De huidige ontrechting van asielzoekers in Nederland gaat hand in hand met dehumanisering. Net als dat ook in het verleden gebeurde met de Ieren, Italianen en Joden elders in Europa, betoogt Leo Lucassen.
‘Empathie voor migranten kalft in rap tempo af, onder kiezers van vrijwel alle partijen’, zo kopte de Volkskrant, waarbij het al snel hoofdzakelijk om asielzoekers bleek te gaan. Naar de oorzaak hoeven we niet lang te zoeken. Het is niet zo dat asielzoekers enorm in aantal zijn toegenomen en ook niet dat ze zich ineens enorm zijn gaan misdragen.
De aantallen schommelen al jaren rond het Europees gemiddelde en misdragingen beperken zich al jarenlang grotendeels tot een kleine groep ‘veiligelanders’, die zo’n 5 procent van het totale aantal asielzoekers uitmaken. En als het om de herkomst gaat, is er evenmin veel veranderd: de meesten komen nog steeds uit Syrië, Irak en een klein aantal andere door oorlog verscheurde landen in het Midden-Oosten en de Hoorn van Afrika.
Wat er wél is veranderd, is de keiharde toon over asielzoekers in het regeerakkoord van de vier formerende partijen, aangevoerd door de PVV en bijgevallen door VVD, NSC en BBB. Een toon die al bijna twee decennia door de PVV wordt bepaald, maar die in de afgelopen decennia stukje bij beetje door andere partijen, de VVD voorop, is overgenomen en daarmee genormaliseerd. Als je maar lang genoeg roept dat alles wat er verkeerd gaat in Nederland door asielzoekers komt, en dat die bovendien ‘ons land’ onherkenbaar veranderen, dan zullen steeds meer mensen dat beeld gaan overnemen. Of ze nou ooit een echte asielzoeker gezien hebben of niet.
Zeker als dat geluid van radicaal- of extreem-rechtse partijen niet meer door gewone politieke partijen wordt tegengesproken of zelfs gekopieerd. Zoals de Amsterdamse politicoloog Matthijs Rooduijn op 4 juni in de Britse krant The Guardian schreef, ‘door het kopiëren van extreem-rechtse frames legitimeer je hun ideeën’, en dat proces versnelt als je me dat soort partijen een nieuwe regering gaat vormen.
Over de auteur
Leo Lucassen is directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar aan de Universiteit Leiden. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Daar komt bij de voedingsbodem door de dagelijkse talkshows, die al jaren een onkritisch podium bieden aan xenofobische geluiden van politici. Zelfs als ze aantoonbaar over asielzoekers hebben gelogen, zoals VVD-partijleider Dilan Yesligöz over nareizigers en zeer recent over de omvang van de ‘veiligelanders’.
Hoe belangrijk deze ‘aanbodzijde’ van het asielverhaal is, laten tal van historische voorbeelden zien. Zo wisten protestantse volksmenners in de jaren 1860 in Engeland hele menigten op te zetten tegen Ierse immigranten. Na afloop van anti-Ierse bijeenkomsten werden Ierse wijken kort en klein geslagen en migranten gemolesteerd. Een paar decennia later waren het Franse arbeiders die, aangezet door anti-Italiaanse campagnes in de pers en de politiek ‘op jacht’ gingen naar Italianen. In steden als Marseille en in de zoutmijnen van de Camargue vielen minstens tien doden en veel anderen raakten gewond.
Of het door Amerikaanse politici en media vanaf 1900 opgeklopte idee dat ‘raciaal inferieure’ Italiaanse en Russische immigranten het ‘witte ras’ zouden vervangen, met een racistisch doordesemde quotumwetgeving als gevolg? En wat te denken van de razzia tegen Chinezen in Amsterdam op 7 augustus 1922, die De Telegraaf omschreef als een ‘onontwikkeld, laagstaand volkje’, terwijl de Nieuwe Venlosche Courant het binnendringen van huizen door de politie als een ‘feest’ beschreef?
Maar de meest vergaande en langst volgehouden hetze, die uiteindelijk tot een genocide leidde, is die tegen Joodse Duitsers. Deze begon met de oprichting van een zich bewust antisemitisch noemende politieke partij in 1880, en ze werden met name door Hitlers nazi’s in de jaren twintig tot favoriete zondebok en existentieel gevaar gebombardeerd.
Een campagne die begin jaren dertig eenderde van de kiezers wist te bekoren en vanaf 1933 in rap tempo leidde tot het uitsluiten van Joodse Duitsers van hun burgerrechten. Ook hier was de oorzaak niet het gedrag van de Joden, maar de systematische stigmatisering van deze groep door de nazi-partij, die daarbij nauwelijks werd tegengesproken door midden- en rechtse partijen.
Hoewel het aantal fysieke aanvallen op asielzoekers gering is in Nederland, zal het stigmatiseringsmechanisme in het huidige klimaat hun toch al precaire positie verslechteren. Ten eerste door de onwil om de opvang goed te regelen en de reeds door beide Kamers aangenomen Spreidingswet bij het oud papier te gooien. Bovendien staat het hoofdlijnenakkoord bol van de maatregelen die er allemaal op zijn gericht de positie van deze groep, maar ook die van erkende vluchtelingen (statushouders), uit te hollen en hun burgerrechten te beknotten.
Net als de Ieren, Italianen, Chinezen en Joden in het verleden gaan dehumanisering en ontrechting van asielzoekers hand in hand. En dat proces wordt sinds de verkiezingen van november vorig jaar aanzienlijk versneld door de normalisering van extreem-rechtse racistische en xenofobe ideeën door partijen die beter zouden moeten weten.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant