De EU dreigt te worden verzwakt door de groei van radicaal-rechtse partijen. Die verstoren het spel van geven en nemen als ze alleen nog willen nemen.
In een onveilige wereld staat Europa de komende jaren voor grote problemen. Het moet zich verdedigen tegen de agressie van Rusland en de toenemende assertiviteit van China, terwijl de steun van de Verenigde Staten niet meer vanzelfsprekend is. Het moet de economische concurrentie met China en de VS volhouden, terwijl het arm is aan energiebronnen en grondstoffen. De groene transitie moet worden voltooid. Migratie moet onder controle worden gebracht omdat die de politieke stabiliteit van het continent bedreigt. De liberale democratie moet zich verdedigen tegen de aanvallen van autoritaire leiders, binnen en buiten de Unie.
Al deze grensoverschrijdende problemen vragen om een sterke EU. Ze zijn te groot om door afzonderlijke lidstaten alleen te worden aangepakt. Helaas dreigt de EU te worden verzwakt door de winst van radicaal-rechts bij de Europese verkiezingen die vanaf donderdag worden gehouden. Daarnaast zitten radicaal-rechtse partijen in steeds meer lidstaten in de regering, waardoor zij meer invloed krijgen op de Brusselse toppen van regeringsleiders en de raden van vakministers.
Radicaal-rechts wil een ‘Europa der vaderlanden’ waarin de lidstaten meer macht krijgen. Zij zien de EU als een superstaat die de lidstaten besluiten kan opleggen en daardoor ondemocratisch is. Dat beeld is onjuist. Op de Europese democratie valt ongetwijfeld het nodige aan te merken. Brussel voelt voor veel burgers als erg ver weg. Zij herkennen zich niet altijd in de compromissen die door 27 lidstaten worden gesloten.
Maar het is niet waar dat Brusselse besluiten op ondemocratische wijze tot stand komen. De agenda wordt bepaald door de gekozen regeringsleiders, in samenspraak met de Europese Commissie, waarin elke lidstaat een vertegenwoordiger heeft. Op basis daarvan doet de Commissie voorstellen, waarover lang wordt onderhandeld door het Europees Parlement en de vakministers van de lidstaten.
Uiteindelijk geven de lidstaten vrijwillig een stukje van hun soevereiniteit op, voor de aanpak van problemen die zij niet op eigen kracht kunnen oplossen. Het is belangrijk dat lidstaten zich aan gemaakte afspraken houden. De EU zou tandenloos worden als elke lidstaat zich op ieder moment onder de gemaakte afspraken zou kunnen uitwerken, omdat die meent dat zijn nationaal belang daarmee gediend is. Toch is dat precies wat radicaal-rechts wil. Een vrijblijvend Europa waar afspraken niet meer kunnen worden afgedwongen.
Het ‘Europa der vaderlanden’ is een aanval op de Brusselse compromismachine. Die berust op een subtiel spel. Elke lidstaat vecht voor zijn eigen belangen, maar moet ook bereid zijn anderen iets te gunnen, in de verwachting daar later iets voor terug te krijgen. Dat spel van geven en nemen wordt verstoord als lidstaten alleen nog willen nemen om hun nationale belangen te dienen.
De Europese Unie zal niet zo snel uit elkaar vallen. In een proces van ruim zeventig jaar Europese integratie zijn de lidstaten met elkaar verweven geraakt. Maar de opmars van radicaal-rechts kan zand in de Brusselse machine strooien. Als de machine knarsend tot stilstand komt, moet een machteloos Europa toezien hoe zijn positie in de wereld steeds verder wordt verzwakt.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant