is stemmen net zo belangrijk. Gedrieën hebben vader Gé (‘Ik ben een VVD-man’), moeder Astrid (‘Normaal VVD, maar nu CDA vanwege de coalitie met de PVV’) en zoon Biko (‘VVD, maar niet omdat m’n vader dat doet’) hun stem uitgebracht. Bij de vorige Europese verkiezingen gingen ze, in tegenstelling tot veel dorpsgenoten, ook al naar de stembus, hoewel Biko daar even voor terug moet rekenen: ‘Vijf jaar terug was ik 20. Dan moet ik gestemd hebben. Sinds ik mag stemmen, doe ik dat ook.’
Thom Canters
De Hongaarse oppositiepoliticus Péter Magyar, die met zijn nieuwe partij Tisza meedingt naar zetels in het Europees Parlement, is na de verkiezingen welkom bij de Europese Volkspartij (EVP). Magyar liet al eerder doorschemeren dat hij zich graag bij deze christen-democratische fractie aansluit.
Dat zei Duitse EVP-fractievoorzitter Manfred Weber tegen nieuwssite Politico. Hij zou ‘heel graag’ samenwerken. ‘Onze deur staat open.’ Weber is blij met de interesse die Magyar in zijn fractie toont.
Saillant genoeg stapten Orbán en zijn partij Fidesz in 2021 uit de EVP, nadat de fractie voorbereidingen trof om Fidesz uit de fractie te zetten. Binnen de EVP werd de kritiek op Orbán en de erosie van de Hongaarse rechtsstaat steeds luider.
Magyar is de komeet van de Hongaarse politiek en daagt nu premier Viktor Orbán uit. De voormalige insider van Orbáns partij Fidesz brak openlijk met de regering in februari en startte zijn eigen politieke beweging. Hij doet mee aan de Europese verkiezingen en in Boedapest aan de lokale verkiezingen, in Hongarije beide op zondag 9 juni.
Hongaren die ontevreden zijn over zowel de regering als andere oppositiepartijen snakken naar een alternatief, blijkt uit de peilingen. Gemiddeld scoort Magyar tussen de 20 en 25 procent van de stemmen. Fidesz, de partij van Orbán, voert nog steeds de peilingen aan, maar moet stemmen inleveren.
Overigens is Magyar, die mogelijk zes zetels behaalt op zondag, niet van plan zelf naar Brussel te gaan. Hij gebruikt de verkiezingscampagne als springplank voor een politieke carrière in Hongarije en hoopt Orbán te verslaan bij de parlementaire verkiezingen in 2026.
Centraal- en Oost-Europa correspondent Arnout le Clercq
Lees ook: Hongarije is in de ban van Péter Magyar: de man die een eind moet maken aan de macht van Orbán
Nederland is vandaag, samen met Estland, het eerste land dat naar de stembus gaat voor de Europese verkiezingen. De meeste landen, zoals Duitsland en Frankrijk, gaan zondag pas stemmen. Maar een aantal Europese kranten blikt alvast vooruit.
De Britse krant The Guardian schrijft in een analyse dat het er vooral om gaat hoe de centrum-rechtse partijen zullen reageren op de opkomst van radicaal-rechts. Alberto Alemanno, hoogleraar EU-recht aan de HEC in Parijs, stelt in de krant: ‘Het echte verhaal is niet de voortdurende opmars van de extreemrechtse partijen, het gaat om de mate waarin centrumrechts bereid is sommige van die partijen te normaliseren.’
De Duitse krant Die Zeit stelt eveneens dat er in heel Europa bij de verkiezingen een verschuiving naar rechts wordt verwacht. In Duitsland wordt voorspeld dat de extreem-rechtse AfD als de tweede parti uit de bus komt, achter de CDU/CSU. Dus voor de regeringspartijen SPD, FDP en Groenen: voor ‘de stoplichtcoalitie’ worden de Europese verkiezingen gezien als een test voor de deelstaatverkiezingen in het oosten en de federale verkiezingen, beide volgend jaar.
De Franse krant Le Monde noemt de stembusgang van Nederland ‘de openingswedstrijd die een glimp biedt van de kracht van extreem-rechts – wiens voorspelde stijging het belangrijkste thema van de verkiezingen is’. De krant vervolgt: ‘De PVV van de extreem-rechtse leider Geert Wilders staat bovenaan de peilingen. Hoewel de PVV haar belofte van een ‘Nexit’-referendum over het verlaten van het blok heeft laten vallen, blijft het manifest van de PVV fel eurosceptisch.’
Laura de Jong
Lees ook het hoofdredactioneel commentaar van de Volkskrant: De EU dreigt te worden verzwakt door de groei van radicaal-rechtse partijen. Die verstoren het spel van geven en nemen als ze alleen nog willen nemen
Het was een unicum: in coronatijd leenden de EU-landen gezamenlijk 648 miljard euro op de kapitaalmarkt om hun economieën te stimuleren. Critici zien er een middel in van Brussel om de greep op lidstaten te vergroten. Volgens anderen is het de juist weg die de EU op moet. Hoe het werkt, is in Spanje goed te zien.
Lees hier de reportage van Maartje Bakker en Marc Peeperkorn.
Om 10.30 uur had volgens Ipsos I&O 7 procent van de Nederlandse stemgerechtigden gestemd. Onder hen verschillende Tweede Kamerleden en (kandidaat-) Europarlementariërs.
In woonplaats Maastricht ging GL-PvdA-leider Frans Timmermans naar de bus. Vijf jaar geleden was hij nog Spitzenkandidaat van Europese sociaal-democraten en werd zijn PvdA de grootste Nederlandse delegatie in het Europees Parlement.
Nu gaat het in de peilingen tussen GL-PvdA en de PVV: beiden partijen staan op 8 zetels. Timmermans staat dit jaar overigens niet op de Europese lijst. Die wordt aangevoerd door Bas Eickhout van GroenLinks. Hij ging stemmen in de Rehobothkerk in Utrecht.
Als lijstduwer staat PVV-leider Geert Wilders wel op het stembiljet, al zal hij geen zitting nemen in het Parlement. Onder veel media-aandacht stemde Wilders vanochtend in het gemeentehuis van Den Haag. Hij zal een relatief hoge opkomst nodig hebben om de grootste te worden.
De derde partij in de peilingen is de VVD, waar Malik Azmani de lijst aanvoert. Hij moet vrezen dat zijn partij uit de Europese fractie van liberalen wordt gegooid, omdat de VVD landelijk samenwerkt met de PVV. Azmani stemde op de pier van Scheveningen.
Pieter Omtzigts NSC doet voor het eerst mee aan de Europese verkiezingen. Hij ging met zijn vrouw Ayfer Koc stemmen in thuisstad Enschede.
De meest pro-Europese partij die meedoet aan de verkiezingen is Volt. Fractievoorzitter in de Tweede Kamer Laurens Dassen stemde in Den Haag. Volt heeft nu twee zetels (namens Duitsland en België) in het EP, maar Volt Nederland is nog niet vertegenwoordigd.
D66-lijsttrekker Gerben-Jan Gerbrandy stemde bij de Haagse voetbalclub HV & CV Quick. Als hij wordt verkozen, komt Gerbrandy na vijf jaar afwezigheid weer terug in het EP.
Dylan van Bekkum
In de aula van het MBO Rijnland in Alphen aan den Rijn zit de 31-jarige Cynthia Schotpoort te wachten tot haar examen Nederlands begint, over ruim een half uur. Aan de andere kant van de ruimte staan drie stemhokjes opgesteld. Daar snel even induiken, nu ze toch wat tijd te doden heeft, is ze echter niet van plan.
‘Europa voelt te ver weg. Het gaat allemaal langs me heen.’ Bij de afgelopen verkiezingen voor de Tweede Kamer stemde ze nog BBB, maar nu heeft ze het te druk gehad om zich in te lezen. ‘Mijn kind neemt al m’n tijd in beslag en er komt een tweede aan’, knikt ze naar haar buik. ‘Liever niet stemmen, dan ongeïnformeerd.’
Rond half 10 zijn er volgens de voorzitter Vincent Glymius zo’n dertig mensen gekomen om te stemmen. ‘De interesse onder de studenten die mogen stemmen ligt hier toch wat lager.’
Even verderop in het seniorencomplex Driehoorne is het juist een komen en gaan van bewoners die komen stemmen. Naast de stemhokjes in de aula is een groep bewoners in de weer met het maken van kerstkaarten, verderop speelt een viertal vrouwen rummikub.
Stembureaumedewerker Frits, die zelf een appartement in het gebouw heeft, stelt de vrijwel uitsluitend gepensioneerde kiezers gerust over het nieuwe, kortere stembiljet waar hier mee geëxperimenteerd wordt. ‘Ik mag niet zeggen dat het eenvoudig is’, roept hij herhaaldelijk met een knipoog. Kiezers mogen in Alphen aan den Rijn twee vakjes inkleuren: een voor de partij, en vervolgens die bij het nummer van de kandidaat van hun voorkeur.
Ook Yvonne van der Meer is vanuit haar appartement even afgedaald om haar stem uit te brengen. Net als voor de meesten hier, was het nieuwe stembiljet voor haar geen hogere wiskunde, al had ze wel twee pogingen nodig. ‘Ik had het bolletje voor de partij en het bolletje voor de kandidaat omgewisseld.’ Op welke partij ze heeft gestemd wil ze niet kwijt, wel dat ze het belangrijk vindt dat landen beter met elkaar samenwerken. ‘En nu ga ik boven een bakkie doen’, besluit ze lachend.
Thom Canters
Het is iets voor 07.30 uur nog rustig op het terrein van Basisschool Het Baken in Alphen aan den Rijn. Stilte voor de storm, voorspelt de 66-jarige conciërge Rieny Schoorman. Hij wijst de twee stemlokalen aan waar vandaag gestemd mag worden voor het Europees Parlement. ‘Rond 08.20 uur komen ouders hun kinderen afzetten.’
Deze basisschool is vandaag een van de locaties waar gestemd zal worden met een nieuw stembiljet. Net als in de gemeenten Boekel, Borne, Midden-Delfland en Tynaarlo, is Alphen aan den Rijn vandaag een van de proeftuinen voor een experiment met een kleiner stembiljet. Met de wildgroei aan partijen is het oude stembiljet in de afgelopen jaren steeds verder uitgedijd. Onhandig voor de stemmer, én voor de teller.
Het nieuwe biljet is van een A3-formaat, waarop de namen van de kandidaten niet meer zichtbaar zijn. In plaats daarvan moeten kiezers eerst bovenaan het biljet het vakje rood kleuren bij de partij van hun voorkeur, afgebeeld met het partijlogo. Vervolgens krijgen ze onderaan het vel de mogelijkheid om het nummer van de kandidaat op wie zij willen stemmen rood te maken. Daarvoor kunnen zij kijken op de kandidatenlijst die in het stemhokje ligt.
Eline Reischgelt (36) staat voor het openen van de stembussen al te wachten. Dat haar vroege stem haar waarschijnlijk een van de eerste in Nederland zal maken die gebruikmaakt van het nieuwe stembiljet, maakt haar niet bijster veel uit. ‘Ik heb vooral haast om naar werk te gaan’. Een oefenrondje, zoals de stembureaumedewerkers iedereen hier aanbieden, is waarschijnlijk niet nodig. ‘Ik heb me een klein beetje ingelezen.’ Maar vlak voor ze het gebouw verlaat: ‘Oh, wacht! Bij het stemmen op de kandidaat gaan de nummers van links naar rechts. Van boven naar boven zou logischer zijn.’
Ook Rieny is positief: ‘Houwen zo’. Sinds hij op deze school werkt, heeft hij altijd hier gestemd. ‘Maar dit stembiljet is echt een stuk makkelijker dan die boekwerken van eerst.’ Op wie hij ging stemmen wist hij overigens al: de PVV. ‘Om een waarschuwing af te geven. Er moet echt wat gedaan worden aan migratie in Europa.’ Toevallig heeft hij gisteren nog naar het NOS-slotdebat gekeken, waardoor hij de naam van PVV-lijsttrekker Sebastiaan Stöteler kent. ‘Op wie ik stem, maakt me eigenlijk niet zo veel uit.’
Iets voor half negen loopt Miranda de Tombe (40) samen met hordes ouders en kinderen het schoolplein op. ‘Ik ga vanavond pas stemmen, als ik mijn dochter op kom halen. Het is de eerste keer dat mijn zoon mag stemmen en we vinden het mooi om dat samen te doen.’ Op wie ze gaat stemmen, dat weet ze nog niet: ‘Ik ben de klassieke zwevende kiezer: van de SP tot de PVV is nog mogelijk.’ Thuis gaat ze zich nog even inlezen. En over het stembiljet? ‘Mij kennende is het wel nodig even te oefenen.’
Thom Canters
De vroege vogels onder de Nederlanders hebben hun stem uitgebracht. Bij het station in Den Haag stond zelfs al een rij.
Ook elders in het land zijn de stemlokalen uiteraard al open. Het opkomstpercentage is in Nederland doorgaans een stuk lager dan bij Tweede Kamerverkiezingen. Bij de laatste Europese verkiezingen in 2019 ging slechts 42 procent van de stemgerechtigden stemmen, en dat was al flink meer dan vijf jaar eerder.
Om 7.30 uur gaan in Nederland de meeste stemlokalen open en kan er gestemd worden voor het Europees Parlement. Uiterlijk 21.00 uur sluiten alle lokalen weer.
In totaal kiest het Nederlandse electoraat 31 van de 720 Europarlementariërs. In Nederland zal als eerste een beeld ontstaan van de uitslag: het is samen met Estland het enige land dat vandaag al gaat stemmen. De meeste lidstaten gaan zondag pas naar de stembus. Van de volledige verdeling van zetels in het Europees Parlement zal zondagavond laat dus pas een beeld ontstaan.
Vanavond weten we wel mogelijk al wie de grootste Nederlandse delegatie zal zijn. GL-PvdA en de PVV gaan nek aan nek in de peilingen.
Dylan van Bekkum
De Roemeense aanklager heeft een onderzoek ingesteld naar mogelijke verkiezingsfraude, vier dagen voor de Europese en lokale verkiezingen, die zondag gelijktijdig plaatsvinden. In een verklaring stelt de aanklager dat een niet nader genoemde partijleider zijn personeel heeft aangezet om handtekeningen te vervalsen. Die waren nodig om een onafhankelijke kandidaat zondag op het stembiljet te krijgen. George Simion, leider van de rechts-nationalistische partij AUR, zegt dat hij het onderwerp is van het onderzoek. Hij ontkent schuld en spreekt van een ‘poging om de publieke opinie te manipuleren’.
Volgens peilingen is AUR op koers om zondag de tweede partij van Roemenië te worden, met 17 procent van de stemmen. De partij is zeer eurosceptisch en is fel gekant tegen migratie en militaire steun aan Oekraïne. Simion richtte AUR vijf jaar geleden op, kort voor de verkiezingen van 2020 waarbij de partij uit het niets 9 procent van de stemmen wist binnen te halen.
In het Europees Parlement wil AUR zich na de verkiezingen aansluiten bij de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR), het rechts-conservatieve blok met partijen als het Poolse PiS en Fratelli d’Italia van de Italiaanse premier Giorgia Meloni. Ook de Nederlandse partijen SGP en JA21 zijn lid van de ECR-fractie.
Daan de Vries
De Italiaanse regeringsleider Giorgia Meloni heeft vandaag een bezoek gebracht aan Albanië, om een kijkje te nemen bij de opvangcentra voor migranten die Italië daar van plan is te openen. De centra hadden volgens het oorspronkelijke plan half mei open moeten gaan, maar zijn nog niet af.
Volgens Meloni zullen de centra nu in augustus opengaan. Ze moeten in eerste instantie onderdak bieden aan duizend op de Middellandse zee geredde mensen. In een later stadium zouden er in Albanië drieduizend opvangplekken moeten komen. De centra vallen onder Italiaanse jurisdictie en de opgevangen personen dienen hun asielaanvraag in Italië in. De uitkomst daarvan zouden zij op Albanees grondgebied moeten afwachten, dus buiten de EU.
De kosten van het in november gesloten akkoord zijn 670 miljoen euro, verspreid over vijf jaar. Volgens Meloni gaat het om ‘een investering’, zei ze tijdens een gezamenlijke persconferentie met de Albanese premier Edi Rama. ‘Het grootste nut van dit project is dat het afschrikwekkend kan werken aan wie Europa op illegale wijze wil bereiken, en voor smokkelaars. Dat betekent een vermindering van de kosten.’
De Italiaanse oppositieleider Elly Schlein noemt het openen van de centra in Albanië, dat dus eigenlijk vóór de Europese verkiezingen van komend weekend had moeten gebeuren, een ‘verkiezingsspot van 800 miljoen euro’. ‘Het is enorme geldverspilling voor een project dat fundamentele rechten schendt.’
Rosa van Gool
Een dag voor de Europese verkiezingen staan de PVV en GroenLinks-PvdA allebei op 8 zetels in het Europees Parlement, volgens peilingen van EenVandaag en Ipsos I&O. De twee partijen zijn hiermee virtueel de grootste.
Bij de vorige Europese verkiezingen haalden PvdA en GroenLinks opgeteld 9 zetels: de PvdA werd in 2019 met 6 zetels de grootste, GroenLinks haalde 3 zetels. Dit jaar hebben de partijen een lijstverbindinge en blijven ze in de laatste peiling met samen 8 zetels vrijwel even groot. De PVV staat op flinke winst. Door een herverdeling van zetels kreeg de PVV na de Brexit één zetel toegewezen, en haalt nu 7 zetels meer.
De VVD staat in de peiling op vijf zetels in het Europees Parlement, evenveel als de partij nu heeft. Het CDA halveert en komt op 2. Ook D66 staat op 2, en blijft daarmee stabiel vergeleken met de vorige verkiezingen. NSC en BBB deden in 2019 nog niet mee aan de verkiezingen. Nu staat NSC op 2 zetels, BBB op 1.
ANP/Redactie
Niet immigratie of het klimaat, maar de corruptiebeschuldiging aan het adres van een first lady is in Spanje hét thema van de verkiezingscampagne. Dinsdag werd bekend dat Begoña Gómez, de vrouw van premier Pedro Sánchez, op 5 juli een verklaring moet afleggen bij de rechter in een zaak die tegen haar loopt vanwege vermeende corruptie en machtsmisbruik.
Volgens de aantijgingen zou Gómez haar invloed als premiersvrouw hebben aangewend om onder meer overheidscontracten ter waarde van 10 miljoen euro te regelen voor een bevriende ondernemer. Hoewel een gelekt politierapport haar eind mei nog leek vrij te pleiten, heeft de Madrileense onderzoeksrechter Juan Carlos Peinado nu besloten de zaak tegen Gómez voort te zetten. In Spanje hebben onderzoeksrechters relatief veel vrijheid om zelf mogelijke vergrijpen na te jagen.
De aanklacht tegen Gómez, en de mogelijke politieke gevolgen voor haar man, houden al maanden de gemoederen bezig in Spanje. In april dreigde Sánchez, een sociaal-democraat die sinds 2018 aan de macht is, gedurende vijf dagen zelfs af te treden om de volgens hem valse verdenkingen. In een verrassende ‘brief aan de burgers’, die hij publiceerde op X, beschuldigde Sánchez rechtse partijen en media van dezelfde signatuur toen van een gecoördineerde lastercampagne, bedoeld om hem via zijn vrouw tot val te brengen.
Dinsdagavond richtte hij zich opnieuw rechtstreeks tot de bevolking. In een tweede brief op X noemde Sánchez het ‘vreemd’ dat de rechter ‘vijf dagen voor de verkiezingen voor het Europees Parlement’ had besloten zijn vrouw op te roepen. ‘Gewoonlijk volgt men de ongeschreven regel om geen uitspraken te doen die het normale verloop van een verkiezingscampagne, en daarmee de stem van de burgers, zou kunnen beïnvloeden. (...) Ik laat het over aan de lezer om zijn of haar eigen conclusies te trekken.’
Volgens Sánchez is ook de nieuwste ophef rond zijn vrouw het werk van ‘de ultrarechtse coalitie’, die zo ‘de verkiezingen wil beïnvloeden en de regering wil verzwakken’. Een van de politieke leiders van die veronderstelde coalitie is Alberto Núñez Feijóo, leider van de grote rechtse Partido Popular, die met Sánchez’ eigen PSOE is verwikkeld in een tweestrijd om de grootste te worden bij de verkiezingen.
De andere door Sánchez genoemde hoofdverantwoordelijke voor het verspreiden van de ‘grote hoax’ is Santiago Abascal, leider van het radicaal-rechtse Vox. Zijn partij zou volgens de peilingen op de derde plaats eindigen met ongeveer 10 procent van de stemmen. Dat is een stuk meer dan de 6 procent die Vox in 2019 behaalde.
In een reactie op de aanval van Sánchez, en om de draak met hem te steken, plaatste Abascal dinsdag zelf ook een brief op X, gericht aan de premier. ‘We blijven je derde brief afwachten, die van je aftreden’, schreef Abascal. ‘Het is de enige die we zonder walging zullen lezen.’
Dion Mebius
Twitter bericht wordt geladen...
De Europese antifraudedienst OLAF is een onderzoek begonnen naar de Europese lijsttrekker van Vlaams Belang, Tom Vandendriessche. Dat meldden de Belgische onderzoeksjournalistieke platforms Humo en Apache, die een brief van OLAF inzagen.
De antifraudedienst startte het onderzoek een jaar geleden al op. De timing waarop deze informatie naar buiten komt, is echter saillant. Zondag stemmen de Belgen voor de Europese parlementsverkiezingen. Tom Vandendriessche staat dan helemaal bovenaan de kieslijst van het rechts radicale Vlaams Belang. Het is nog onduidelijk waar de antifraudedienst hem precies van beschuldigt.
Vandendriessche is niet de enige rechts-radicale kandidaat voor het Europees Parlement die van corruptie wordt verdacht. In Duitsland loopt een onderzoek naar Petr Bystron, de nummer twee van de Alternative für Deutschland (AfD). Dat onderzoek houdt verband met de recente onthullingen van de Tsjechische autoriteiten over de pro-Russische site Voice of Europe, dat diende als middel om Europese politici te beïnvloeden en te betalen. Bystron is inmiddels de facto de lijsttrekker van de AfD, omdat Maximilian Krah zich vorige week terugtrok, nadat hij in opspraak raakte over uitspraken over SS’ers.
Tom Vandendriessche wordt in België gezien als rechterhand van Vlaams Belang-frontman Tom Van Grieken. Zondag vinden in België, naast Europese, ook twee landelijke parlementsverkiezingen plaats. Volgens de peilingen wordt Vlaams Belang daar de grootste partij.
Iva Venneman
NSC is momenteel te eurosceptisch en BBB neigt te veel naar radicaal-rechts om toe te treden tot de christen-democratische EVP-fractie in het Europees Parlement. Dat zegt CDA-lijsttrekker Tom Berendsen tegen persbureau ANP.
Beide partijen hebben de ambitie uitgesproken dat ze lid willen worden van de EVP als zij zetels halen bij de verkiezingen. Ook na de verkiezingen zal de EVP waarschijnlijk de grootste partij in het Europees Parlement blijven. De lijsttrekkers van beide partijen hebben een sterke band met de fractie: NSC-lijsttrekker Dirk Gotink was tot voor kort woordvoerder van EVP-leider Manfred Weber, BBB-lijsttrekker Sander Smit was tot 2022 beleidsmedewerker van CDA-Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik.
Maar de partijen waar zij voor kozen passen volgens Berendsen beter bij de conservatieve en radicaal-rechtse ECH-fractie. Hij wil dat de EVP-fractie juist voor een ‘sterk midden’ kiest. Ook CU-lijsttrekker Anja Haga is ‘verbaasd dat NSC en BBB zich niet bij ECH melden’, zegt ze tegen ANP. De ChristenUnie stapte in 2019 Source: Volkskrant