Tussen 6 en 9 juni kiezen de 27 lidstaten een nieuw Europees Parlement. In dit liveblog houden we het laatste verkiezingsnieuws bij.
Waar gaan de Europese verkiezingen eigenlijk over? Lees hier onze antwoorden op de zes belangrijkste vragen.
Wat vinden de Nederlandse partijen over de belangrijkste onderwerpen? Bekijk hier onze stemhulp.
Volg al het nieuws en onze belangrijkste verhalen in ons dossier Europese Verkiezingen.
Niet immigratie of het klimaat, maar de beschuldiging van corruptie door een first lady is in Spanje hét thema van de verkiezingscampagne. Dinsdag werd bekend dat Begoña Gómez, de vrouw van premier Pedro Sánchez, op 5 juli een verklaring moet afleggen bij de rechter in een zaak die tegen haar loopt vanwege mogelijke corruptie en machtsmisbruik.
Volgens de beschuldiging zou Gómez haar invloed als premiersvrouw hebben aangewend om onder meer overheidscontracten ter waarde van 10 miljoen euro te regelen voor een bevriende ondernemer. Hoewel een gelekt politierapport haar eind mei nog leek vrij te pleiten, heeft de Madrileense onderzoeksrechter Juan Carlos Peinado nu besloten de zaak tegen Gómez voort te zetten. In Spanje hebben onderzoeksrechters relatief veel vrijheid om zelf mogelijke vergrijpen na te jagen.
De aanklacht tegen Gómez, en de mogelijke politieke gevolgen voor haar man, houden al maanden de gemoederen bezig in Spanje. In april dreigde Sánchez, een sociaaldemocraat die sinds 2018 aan de macht is, gedurende vijf dagen zelfs af te treden om de volgens hem valse verdenkingen. In een verrassende ‘brief aan de burgers’, die hij publiceerde op X, beschuldigde Sánchez rechtse partijen en media van dezelfde signatuur toen van een gecoördineerde lastercampagne, bedoeld om hem via zijn vrouw tot val te brengen.
Dinsdagavond richtte hij zich opnieuw rechtstreeks tot de bevolking. In een tweede brief op X noemde Sánchez het ‘vreemd’ dat de rechter ‘vijf dagen voor de verkiezingen voor het Europees Parlement’ had besloten zijn vrouw op te roepen. ‘Gewoonlijk volgt men de ongeschreven regel om geen uitspraken te doen die het normale verloop van een verkiezingscampagne, en daarmee de stem van de burgers, zou kunnen beïnvloeden. (...) Ik laat het over aan de lezer om zijn of haar eigen conclusies te trekken.’
Volgens Sánchez is ook de nieuwste oproer rond zijn vrouw het werk van ‘de ultrarechtse coalitie’, die zo ‘de verkiezingen wil beïnvloeden en de regering wil verzwakken’. Eén van de politieke leiders van die veronderstelde coalitie is Alberto Núñez Feijóo, leider van de grote rechtse Partido Popular, die met Sánchez’ eigen PSOE is verwikkeld in een tweestrijd om de grootste te worden bij de verkiezingen.
De andere door Sánchez genoemde hoofdverantwoordelijke voor het verspreiden van de ‘grote hoax’ is Santiago Abascal, leider van het radicaal-rechtse Vox. Zijn partij zou volgens de peilingen op de derde plaats eindigen met ongeveer 10 procent van de stemmen. Dat is een stuk meer dan de 6 procent die Vox in 2019 behaalde.
In een reactie op de aanval van Sánchez, en om de draak met hem te steken, plaatste Abascal dinsdag zelf ook een brief op X, gericht aan de premier. ‘We blijven je derde brief afwachten, die van je aftreden’, schreef Abascal daarin. ‘Het is de enige die we zonder walging zullen lezen.’
Dion Mebius
Twitter bericht wordt geladen...
De Europese antifraudedienst OLAF is een onderzoek begonnen naar de Europese lijsttrekker van Vlaams Belang, Tom Vandendriessche. Dat meldden de Belgische onderzoeksjournalistieke platforms Humo en Apache, die een brief van OLAF inzagen.
De antifraudedienst startte het onderzoek een jaar geleden al op. De timing waarop deze informatie naar buiten komt, is echter saillant. Zondag stemmen de Belgen voor de Europese parlementsverkiezingen. Tom Vandendriessche staat dan helemaal bovenaan de kieslijst van het rechts radicale Vlaams Belang. Het is nog onduidelijk waar de antifraudedienst hem precies van beschuldigt.
Vandendriessche is niet de enige rechts radicale kandidaat voor het Europees Parlement die van corruptie wordt verdacht. In Duitsland loopt een onderzoek naar Petr Bystron, de nummer twee van de Alternative für Deutschland (AfD). Dat onderzoek houdt verband met de recente onthullingen van de Tsjechische autoriteiten over de pro-Russische site Voice of Europe, dat diende als middel om Europese politici te beïnvloeden en te betalen. Bystron is inmiddels de facto de lijsttrekker van de AfD, omdat Maximilian Krah zich vorige week terugtrok, nadat hij in opspraak raakte over uitspraken over SS’ers.
Tom Vandendriessche wordt in België gezien als rechterhand van Vlaams Belang-frontman Tom Van Grieken. Zondag vinden in België, naast Europese, ook twee landelijke parlementsverkiezingen plaats. Volgens de peilingen wordt Vlaams Belang daar de grootste partij.
Iva Venneman
NSC is momenteel te eurosceptisch en BBB neigt te veel naar radicaal-rechts om toe te treden tot de christen-democratische EVP-fractie in het Europees Parlement. Dat zegt CDA-lijsttrekker Tom Berendsen tegen persbureau ANP.
Beide partijen hebben de ambitie uitgesproken dat ze lid willen worden van de EVP als zij zetels halen bij de verkiezingen. Ook na de verkiezingen zal de EVP waarschijnlijk de grootste partij in het Europees Parlement blijven. De lijsttrekkers van beide partijen hebben een sterke band met de fractie: NSC-lijsttrekker Dirk Gotink was tot voor kort woordvoerder van EVP-leider Manfred Weber, BBB-lijsttrekker Sander Smit was tot 2022 beleidsmedewerker van CDA-Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik.
Maar de partijen waar zij voor kozen passen volgens Berendsen beter bij de conservatieve en radicaal-rechtse ECH-fractie. Hij wil dat de EVP-fractie juist voor een ‘sterk midden’ kiest. Ook CU-lijsttrekker Anja Haga is ‘verbaasd dat NSC en BBB zich niet bij ECH melden’, zegt ze tegen ANP. De ChristenUnie stapte in 2019 juist van de ECH-fractie over naar EVP, uit onvrede over de toetreding van FvD tot de ECH-fractie.
NSC’er Gotink zei onlangs in een interview met de Volkskrant onder meer dat ‘we nationale en regionale tradities en producten veel beter moeten beschermen tegen de Europese regeldrift’. ‘Misschien is het campagnetaal en slaan NSC en BBB straks een andere toon aan’, zegt Haga over de meningsverschillen met die twee partijen. Ook Berendsen houdt die optie open. Binnen een week of twee na de verkiezingen besluit de EVP of de nieuwelingen welkom zijn, denkt de CDA'er.
Dylan van Bekkum
Lees hier ook het interview met Dirk Gotink: ‘Hét probleem zijn de Europarlementariërs die elkaar constant overtroeven’
De brede Europese beweging naar een strenger immigratiebeleid gaat niet voorbij aan Portugal, een EU-lidstaat die traditioneel positief tegenover immigratie staat. In aanloop naar de verkiezingen presenteerde de centrumrechtse Luís Montenegro, premier sinds maart, een pakket maatregelen dat het immigratieregime van zijn land aanscherpt.
De meest in het oog springende maatregel is de regel dat migranten van buiten de EU voortaan niet meer zonder arbeidscontract naar Portugal kunnen verhuizen. Tot nu toe was dat wel mogelijk. Na een jaar in Portugal kwamen zulke migranten in aanmerking voor een verblijfsvergunning, op voorwaarde dat ze sinds hun komst de premies voor hun sociale verzekeringen hadden betaald. Voortaan kan dat niet meer, en moeten migranten al voor hun komst naar Europa een arbeidscontract bij een Portugees bedrijf hebben ondertekend.
Mede door het relatief soepele immigratiebeleid verdubbelde het aantal migranten met een verblijfsvergunning het afgelopen decennium, naar 800 duizend migranten in 2022. De grootste groep wordt gevormd door Brazilianen, voor wie het land vanwege de gedeelde taal een logische bestemming is.
De afgelopen jaren kwamen daar echter steeds meer migranten bij uit landen als India, Pakistan en Nepal. Deze Aziatische migranten werken meestal op het Portugese platteland, waar ze zwaar lichamelijk werk uitvoeren zoals het oogsten van gewassen. Ook leven ze vaak in beroerde omstandigheden. Deze migranten houden vol omdat de beloning groot is: na vijf jaar komen ze in aanmerking voor een Portugees paspoort, en ligt de rest van Europa voor hen open.
De ontevredenheid over het hoge immigratiecijfer bij een deel van de Portugezen heeft geleid tot de opkomst van het radicaal-rechtse Chega (Genoeg). Bij de Europese verkiezingen gaat Chega vermoedelijk haar status bevestigen als derde partij van het land, achter de sociaaldemocratische PS en de centrumrechtse AD van premier Montenegro. Vooral voor zijn partij is Chega een bedreiging.
Met zijn maatregelenpakket zegt Montenegro nu een einde te willen maken aan het ‘excessieve misbruik van onze bereidheid om mensen te ontvangen’. De premier benadrukte dat dit niet betekent dat migranten helemaal niet meer welkom zijn in Portugal. ‘We gaan onze deuren niet sluiten.’
Dion Mebius
De volgende Europese Commissie moet onpartijdig zijn. Dat zei EU-president Charles Michel, die daarmee impliciet kritiek leverde op zijn rivaal Ursula von der Leyen, de huidige voorzitter van de Europese Commissie. In een gesprek met Europese journalisten hekelde Michel vooral de reactie van de Commissie op het uitbreken van de oorlog in de Gazastrook.
De Commissie stond aanvankelijk vierkant achter Israël en wilde de hulpverlening aan Palestijnse burgers bevriezen, omdat hulpverleningsorganisaties banden zouden hebben met Hamas. Dat voornemen werd overigens snel ingetrokken na oppositie van de lidstaten.
De partijdige opstelling van de Commissie kostte de EU veel goodwill in de rest van de wereld, aldus Michel. In Brussel worden de uitlatingen van Michel gezien als een poging om een tweede termijn voor Von der Leyen te verhinderen. De opstelling van Michel ‘maakt iedereen gek, omdat zij zo duidelijk is: Von der Leyen laten struikelen, terwijl hij zelf over een nieuwe topbaan droomt’, zei een niet bij naam genoemde EU-ambtenaar tegen de nieuwssite Politico.
Michel en Von der Leyen kunnen niet goed met elkaar overweg. Hun relatie bereikte een dieptepunt in 2021, toen Michel plaatsnam op de sofa bij de Turkse president Erdogan, terwijl Von der Leyen naar een plekje op de tweede rang werd gedirigeerd. Von der Leyen hekelde deze handelwijze naderhand als een vorm van seksisme.
Von der Leyen profileerde zich de afgelopen vijf jaar als een bekwame crisismanager, het onbetwiste gezicht van de EU tijdens de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. Michel wordt daarentegen gezien als een zwakke EU-president.
Von der Leyen ambieert een tweede termijn als voorzitter van de Europese Commissie. Haar herbenoeming is echter allerminst zeker. Sommige lidstaten vinden dat ze wel erg veel macht naar zich toe getrokken heeft. In het Europees Parlement, dat een benoeming moet goedkeuren, menen de sociaal-democraten en liberalen dat zij te veel naar samenwerking met radicaal-rechts neigt, vooral door haar goede verhouding met de Italiaanse premier Giorgia Meloni.
Charles Michel is na twee termijnen niet meer hernoembaar. Volgens sommigen zou Michel de baan van buitenlandchef ambiëren, als opvolger van de Spanjaard Josep Borrell. Zijn kansen worden echter laag ingeschat. Na de verkiezingen worden de belangrijkste banen binnen de EU – president, voorzitter van de Europese Commissie en buitenlandchef – verdeeld in een ingewikkeld spel tussen de lidstaten en het Europees Parlement. Dit proces wordt voorgezeten door Charles Michel.
Peter Giesen
In een half jaar tijd zijn Nederlanders nog negatiever geworden over asielzoekers, blijkt uit onderzoek in opdracht van de Volkskrant. En bijna de helft van de kiezers wil weer grenscontroles binnen de EU invoeren. Hoe kan dit worden verklaard? ‘Het migratiedebat is over-gepolitiseerd’
Lees het volledige artikel hier.
Lijsttrekkers en vertegenwoordigers van zeven politieke partijen hebben een 'Europees stembusakkoord met het COC' getekend, zo maakte die belangenorganisatie vrijdag bekend. Daarin beloven ze 'zich in het Europees Parlement in te zetten voor mensenrechten van lhbti+-personen'.
Het akkoord is getekend door Bas Eickhout (GL-PvdA), Malik Azmani (VVD), Gerben-Jan Gerbrandy (D66), Tom Berendsen (CDA), Ian Hendriks (Volt), Ronan van Langen (Partij voor de Dieren) en Anne Cramer (SP).
Volgens het COC willen de partijen zich hard maken voor voorstellen van Europese wetgeving en beleid om lhbti+-personen te beschermen, optreden tegen EU-lidstaten die de mensenrechten van lhbti+'ers schenden en andere landen in de wereld aanspreken op dergelijke mensenrechtenschendingen.
De ondertekening van het stembusakkoord werd bekendgemaakt na tv-programma Op1, waar een debat was rond de Europese verkiezingen. Alle partijen met één of meer zetels in de peiling voor het Europees Parlement zijn door het COC uitgenodigd om het akkoord te tekenen. PVV, NSC en BBB hebben aan die uitnodiging geen gehoor gegeven, aldus de belangenorganisatie. (ANP)
De PVV wil in het Europees Parlement wel samenwerken met de partijen van de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Franse presidentskandidaat Marine Le Pen, maar niet met de Duitse AfD. Dat heeft PVV-lijsttrekker Sebastiaan Stöteler vrijdagavond gezegd in talkshow Op1. Het was zijn eerste tv-optreden in deze campagne.
Vraaggesprekken en debatten ging Stöteler tot nu toe uit de weg. Hij doet wel mee aan het NOS-slotdebat, aanstaande woensdagavond. Over de uitspraak van AfD-fractievoorzitter Maximilian Krah dat niet alle SS'ers automatisch oorlogsmisdadigers waren, zei Stöteler: 'Dat kan niet door de beugel.'
De PVV zat de voorbij periode niet in het Europees Parlement, maar dat zal na de komende verkiezingen anders zijn. Stöteler bleef weg van eerdere PVV-terminologie over 'de EU van binnenuit uithollen', maar zei wel naar Brussel te gaan om de EU te veranderen. 'Nederland weer Nederland maken', is zijn doel. 'Dat is nodig, als je kijkt naar de staat van het land', aldus Stöteler.
Toen de lijsttrekkers Bas Eickhout (GroenLinks-PvdA) en Gerben-Jan Gerbrandy (D66) de PVV een extreme partij noemden, zei Stöteler: 'Dat laat ik mij niet aanmeten. Snelwegen blokkeren, universiteiten vernielen, zwaaien met Palestijnse- en Hamasvlaggen: de extremiteiten zitten aan uw kant van het politieke spectrum.'
De PVV-lijsttrekker wilde niet ingaan op de vraag of de PVV ook de volgende Nederlandse commissaris zal claimen in de nieuwe Europese commissie. 'Dat is een kabinetsbeslissing.'
Remco Meijer
De Belgische publieke omroep VRT hoeft Sophie in ‘t Veld, tot voor kort fractievoorzitter van D66 in het Europees Parlement, niet mee te laten doen aan een verkiezingsdebat, deze vrijdagavond op televisie. Dat heeft een Brusselse rechter besloten. In ‘t Veld is nu lijsttrekker van Volt België bij de Europese verkiezingen.
De VRT besloot Volt niet uit te nodigen voor het verkiezingsdebat dat vrijdag 31 mei plaatsvindt. In eerste instantie zouden zeven lijsttrekkers worden uitgenodigd, dat werden er later toch negen. In ‘t Veld en Volt besloten daarom een kort geding aan te spannen in Brussel: als het aantal toch veranderde, kon Volt ook nog wel worden toegevoegd aan het programma, zo was de redenatie.
De VRT noemde als een van de redenen om Volt niet toe te laten dat Volt België op dit moment geen vertegenwoordigers heeft in het Europarlement. Volt heeft nu één zetel in het Parlement, maar dat is namens Volt Duitsland. Volgens de rechtbank zijn de door de VRT gehanteerde criteria objectief, en dus kreeg Volt ongelijk.
In ‘t Veld was al sinds 2004 Europarlementariër voor D66 en sinds 2008 fractievoorzitter. In de zomer van vorig jaar stapte ze over naar Volt, omdat D66 volgens haar geen aandacht meer zou hebben voor Europa. Het was echter voor haar te laat om nog op de lijst van Volt Nederland te komen, maar in België kon dat nog wel.
Dylan van Bekkum
Duitsers zijn wél geïnteresseerd in de EU-verkiezingen, zelfs al gaan ze daarbij niet zo vreselijk anders stemmen dan vijf jaar geleden. Dat blijkt uit de recentste peiling van de gezaghebbende Forschungsgruppe Wahlen, deze vrijdag.
Ruim 60 procent van de Duitsers zegt ‘sterke interesse’ in verkiezingen te hebben. In 2019 was de opkomst 51 procent. In Nederland ging 42 procent stemmen, opiniepeiler Ipsos I&O verwacht dat het bij de komende verkiezingen weinig anders zal zijn.
Op kop ligt de rechts-conservatieve CDU, tegenwoordig oppositieleider, met een verwachte 30 procent van de stemmen. De huidig regeringsleider SPD zakt met 2 procentpunten naar 14. Alleen regeringsdeelnemer De Groenen, die in Duitsland snel in populariteit daalt, zakt met 6 procentpunten naar 15 procent. De extreem-rechtse AfD stijgt met 3 procentpunten naar 14 procent.
De verkiezingen leven hier, enigszins. Anders dan in Nederland hangen aan lantaarnpalen overal in Duitsland verkiezingsposters. Wie door Berlijn fietst, passeert met regelmaat metersbrede campagneborden van De Groenen of de SPD en – vaker dan voorheen in de linkse hoofdstad – de extreem-rechtse AfD.
Correspondent Remco Andersen
Lees ook zijn reportage uit Duitsland: ‘Wat we nodig hebben is een Europees perspectief, eenheid en bereidheid te handelen’
De Europese verkiezingen inspireren donateurs nauwelijks tot het doen van grote schenkingen aan politieke partijen. Het totale bedrag aan donaties blijft tot nog toe steken op zo’n 7 ton, aanmerkelijk minder dan in een vergelijkbare periode in voorgaande jaren.
Lees hier de cijfers bij het nieuws-rubriek van Xander van Uffelen.
Waar zijn de media in het buitenland vol van? Vandaag: een radicale angstcampagne moet de Orbán-kiezers het stemhokje in krijgen, maar het is niet de bedoeling dat onafhankelijke Hongaarse media daarbij zijn, ziet correspondent Arnout le Clercq.
Lees hier het volledige artikel.
Bij elkaar opgeteld kunnen radicaal-rechtse partijen de grootste worden in het Europees Parlement. Dat blijkt uit een weging van meerdere peilingen, uitgevoerd door nieuwssite Politico.
De radicaal-rechtse fracties in het Parlement, I&D en ECH, komen in de peilingen gezamenlijk uit op 144 zetels. Er zijn ook enkele radicaal-rechtse partijen die bij geen enkele fractie zitten, zoals het Fidesz van de Hongaarse premier Orbán en de Duitse AfD die vorige week uit de I&D-fractie is gezet. Tel je de zetels die deze partijen halen in de peilingen op bij de 144 van de twee fracties, dan kom je uit op 184.
Dat zijn veertien zetels meer dan de christen-democratische EVP haalt in de peilingen. Toch is de kans groot dat de EVP de grootste fractie zal blijven vanwege de verdeeldheid onder de radicaal-rechtse partijen.
Marine Le Pen, de leider van radicaal-rechts in Frankrijk, nodigde maandag de radicaal-rechtse Italiaanse premier Giorgia Meloni nog wel uit om binnen het Europees Parlement één blok te vormen. De partij van Le Pen, RN, zit momenteel bij I&D, terwijl Meloni’s Fratelli d’Italia lid is van de ECH-fractie. Maar tussen partijen bestaan grote verschillen, bijvoorbeeld over het geven van steun aan Oekraïne.
Ook zijn er de afgelopen jaren vele conflicten geweest tussen radicaal-rechtse partijen, met afsplitsingen en overlopers tussen de twee genoemde fracties tot gevolg. Bovendien was het Le Pen zelf die vorige week aanstuurde op het schorsen van AfD, na nazi-vergoeilijking door de Europese lijstrekker van de Duitse partij. Zonder AfD, dat op zestien zetels wordt gepeild, zijn de radicaal-rechtse partijen al direct niet langer de grootste in de peilingen.
Dylan van Bekkum
Lees ook: Radicaal-rechts groeit, maar als het om samenwerking in Europa gaat, leidt dat vooral tot ruzie
Om meer te kunnen bereiken, sluiten nationale partijen zich doorgaans aan bij grotere Europese fracties. Deze ‘politieke families’ bestaan uit groepen van gelijkgestemde partijen. Zo behoren de VVD en D66 in het Europees Parlement tot dezelfde liberale familie: de fractie Renew Europe. Dit betekent niet dat de VVD en D66 ook dezelfde standpunten vertegenwoordigen. De politieke families kennen geen strakke fractiediscipline; een stem op een VVD-kandidaat is dus niet hetzelfde als een stem op een D66-kandidaat. Wel wordt er in de Europese fracties nauw met elkaar samengewerkt.
Het linkse samenwerkingsverband GroenLinks-PvdA doet met één lijst en één programma mee aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. Toch belanden de gekozen kandidaten van beide onderliggende partijen niet allen in dezelfde fractie. Europarlementariërs van GroenLinks sluiten zich aan bij de overkoepelende Europese fractie van de Groenen, terwijl de Europarlementariërs van de PvdA de sociaal-democratische familie trouw blijven.
Voor het eerst sinds 45 jaar doen de ChristenUnie en de SGP met elk een eigen lijst mee aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. De twee christelijke partijen kregen ruzie over de toelating van Forum voor Democratie tot de politieke familie van Europese Conservatieven en Hervormers (ECH). Sindsdien maakt de ChristenUnie in Europa deel uit van de Europese Volkspartij (EVP).
De nieuwe Nederlandse partijen NSC en BBB zullen zich in Europa eveneens willen aansluiten bij de christen-democratische EVP-fractie, maar pas na de verkiezingen zal blijken of ze welkom zijn bij deze politieke familie.
Lees hieronder welke Europese fracties er precies zijn en de antwoorden op nog vijf belangrijke vragen over de verkiezingen.
Nederlanders willen voedsel van dichtbij en vinden dat het best wat duurzamer mag in de landbouw. Maar over het hoe lopen de meningen ver uiteen, blijkt uit onderzoek in opdracht van de Volkskrant.
Lees hier het hele artikel van landbouwredacteur Maarten Albers.
De Belgische autoriteiten hebben het kantoor van een medewerker van het Europees Parlement doorzocht, als onderdeel van de zaak over Russische beïnvloeding van Europese politici. Bronnen melden aan de Volkskrant dat het gaat om een medewerker van Marcel de Graaff, Europarlementariër voor Forum voor Democratie. Ook de krant De Tijd meldde dat het een medewerker van De Graaff betreft. Het Europees Parlement bevestigt dat een kantoor is doorzocht.
Eind maart bracht de Tsjechische veiligheidsdienst naar buiten dat het een netwerk had opgerold dat Russische propaganda verspreidt in Europa. Met Russisch geld zou de website Voice of Europe politici in heel Europa hebben betaald om te pleiten voor het stopzetten van steun aan Oekraïne.
Het zou gaan om politici uit zes landen, waaronder Nederland. Daarbij viel de naam van Forum voor Democratie, omdat Europarlementariër De Graaff veelvuldig contacten heeft met de site. Bovendien gaf partijleider Thierry Baudet afgelopen zomer een interview aan Voice of Europe. Baudet weigerde deel te nemen aan een debat in de Tweede Kamer over de kwestie en sprak van ‘feitenvrij gepraat over roddels en insinuaties’.
Verschillende Europese landen hebben de afgelopen maanden alarm geslagen over een Russische desinformatiecampagne in aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement van volgende week. ‘We moeten zeer waakzaam zijn, helemaal in de aanloop naar de Europese verkiezingen’, zei de Belgische premier Alexander De Croo vorige maand. Hij opperde Europarlementariërs te vervolgen die zich door Moskou hebben laten betalen voor het verspreiden van pro-Russische propaganda.
De medewerker wiens huis nu is doorzocht, Guillaume P., speelt volgens het Belgische Openbaar Ministerie een mogelijk een 'aanzienlijke rol' in het propagandanetwerk rond Voice of Europe. Ook zijn woning in Brussel is doorzocht, evenals zijn kantoor in het parlementsgebouw in Straatsburg.
Guillaume P. zou eerder hebben gewerkt voor de onlangs in opspraak geraakte Duitse Europarlementariër Maximilian Krah, van de extreem-rechtse Alternative für Deutschland. Krah moest onlangs terugtreden uit de leiding van zijn partij, nadat hij vergoelijkende opmerkingen had gemaakt over SS’ers. P. kwam bij Krah terecht nadat hij weg werd gestuurd bij het Franse Rassemblement National van Marine Le Pen, vanwege foto's waarop hij zich met antisemitische stereotypen had uitgedost.
Thom Canters
Op 6 juni gaat Nederland, als eerste van de EU-lidstaten, naar de stembus om een nieuw Europees Parlement te kiezen. De Volkskrant interviewt de lijsttrekkers van verschillende partijen. Vandaag aflevering 5: Bas Eickhout van GroenLinks-PvdA.
Lees hier het hele interview van EU-correspondent Marc Peeperkorn.
Fidesz, de partij van de Hongaarse premier Viktor Orbán, geeft van alle Europese partijen het meeste geld uit aan sociale media-campagnes voor de Europese verkiezingen. Dat blijkt uit een analyse van Euronews.
De nieuwszender baseert zich op data die het opvroeg bij de grootste sociale mediaplatformen. In de afgelopen maand gaf Fidesz 557 duizend euro uit aan onlineadvertenties op de kanalen van Fidesz en Orbán zelf. Aan één specifieke video van vijftien seconden gaf de partij alleen al 60 duizend euro uit.
De video, die ruim 11 miljoen keer is bekeken, draagt de titel ‘Brussel en links staan aan de kant van de oorlog’. ‘Oorlog is verschrikkelijk, oorlog maakt doden, het veroorzaakt inflatie en het verwoest onze economie’. In de video worden foto’s getoond van de Hongaarse oppositiepoliticus Péter Magyar en de Hongaarse filantroop George Soros.
Ook de partij die na Fidesz het meeste uitgeeft, is een radicaal-rechtse partij: het Belgische Vlaams Belang. Die partij gaf de afgelopen maand 133 duizend euro uit. In België zijn tegelijk met de Europese verkiezingen ook federale verkiezingen. Mogelijk speelt dat een rol: EuroNews maakt niet duidelijk of en hoe ze alleen de campagne voor de Europese verkiezingen heeft meegenomen.
In Nederland gaf de VVD het meeste geld uit, 11 duizend euro. Het staat in schril contrast bij de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar. GroenLinks-PvdA, de partij die toen het meeste uitgaf, spendeerde ruim 202 duizend euro uit op sociale media.
Dylan van Bekkum
VVD-lijsttrekker Malik Azmani gaat de campagne voor de Europese verkiezingen in met een duidelijk pro-Europees verhaal. Botst dat niet met de koers die de partij landelijk heeft ingezet door in zee te gaan met de PVV?
Lees hier het hele interview van EU-correspondent Marc Peeperkorn.
Bijna tien jaar na de door Europa opgelegde strenge bezuinigingen staan de opkrabbelende Grieken weer iets positiever tegenover de EU. Zeker de jongste generatie, die de gevolgen van de crisis nog altijd voelt, is zelfkritisch: ‘We hadden ons geld slecht gemanaged.’
Lees hier de reportage van correspondent Rosa van Gool.
De rechtse Zweedse regering faalt in haar klimaatbeleid, zegt Europarlementariër Emma Wiesner van de Zweedse Centrumpartij. Klimaat is daarom het campagnethema voor de Europese verkiezingen. ‘We hebben ook méér nodig: meer groene investeringen, meer groene energie.’
Lees hier de reportage van Scandinavië-correspondent Jeroen Visser.
Marine Le Pen, de leider van radicaal-rechts in Frankrijk, heeft de eveneens radicaal-rechtse Italiaanse premier Giorgia Meloni uitgenodigd om binnen het Europees Parlement één blok te vormen. De partijen van de twee politici zitten nu nog in twee verschillende fracties.
‘Nu is het moment om ons te verenigen’, zegt Le Pen in de Italiaanse krant Corriere della Sera. Meloni’s Fratelli d'Italia is in het Europees Parlement lid van de ECH-fractie, Le Pens RN is lid van de nog wat radicalere I&D-fractie. Le Pen probeert de laatste jaren echter de radicaalste veren van zichzelf en haar partij af te schudden. Zo is ze niet langer voorstander van een vertrek uit de EU.
Vorige week nam Le Pen nog afstand van het Duitse AfD, nadat Europese lijsttrekker Maximilian Krah het had opgenomen voor SS’ers. De partij is inmiddels uit de I&D-fractie gezet. Hoe een samenwerking eruit moet zien, maakt Le Pen niet duidelijk. Ze lijkt te suggereren dat de twee fracties samen moeten gaan. ‘We kunnen de tweede groep in het Europees Parlement worden, die kans mogen we niet missen’, zegt Le Pen in de krant. ECH en I&D komen in de peilingen gezamenlijk uit op 135 tot 140 zetels, iets minder dan de tweede fractie van de sociaal-democraten.
Een fusie zal niet zomaar gaan; binnen de fracties was er afgelopen jaren al veel conflict, met overlopers tussen de twee fracties tot gevolg. Ook zijn er grote verschillen als het aankomt op bijvoorbeeld de steun aan Oekraïne.
Dylan van Bekkum
Lees ook: Radicaal-rechts groeit, maar als het om samenwerking in Europa gaat, leidt dat vooral tot ruzie
De Franse president Emmanuel Macron gaat de Italiaanse bestuurder Mario Draghi naar voren schuiven voor een belangrijke plek binnen de EU. Hij ziet Draghi, voormalig president van de ECB en premier van Italië, als een bondgenoot om de publieke investeringen te verhogen.
Welke functie Macron voor Draghi ziet weggelegd, is nog niet duidelijk. De huidige voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen wil langer door en heeft daar de beste papieren voor. De christen-democraat heeft wel de steun van Frankrijk nodig. Gevraagd of Frankrijk Von der Leyen steunt, zei Europarlementariër Pascal Canfin van Macrons partij tegen Politico dat ‘Frankrijk en iedereen rond de president wil dat Draghi een rol speelt’.
Draghi is op verzoek van de EU bezig met een rapport over de interne concurrentie. Macron juicht dat rapport toe. Hij zou op dezelfde lijn als Draghi zitten en achter de schermen al langer lobbyen voor een rol voor de Italiaan. Na de verkiezingen is onder meer de plek van de EU-president vacant, Charles Michel houdt ermee op. Ook kunnen de EU-lidstaten een nieuwe buitenlandchef aandragen, maar die functie lijkt minder logisch voor Draghi.
Dylan van Bekkum
Wat er in Nederland is gebeurd met de opkomst van radicaal-rechts, kan in heel Europa gebeuren. Daarvoor waarschuwt de Duitse EU-lijsttrekker Terry Reintke van de Groenen tijdens een groot verkiezingsdebat in het Europees Parlement. Volgens Reintke moeten Europese partijen nu, twee weken voor de Europese verkiezingen, duidelijk maken of ze in Brussel willen samenwerken met radicaal-rechtse of extreem-rechtse partijen.
Volgens Reintke speelt juist het vage gedraai van allerlei partijen over zo'n eventuele samenwerking extreem-rechts in de kaart. Op die manier lijkt het, zo stelt zij, alsof extreem-rechtse partijen in Brussel net zo keurig mogen meedoen als in Nederland de PVV, die een kabinet gaat vormen met VVD, NSC en BBB.
Ook een andere EU-lijsttrekker viel tijdens het debat uit over de politieke situatie in Nederland. De Oostenrijker Walter Baier, de leider van Europees Links, zei dat hij ‘geschokt was over wat hij hoorde uit Nederland’. Volgens Baier ‘moeten we voorkomen dat dergelijke mensen aan de macht komen’.
Hij verweet lijsttrekker Ursula von der Leyen van de middenpartij EVP dat zij nog geen uitsluitsel wil geven over eventuele samenwerking met radicaal-rechtse partijen. In een eerder debat heeft Von der Leyen gezegd dat het wat haar betreft ‘van de uitkomst van de verkiezingen afhangt’ of ze met radicaal-rechts wil samenwerken. Ook wat Baier betreft is elke suggestie van samenwerking met radicaal-rechts uitgesloten, liet hij weten.
De meest rechtse partijen zelf waren niet aanwezig bij het verkiezingsdebat van vandaag. Het radicaal-rechtse Identiteit en Democratie (I&D) en de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) mochten niet meedoen van organisator EBU, omdat ze geen zogeheten spitzenkandidaat naar voren hebben geschoven. Zo’n kandidaat is een Europese ‘lijsttrekker’ die de Europese Commissie zou kunnen leiden in naam van de partij.
ANP/Redactie
De Duitse partij AfD wordt per direct uit zijn fractie in het Europees Parlement (EP) gezet. Aanleiding daarvoor is het herhaaldelijk in opspraak komen van lijsttrekker Maximilian Krah. Met zijn uitingen is de AfD’er nu ook voor de overige radicaal-rechtse partijen die binnen het EP de Identiteit en Democratie-groep vormen, een grens overgegaan.
Dinsdag zei het Franse Rassemblement National (RN) van Marine le Pen al niet meer met AfD te willen samenwerken omdat Krah in een interview had gezegd dat niet iedere SS’er in de Tweede Wereldoorlog automatisch een crimineel was. RN probeert al jaren af te komen van het stigma van extreem-rechtse partij, een imago dat het onder meer dankt aan partijoprichter Jean-Marie le Pen, die in het verleden uitspraken heeft gedaan waarin hij de Holocaust leek te ontkennen.
Ook ligt Krah onder vuur vanwege mogelijke beïnvloeding vanuit Rusland en China. Een naaste medewerker van hem is opgepakt op verdenking van spionage voor China. Ook nummer twee van de kandidatenlijst, Petr Bystron, heeft zich wellicht voor een Russisch karretje laten spannen. De Duitse politie deed vorige week invallen bij hem. En dan zijn er nog de aanhoudende verhalen over rechts-extremisme in de rest van de partij. Zo werd recentelijk een regionaal kopstuk van AfD veroordeeld voor het gebruik van een nazislogan.
Al met al reden voor Identiteit en Democratie te breken met de AfD, alhoewel de fractie officieel slechts verwijst naar de perikelen rond lijsttrekker Krah. De Duitse fractie probeerde nog om de boel recht te trekken door zelf ook op te roepen tot uitsluiting van Krah. Na alle ophef stapte Krah uit het partijbestuur en ook mag hij van AfD geen campagneoptredens meer doen. Vooralsnog staat hij nog wel op de lijst.
De stap is nu grotendeels symbolisch omdat het Europees Parlement al met reces is in aanloop naar de verkiezingen, maar heeft waarschijnlijk wel invloed als er na de verkiezingen opnieuw parlementaire groepen worden gevormd. Dan keert ook de PVV wellicht terug in Identiteit en Democratie. Sinds Marcel de Graaff in 2022 overstapte naar Forum voor Democratie, had de PVV geen Europarlementariërs meer.
Joram Bolle
De vijf Europese lijsttrekkers die meedoen aan een groot verkiezingsdebat in Brussel missen hun radicaal-rechtse opponenten niet. De politieke families van onder meer de PVV en de SGP voldeden nu eenmaal niet aan de regels voor een uitnodiging, zeggen de sociaal-democraten, liberalen en groenen.
De twee uiterst rechtse partijen in het Europees Parlement doen het goed in de Europese peilingen voor de verkiezingen van 6 tot 9 juni. Het radicaal-rechtse Identiteit en Democratie (I&D), waartoe ook de PVV behoort, zou volgens opiniepeilers de derde in grootte kunnen worden. Ook de Europese familie van de SGP, Europese Conservatieven en Hervormers (ECR), lijkt te kunnen rekenen op meer zetels dan in 2019.
De centrumrechtse partij van Ursula von der Leyen – momenteel de grootste in het Europees Parlement – zinspeelt op samenwerking met uiterst rechts na de verkiezingen. Maar de organisatoren van uitgerekend het verkiezingsdebat dat doorgaans de meeste aandacht trekt, donderdag in het Europees Parlement, nodigden I&D en de rechts-conservatieve ECR niet uit.
De twee fracties hebben geen zogeheten spitzenkandidaat naar voren geschoven, een Europese 'lijsttrekker' die in principe in hun naam de Europese Commissie zou kunnen leiden. Alleen zulke kandidaten mogen meedoen van organisator EBU. Dat is ook niet voor niets, want de spitzenkandidaten zijn bedoeld ‘om de verkiezingen Europeser te maken’, zegt lijsttrekker Terry Reintke van de Groenen. Ook haar liberale collega Sandro Gozi denkt er zo over. De radicaal-linkse spitzenkandidaat Walter Baier laat zich bondiger uit. ‘Ik betreur de afwezigheid van rechts-extremisten niet.’
I&D maakte tevergeefs bezwaar tegen het uitblijven van een uitnodiging van de Europese omroep EBU, die ook het Eurovisie Songfestival organiseert. Ook parlementsvoorzitter Roberta Metsola greep niet in.
ANP/Redactie
De extreem-rechtse Europarlementariër Maximilian Krah heeft zich teruggetrokken uit de leiding van Alternative für Deutschland (AfD). De omstreden kandidaat mag ook geen campagne meer voeren. De Franse Marine Le Pen van RN heeft alle banden met AfD afgesneden.
Lees hier het hele bericht van buitenlandredacteur Marije Vlaskamp.
Elke vijf jaar wordt een nieuw Europees Parlement gekozen, en die verkiezingen vinden dit jaar plaats van donderdag 6 juni tot en met zondag 9 juni. Nederland stemt normaliter op woensdag, maar bij de verkiezingen voor het Europees Parlement gebeurt dit op donderdag – Nederland stemt dit jaar op donderdag 6 juni.
Door de verkiezingsdagen te spreiden, kunnen lidstaten dicht bij hun nationale traditie blijven; veel lidstaten van de Europese Unie hanteren de zondag als verkiezingsdag, terwijl andere Europese landen de zondagsrust respecteren en de voorkeur geven aan een doordeweekse verkiezingsdag.
Doordat er in de 27 lidstaten van de Europese Unie op verschillende dagen wordt gestemd, krijgen we pas op zondagavond 9 juni een beeld van de nieuwe verhoudingen in het Europees Parlement. Wel geeft een exitpoll op donderdagavond 6 juni al een goed beeld van de uitslag in Nederland.
Dylan van Bekkum
Lees hieronder de antwoorden over nog vijf belangrijke vragen over de verkiezingen.
Valérie Hayer, de leider van de liberale groep Renew in het Europees Parlement, heeft opnieuw scherpe kritiek geuit op de samenwerking tussen de VVD en de PVV van Geert Wilders. De VVD zou geen deel moeten blijven uitmaken van de Renew-fractie na de verkiezingen, aldus Hayer.
Lees hier het hele bericht van politiek redacteur Arnout Brouwers
De Kamer van Klok, de wekelijkse politieke podcast van de Volkskrant, maakte een speciale aflevering over de Europese verkiezingen.
Video wordt geladen...
Of luister via Spotify of Apple podcasts.
Source: Volkskrant