De grootschalige Russische aanval op Oekraïne heeft Europa wakker geschud. In februari 2022 kwam een einde aan jaren van relatieve rust en stabiliteit op het continent.
"Oekraïne vecht niet alleen voor haar vrijheid en veiligheid, maar ook voor die van ons, voor heel Europa", zei demissionair Defensieminister Kajsa Ollongren afgelopen februari toen de grootschalige oorlog twee jaar duurde.
Sinds het begin van de oorlog hebben de EU en haar lidstaten meer dan 143 miljard euro steun aan Oekraïne toegezegd. Het geld is onder meer bedoeld voor de wederopbouw en herstel, politieke hervormingen, militaire middelen, brandstof, humanitaire hulp en steun aan vluchtelingen in de EU.
Vrijwel alle politieke partijen willen de steun aan Oekraïne voortzetten. VVD en Volt zijn het meest uitgesproken, maar ook GroenLinks-PvdA, NSC, D66, BBB, CDA en PvdD willen het land militair en financieel blijven steunen.
De SP is kritisch. De partij is geen voorstander van het sturen van wapens en geld. De PVV houdt het in het verkiezingsprogramma bij één zin: "De PVV steunt de strijd van Oekraïne tegen de Russische agressor". Wat die steun inhoudt laat de partij in het midden.
Ook de uitbreiding van de Europese Unie is sinds de Russische invasie van Oekraïne steeds meer een kwestie van internationale veiligheid geworden, ziet CDA. De partij wil daarom "gezien de geopolitieke belangen perspectief bieden". Ook BBB benadrukt dit geopolitieke element en "erkent het belang van een krachtigere geopolitieke Europese Unie".
GroenLinks-PvdA, VVD, NSC, D66, CDA, Volt en BBB zijn er allen voorstander van dat Oekraïne op enig moment volwaardig lid kan worden van de EU. Maar, benadrukken de partijen, het land moet wel aan de zogeheten Kopenhagen-criteria voldoen. Deze voorwaarden gaan onder meer over het respecteren van de democratie en de rechtsstaat. GroenLinks-PvdA houdt hier bijvoorbeeld "strikt aan vast".
Andere eisen worden gesteld aan de economie en een kandidaat-lidstaat moet Europese regels overnemen. VVD wil daarnaast tegelijk met de toetreding de landbouwfinanciering hervormen. "Anders ontploft het budget." NSC pleit voor een correctief referendum als toetreding van Oekraïne daadwerkelijk voor de deur staat.
Voor D66 "laat de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne zien hoe belangrijk het borgen van de Europese waarden is".
Naast Oekraïne lopen er al jaren aanvragen van Moldavië en de landen op de Westelijke Balkan (Albanië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, Noord-Macedonië en Servië). Ook voor deze landen geldt: aan alle criteria moet worden voldaan. "Snelle en overhaaste uitbreiding van de Europese Unie is een ernstige bedreiging voor de stabiliteit", schrijft BBB.
PVV is uitgesproken tegen iedere vorm van uitbreiding. "De Unie moet steeds maar groter, steeds weer machtiger. Het wordt tijd dat aan die trend een einde komt."
Turkije staat officieel ook op de lijst om EU-lid te worden, maar die gesprekken staan al jaren op het allerlaagste pitje. Dat blijft zo wat alle partijen betreft. Opvallend: BBB wil het land onder bepaalde voorwaarden "een bevoorrecht partnerschap" aanbieden.
Over Georgië, dat ook officieel op de kandidatenlijst staat, zijn de meningen verdeeld. In het land wordt momenteel veel gedemonstreerd, omdat het parlement een omstreden "Russische" wet heeft aangenomen. In het land staan pro-Russen en pro-Europeanen tegenover elkaar.
GroenLinks-PvdA vindt dat het kandidaat-lidmaatschap van Georgië "veel actiever" gesteund moet worden. NSC wil Georgië toelaten mits het aan de voorwaarden voldoet. VVD is iets voorzichtiger. De liberalen willen Russische inmenging in Georgië voorkomen en pleiten daarom om in gesprek te gaan met omringende landen. Van een kandidaat-lidmaatschap wordt niet gerept. PVV, CDA, Volt en BBB hebben het helemaal niet over Georgië als kandidaat-lid.
Sinds de oorlog in Oekraïne zijn daarnaast steeds meer partijen ervan doordrongen dat de EU nog te afhankelijk is van anderen voor de eigen verdediging. Europa moet "op eigen benen staan", schrijft bijvoorbeeld het CDA. Wel erkennen ze allemaal dat de EU niet de NAVO moet gaan kopiëren.
Veel partijen zijn voor meer defensiesamenwerking tussen lidstaten. VVD, CDA, NSC, D66 en BBB willen nadrukkelijk ook meer investeren in de defensie-industrie. Maar D66 en Volt gaan wat betreft de integratie op dit gebied het meest ver. De partijen pleiten voor een Europees leger. De rest is daar faliekant tegen.
Een ander onderwerp dat veel terugkomt in de verkiezingsprogramma's is het vetorecht dat bestaat in Brussel. Elk land kan besluiten over internationaal beleid, defensie of andere grote onderwerpen, zoals de uitbreiding van de EU tegenhouden.
Dit gebeurt niet vaak. Meestal komen de regeringsleiders tot een compromis. Maar daardoor is de EU geen grote speler op het geopolitieke wereldtoneel.
En heel af en toe leidt het tot gekke situaties. Zo ging de Hongaarse leider Viktor Orbán afgelopen december tijdens een EU-top 'toevallig' naar de wc toen de overige regeringsleiders een besluit namen over het starten van toetredingsonderhandelingen met Oekraïne en Moldavië.
VVD, GroenLinks-PvdA willen het vetorecht op het gebied van internationaal beleid afschaffen. Ook D66 en Volt zijn hier groot voorstander van. Zij willen het vetorecht zelfs op meer vlakken opdoeken.
PVV, BBB, SP, en SGP staan hier lijnrecht tegenover. De partijen willen het te allen tijde het vetorecht behouden en niet meer macht aan Brussel afstaan.
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen