Den Haag is jarenlang het toneel geweest van een pijnlijk spionageschandaal. Israëlische agenten voerden een ondergrondse oorlog tegen het Internationaal Strafhof. Medewerkers van dat hof werden geïntimideerd, bedreigd en afgeluisterd. Na een onthullend onderzoek van The Guardian blijft het opvallend stil.
The Guardian heeft de zaak onderzocht met onderzoeksjournalisten van de Israëlische media +972 en Local Call (Sikha Mekomit). Uit het onderzoek blijkt volgens de Britse kant dat het voormalige hoofd van de Mossad, Yossi Cohen, jarenlang de leiding heeft gehad over de ‘geheime oorlog’. Israël wilde verhinderen dat het Internationaal Strafhof (ICC) onderzoek zou doen naar Israëlische militaire acties in de Palestijnse gebieden.
De Israëlische geheime diensten lieten daarbij geen methode onbeproefd. Ze volgden mensen, luisterden gesprekken af, hackten computers, probeerden mensen in diskrediet te brengen en intimideerden en bedreigden zelfs familieleden van hooggeplaatste medewerkers. Met name de vorige hoofdaanklager Fatou Bensouda moest het ontgelden. Zij zou uiteindelijk een ICC-onderzoek naar Israëlische misdaden opzetten dat in 2021 formeel begon.
Over de auteur
Michel Maas is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuid-Oost Azië.
Welke feiten bracht The Guardian aan het licht?
Bensouda kreeg in Den Haag twee vermoedelijke agenten aan huis die direct dreigden met gevolgen als ze niet zou meewerken met Israël. Bensouda weigerde, en wees ook elk gesprek met Israëlische diensten af. Daarom werd volgens het onderzoek zelfs de voormalig president van de Democratische Republiek Congo, Joseph Kabila, door de Israëliërs ingehuurd om Bensouda onder valse voorwendselen naar een gesprek te lokken, waar ze vervolgens door Israëliërs onder zware druk werd gezet.
De agenten kwamen aan huis met enveloppen gevuld met geld.The Guardian citeert wat er tegen Bensouda werd gezegd: ‘Je moet ons helpen, laat ons voor je zorgen. Je wilt niet betrokken raken bij zaken die jouw veiligheid of die van je familie kunnen compromitteren.’ Israëlische geheim agenten volgden Bensouda en haar echtgenoot en registreerden hun gesprekken om haar in diskrediet te brengen.
Waarom werd de spionage niet eerder bekend?
Bensouda trad er niet mee naar buiten. Ze heeft ook niet willen meewerken aan het onderzoek van The Guardian. Bensouda deed in 2015 wel haar beklag bij de Nederlandse autoriteiten. Bij haar huis in Den Haag, waar ze al jaren woonde, werden daarna camera’s en andere beveiligingsapparatuur geïnstalleerd. Volgens ‘vier bronnen’ van de krant heeft de hoofdaanklager alleen een kleine groep topfunctionarissen van het ICC op de hoogte gesteld van Cohens pogingen om haar te beïnvloeden. Zij had daar verteld dat Cohen tegen haar steeds dreigender begon te spreken. En niet alleen Cohen. Volgens de onderzoekers was de actie door de top in Israël goedgekeurd. Een van de Israëlische bronnen van de onderzoekers zei dat Cohen in feite de boodschapper van premier Benjamin Netanyahu was. Tegenover de media heeft Bensouda er altijd het zwijgen toe gedaan.
De affaire lijkt spectaculair: spionage, intimidatie, afluisterpraktijken en dreigementen. Is daar nooit iets over naar buiten gekomen?
De Israëlische spionage werd pas onlangs in een bedekte, maar overduidelijke toespeling genoemd door de huidige hoofdaanklager, Karim Khan. ‘Ik sta erop dat alle pogingen om medewerkers van dit hof te dwarsbomen, intimideren of ongepast te beïnvloeden onmiddellijk ophouden’, zei hij. Daarmee maakte hij zonder namen te noemen duidelijk dat ICC-medewerkers nog steeds werden achtervolgd en bedreigd door agenten. Dat die uit Israël kwamen, ligt voor de hand: Khan is de man die het Strafhof in april heeft gevraagd arrestatiebevelen uit te vaardigen voor Netanyahu en diens minister van Defensie Yoav Gallant voor misdaden die Israël in Gaza zou hebben begaan.
Hoe is er in Israël op de onthullingen gereageerd?
De onthullingen verschenen in Israël in +972 en Sikha Mekomit. Ze werden onmiddellijk overgenomen door vrijwel alle andere Israëlische media, een dag lang was de affaire het gesprek van de dag. Oppositiemedia zagen er nog meer bewijs in dat de regering-Netanyahu niet deugt, regeringsgetrouwe media waren terughoudender.
En in Nederland?
D66, Denk en GroenLinks-PvdA hebben Kamervragen gesteld, maar de betrokken ministers hebben nog niet geantwoord. Kati Piri van GroenLinks-PvdA droeg de kwestie vorige week aan voor het wekelijkse vragenuur in de Kamer, maar kreeg nul op het rekest. Ze vroeg bovendien een plenair debat aan, maar ook daarvoor kreeg ze geen meerderheid achter zich.
Het is volgens Piri een zaak van nationaal belang: de affaire speelt zich voor meer dan de helft af in Nederland, en gaat om een internationaal hof dat in Nederland is gevestigd, met medewerkers die vaak al jaren in Nederland wonen. Volgens Piri heeft Nederland als gastland van het ICC ‘een speciale verantwoordelijkheid om medewerkers van het hof te beschermen, en ook de mensen die bij dat hof willen getuigen van oorlogsmisdaden’. Nederland moet er volgens Piri voor zorgen ‘dat het hof en zijn medewerkers zijn gevrijwaard van dit soort intimidatie’.
De antwoorden van de ministers van Justitie, Buitenlandse Zaken en Binnenlandse Zaken worden op zijn vroegst eind volgende week verwacht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant