Ze speelden indirect een belangrijke rol bij de bevrijding van Europa tijdens WOII, maar bij de internationale herdenking van de landing in Normandië zijn de Russen niet welkom. Tachtig jaar na D-Day staat in Europa ‘alles waar onze troepen destijds voor vochten opnieuw op het spel’.
Even fragiel als imposant zijn ze, de oude veteranen die – veelal in rolstoel – arriveren bij Omaha Beach. Kromme lichamen, de linkerborst met militaire medailles volgehangen. Tachtig jaar geleden waren deze hoogbejaarde mannen jongens, tieners vaak nog, toen ze hier op 6 juni met ruim 150 duizend geallieerde soldaten landden aan de Normandische kust voor D-Day, Jour J in het Frans. Hier luidden ze destijds het begin in van de overwinning op nazi-Duitsland.
Hoogstwaarschijnlijk is dit de laatste grote herdenking van de landing in Normandië waaraan nog veteranen zullen deelnemen. Een van hen, de Canadese William Cameron, stierf afgelopen zondag op 100-jarige leeftijd. Hij had een dag later op het vliegtuig naar Frankrijk zullen stappen om de herdenking bij te wonen. De Amerikaanse veteraan Robert Persichitti (102) overleed onderweg vanuit de Verenigde Staten. Zo’n tweehonderd anderen maken hier vandaag wel hun opwachting, de oude benen dikwijls onder een deken gestoken, en op het hoofd een baret of veteranenpet.
Indrukwekkend is donderdag ook de entree van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Als op de twee grote beeldschermen te zien is hoe zijn Franse ambtsgenoot Emmanuel Macron hem bij aankomst in de armen sluit, gaat de staande ovatie op de tribune voor het eerst gepaard met luid gejoel. Een veteraan die in zijn ronde langs staatshoofden en regeringsleiders Zelensky passeert, neemt ten overstaan van de Oekraïense president zichtbaar geroerd zijn pet af.
Zelensky onderstreept het gewicht van de herdenking: hier in Normandië wordt het begin van de bevrijding van Europa gevierd, terwijl intussen de oorlog terug is op het continent. Zoals premier Mark Rutte eerder op de dag zei bij de Nederlandse herdenking in Arromanches: ‘Alles waar onze troepen destijds voor vochten, staat opnieuw op het spel in Europa.’
Dat gevoel is op Omaha Beach nadrukkelijk aanwezig. In 2014 gaf de Russische president Vladimir Poetin nog acte de présence bij de 70ste verjaardag van D-Day, ondanks de toen kersverse annexatie van de Krim. Destijds was hij welkom op voorwaarde van een ontmoeting met president Petro Porosjenko, Zelensky’s voorganger. Ditmaal werd op het laatste moment aangekondigd dat een delegatie van lager geplaatste Russen niet welkom is vanwege de oorlog tegen Oekraïne. Een oorlog gevoerd onder de valse retoriek van ‘strijd tegen het nazisme’, tachtig jaar nadat de Russen samen met het Westen tegen de nazi’s vochten.
De herdenking vindt plaats onder zware beveiliging. Naast Macron en Zelensky zijn onder meer de Amerikaanse president Joe Biden, de Canadese premier Justin Trudeau en de Britse kroonprins William aanwezig, net als koning Willem-Alexander, koningin Máxima en demissionair premier Rutte. Voor de kust houden vijftien marineschepen de wacht, ondersteund door drie helikopters en twee vliegtuigen. Alleen vooraf aangemelde voertuigen kunnen het gebied rond de herdenkingsplechtigheden in. 43 duizend agenten, gendarmes en brandweermannen zijn voor de gebeurtenis op de been. ‘Qua veiligheid is dit een oefening voor de Olympische Spelen’, vertelt een medewerker van de evenementenorganisatie vanuit het Elysée.
Aan de kust worden de gefilmde getuigenissen van veteranen vertoond, gevolgd door een tijdlijn van hoogtepunten in de Europese integratie en samenwerking binnen de Navo. Een acteur draagt passages voor uit brieven die soldaten vanaf het front naar hun familie stuurden. Op de achtergrond landen parachutisten een voor een op het strand rondom de tribune vol hoogwaardigheidsbekleders, journalisten en andere toeschouwers.
Als president Macron donderdag zijn dank uitspreekt voor de inzet van internationale troepen bij de bevrijding van Frankrijk en Europa, stipt hij ook de bijdrage aan van de Sovjettroepen, waardoor de Duitse troepen van twee kanten werden aangevallen. Maar de nadruk ligt vandaag op de situatie in Oekraïne. ‘Geconfronteerd met de terugkeer van oorlog op ons continent, tegenover het in twijfel trekken van alles waarvoor ze gevochten hebben (...), laten we degenen die hier zijn geland eer aandoen’, spreekt Macron. ‘Uw aanwezigheid hier vandaag, meneer de president van Oekraïne, zegt alles.’
Even houdt de Franse president stil, als het oorverdovende geluid van gevechtsvliegtuigen over de menigte van zo’n 4.500 aanwezigen heen trekt en de hemel blauw, wit en rood kleurt. Het had de afsluiting van de ceremonie moeten worden, maar die liep onverwacht lang uit.
Dan vervolgt Macron: ‘Dank, dank, dank aan het Oekraïense volk, aan zijn moed, aan zijn hang naar vrijheid. Wij zijn hier, en we zullen niet versagen.’ De Marseillaise klinkt, de herdenking komt ten einde. Macron wordt haastig geëscorteerd naar de studio in Caen, waar hij vanavond een televisie-interview geeft over de herdenking – en over de oorlogen in Oekraëne en Gaza.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant