Bij de Europese verkiezingen mogen in België voor het eerst ook 16- en 17-jarigen stemmen. Net als hun oudere landgenoten hebben ze zelfs een opkomstplicht. In Brugge krijgen scholieren nog snel een lesje Europese politiek. ‘Dit is te veel verantwoordelijkheid.’
‘3, 2, 1’, klinkt het in koor. Vier meisjes, die in de aula van hun middelbare school in Brugge aan dezelfde tafel zitten, draaien tegelijkertijd hun speelkaarten om. Hun ogen scannen de kaarten vlug. Dan klauwen twee van hen als wilde dieren naar de waterfles die in het midden staat en als trofee dient, in dit Europese verkiezingsspel.
Maar nog geen tel nadat Erin George (17) de prijs heeft veroverd, slaat haar enthousiasme om in teleurstelling. Want nu ze nog eens goed kijkt, staat op haar kaartje niet dezelfde Europese beleidsmaatregel als op die van haar buurvrouw. ‘Duurzaam textiel is toch bijna hetzelfde als beter recyclen van textiel?’, probeert ze nog. Maar haar tafelgenoten zijn onverbiddelijk. Beteuterd levert ze haar eerder gewonnen kaartjes in.
Deze Vlaamse middelbare scholieren van het Technisch Instituut Heilige Familie krijgen vanmiddag spelenderwijs een spoedcursus Europese politiek. Want in België mogen dit jaar voor het eerst ook 16- en 17-jarigen stemmen bij de Europese verkiezingen, die daar komende zondag plaatsvinden. Maar mogen is niet het juiste woord. Ze moeten. Of beter gezegd: vanwege de opkomstplicht in België zijn ze verplicht om naar het stemhokje te komen. En dat weten de tieners pas sinds kort.
Over de auteur
Iva Venneman is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over Duitsland en België.
De federale regering nam het besluit om de jongeren stemrecht te geven al in 2021. Daarmee kwam België na Oostenrijk, Malta en Griekenland als vierde land tegemoet aan de wens van de Europese Unie om jongeren te laten meebeslissen over de samenstelling van het Europees Parlement. Aanvankelijk was dat voor Belgische jongeren een mogelijkheid en geen verplichting, zodat ze aan hun democratische plicht konden proeven.
Tot een volwassen Belg hierin een kans zag. Want als voor de jongeren de impopulaire Belgische opkomstplicht achterwege kon worden gelaten, was het dan niet zo eerlijk om één lijn te trekken en volwassenen voortaan ook niet meer te verplichten? Ja, dat klopt, concludeerde het Belgische Grondwettelijk Hof afgelopen maart. Maar de opkomstplicht schaf je niet zomaar af, want dat vereist een grondwetswijziging. Dus was er maar één oplossing: ook de 16- en 17-jarigen moeten verplicht komen.
Thomas Vandenberghe (34), van het informatie-instituut Europahuis Ryckevelde, legt de Brugse leerlingen daarom op de valreep uit hoe de Europese Unie werkt. Tijdens eerdere cursussen die hij gaf, hoorde hij dat veel jongeren ‘nood aan informatie’ hebben. Maar in België gaat de meeste aandacht nu uit naar twee landelijke verkiezingen, die ook op 9 juni plaatsvinden.
Sommige jongeren krijgen hun informatie daarom vooral van TikTok, waar politici gretig filmpjes posten. ‘Maar als je ziet wat een gezever daarop komt’, zegt Vandenberghe. ‘De politici liegen niet, maar ze vertellen ook nooit het hele verhaal.’
Aan een tafel vooraan buigen vijf tieners zich over een volgend spel. ‘Maak deze zin af’, leest Laura Saelens (18) voor. ‘Vluchtelingen hebben in Europa recht op bed, bad en ...’ Vragend kijken de meiden elkaar aan.
De leerlingen, die de kunst- en modestroming volgen op school, zijn beslist niet blij met hun nieuwe burgerplicht. Ze vinden zichzelf veel te jong om te stemmen. ‘We zitten nog midden in onze overgang naar volwassenheid’, zegt Saelens. ‘Dit is te veel verantwoordelijkheid.’ Ze denkt dat haar leeftijdsgenoten en zij nog te beïnvloedbaar zijn. ‘Ik weet zeker dat mijn broertje van 15 zou stemmen waarop zijn hele klas stemt.’
Haar tafelgenoot Britt Vergrote (17) krijgt ‘stress’ van de keuze die ze moet maken. De timing van deze verkiezingen kon voor haar ook niet slechter. Het is midden in de examentijd. ‘En ook nog eens op vadertjesdag’, verzucht ze.
Geschiedenisdocent Lisa Nevel, die achter in de aula toekijkt, ziet meer leerlingen worstelen met de verkiezingen. ‘Ze willen het graag goed doen’, zegt ze. ‘Maar ze weten nog te weinig van politiek om te weten hoe.’ Aan de andere kant is ze blij met de opkomstplicht, omdat anders alleen de politiek geïnteresseerde jongeren zouden komen opdagen.
Dat jongeren onzeker zijn over wat ze moeten stemmen, vindt Silke Goubin niet gek. Ze doet onderzoek aan de KU Leuven naar politieke participatie van jongeren en constateerde dat het ‘politiek zelfvertrouwen’ bij jongeren lager ligt dan bij volwassenen. ‘Dat is logisch, want volwassenen werken, leren daar dingen en hebben al meer verkiezingen meegemaakt.’
En toch zouden de jongeren wel wat zelfverzekerder mogen zijn, getuige haar onderzoek. Jongeren zijn net zo goed in staat als volwassenen om datgene wat ze belangrijk vinden te vertalen naar de juiste politieke partij. En volwassenen worden evengoed beïnvloed door wat ze online lezen en door de politieke voorkeur van hun ouders. ‘Jongeren zijn dus slimmer dan ze zelf denken.’
Of het verlagen van de leeftijdsgrens voor stemrecht de politieke participatie later in het leven positief beïnvloedt – een van de redenen waarom de grens naar beneden ging – is volgens Goubin moeilijk te zeggen. In te weinig landen die België voorgingen, is het effect ervan onderzocht.
De onderzoekster vraagt zich wel af of de Europese verkiezingen een ideale kennismaking zijn met de politiek. ‘Europa is ook voor veel volwassen kiezers een onbegrijpelijk instituut’, zegt ze. De gemeenteraads- of landelijke verkiezingen waren geschikter geweest, denkt ze. ‘Maar wie weet, als er bij de volgende Europese verkiezingen meer voorbereidingstijd is, vinden jongeren het misschien alsnog interessant.’
In Brugge heeft Thomas Vandenberghe aan het eind van de drie uur durende cursus een praktisch advies aan degenen die echt niet weten waarop ze moeten stemmen: een blanco stem is ook geldig.
Hij demonstreert aan de klas hoe dat werkt wanneer ze op papier stemmen. ‘Ga in het stemkotje staan’, zegt hij, terwijl hij een stap naar voren zet. ‘Dan trek je het gordijntje dicht. Wacht je tien seconden. Trek je het gordijntje weer open. En voilà. Niemand weet dat je niet hebt gestemd.’ Daarbij maakt Vandenberghe wel één kanttekening: ‘Als je blanco stemt, mag je straks ook niet klagen als de regels niet naar uw goesting zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant